Uzasadnienie
Sygn. akt IV SA/Po [...]
Postanowieniem z 23 lutego 2016 r. sygnatura akt IV SA/Po [...], Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu utrzymał w mocy postanowienie Referendarza sądowego z dnia 15 grudnia 2015 r., którym odmówiono I. K. przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z 24 maja 2016 r., sygnatura akt IV SA/Po [...], odrzucono zażalenie I. K..
Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2016 r., sygn. akt II OZ [...] uchylił postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 24 maja 2016 r.
NSA podkreślił, że Sąd pierwszej instancji nieprawidłowo ustalił datę wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego, jako 30 września 2015 r., co z kolei skutkowało błędnym zastosowaniem reguły prawa międzyczasowego wynikającej z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r. poz. 658), zgodnie z którą przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 ustawy nowelizującej należało stosować również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 195 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.- dalej jako "ppsa") jeżeli zażalenie zarzuca nieważność postępowania lub jest oczywiście uzasadnione, wojewódzki sąd administracyjny, który wydał zaskarżone postanowienie, może na posiedzeniu niejawnym, nie przesyłając akt Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, uchylić zaskarżone postanowienie i w miarę potrzeby sprawę rozpoznać na nowo. Od ponownie wydanego postanowienia przysługują środki odwoławcze na zasadach ogólnych.
Postanowienie Sądu z dnia 23 lutego 2016 r. należało uchylić z uwagi na fakt, że skarga w niniejszej sprawie została wniesiona 28 marca 2015 r. (k. 15 akt sądowych), czyli przed nowelizacją ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zatem rozpoznając sprzeciw uczestnika postępowania, zastosowanie miał art. 260 ppsa, w brzmieniu obowiązującym do 15 sierpnia 2015 r. W ówcześnie obowiązującym stanie prawnym zgodnie z art. 260 ppsa w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym, a na to postanowienie przysługuje zażalenie.
W związku z powyższym na podstawie art. 195 § 2 ppsa orzeczono jak w pkt 1 i 2 sentencji.
Przechodząc do merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, w pierwszej kolejności należy wskazać, że skutkiem wniesienia sprzeciwu jest to, że postanowienie referendarza sądowego traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd.
W przedmiotowej sprawie I. K. będąc uczestnikiem niniejszego postępowania złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu powyższego wniosku uczestnik podał, iż prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, a źródłem ich utrzymania jest gospodarstwo rolne o pow. 21,60 ha przynoszące dochód ok. [...] zł. miesięcznie. Opisując swą sytuację materialną wnioskodawca podał, iż posiada dom o pow. [...] m2, mieszkanie o pow. [...] m2 oraz ciągnik [...], ciągnik [...], samochód osobowy [...] i samochód dostawczy [...].
Celem doprecyzowania sytuacji majątkowej wnioskodawcy, pismem z dnia 17 listopada 2015r. wezwano go do wskazania źródeł przychodu oraz wysokości dochodu osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, przedłożenia rachunków bankowych oraz wyciągów bankowych dokumentujących operacje finansowe wykonane na posiadanych rachunkach bankowych od dnia 1 marca 2015 roku, wskazania rodzaju produkcji rolnej i określenia czy wnioskodawca korzysta z dopłat do produkcji rolnej.
Wnioskodawca nie odpowiedział na powyższe wezwanie.
Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ppsa, zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Zwolnienie z tego obowiązku może nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów.
Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem.
Stosownie do art. 245 § 1-3 ppsa, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. radcy prawnego. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
W myśl art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje w przypadku, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Należy jednak podkreślić, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazanie powyższych okoliczności, w myśl art. 252 § 1 ppsa., powinno nastąpić poprzez złożenie stosownych wyjaśnień. Dopiero wyczerpujący opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych pozwala sądowi w pełni określić i ocenić sytuację strony, która ubiega się o to prawo.
Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (postanowienie NSA z 9 stycznia 2015 r., II GZ 886/14, LEX nr 1634804).
Z uwagi na to, że wnioskodawca nie uczynił zadość powyższym wymogom, nie nadesłał bowiem dokumentów pozwalających na wszechstronną ocenę jego sytuacji finansowej, Sąd postanowił o odmowie przyznania prawa pomocy.
W konsekwencji na podstawie art. 245 §1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 ppsa w zw. z art. 260 § 1 ppsa, oraz art. 195 § 2 ppsa orzeczono jak w sentencji.