Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] (dalej jako Prezydent Miasta) uznał P. W. (dalej jako Strona, Skarżący) za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2014 r. Kierownik [...] wystąpił z wnioskiem do Prezydenta Miasta o zatrzymanie prawa jazdy Strony.
Decyzją z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] Prezydent [...], wskazując na art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012r. poz. 1228 z późn. zm., dalej jako u.p.o.u.a.) zatrzymał Stronie prawo jazdy [...] wydane przez Starostę [...]. Uzasadniając napisał, że zgodnie z art. 5 u.p.o.u.a. decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu wydaje starosta na wniosek organu właściwego dłużnika po uznaniu - na podstawie ostatecznej decyzji wydanej przez ten organ - dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W sprawie zostały spełnione przesłanki określone w art. 5 ust.5 u.p.o.u.a., do zatrzymania prawa jazdy Stronie.
W odwołaniu od opisanej decyzji Skarżący opisał przebieg postępowania. Zaznaczył, że w reakcji na wezwanie natychmiast zgłosił na Komendę Miejską Policji w [...]– zarówno w sprawie alimentów na małoletnią córkę jak i obu synów. Zawsze starał się w miarę możliwości zapewniać dzieciom wszystko, co było i jest im niezbędne. Faktem jest, że ma bardzo duże zaległości w alimentach ustalonych sądownie, ale nigdy nie było to i nie jest celowym działaniem zmierzającym do uporczywego uchylania się od obowiązków wobec dzieci. Z każdym dzieckiem ma bardzo dobre relacje i utrzymuje bliskie kontakty. Skoro na matkach spoczywa codzienny trud wychowania i utrzymania, przejął na siebie obowiązki dodatkowe związane z ich rozwojem kulturalnym i fizycznym poprzez organizowanie im wycieczek do kina, teatru, filharmonii czy zoo, parków rozrywek etc.
Ponadto nadgania zaległości zakupem odzieży, przyborów szkolnych, obuwia i innych, zgodnie i potrzebami sygnalizowanym przez same dzieci oraz ich matki. Źródłem utrzymania Odwołującego się jest działalność gospodarcza – przewóz taksówką. Niewspółmierne do zobowiązań zarobki nie pozwalały jednak na regularne opłacanie alimentów. Naprzeciw dobrej woli Strony wyszła jedna z wierzycielek, która już w ubiegłym roku okresowo zatrudniła Stronę w swojej firmie i umożliwiła w ten sposób uiszczenie pewnej kwoty do komornika. Od [...] marca 2014 r. Odwołujący się podpisał umowę o pracę na okres jednego roku w wymiarze 3/4 etatu.
W związku z tym podpisał również oświadczenie o zgodzie na potrącanie kwoty 600 zł miesięcznie (czyli przekraczającej ustawowe 60 %) z przysługującego wynagrodzenia za pracę na poczet alimentów. Ponadto Odwołujący się dorabia nadal świadcząc usługi taksówką, więc jakoś zaczyna stawiać czoło zobowiązaniom. Decyzja wydana przez Prezydenta Miasta skutecznie udaremnia wszystkie dotychczasowe trudy. Bez prawa jazdy umowa o pracę zostanie wypowiedziana, a działalność gospodarcza będzie musiała zostać zamknięta. Odwołujący się podkreślił, że posiada jedynie wykształcenie podstawowe i poza prawem jazdy nie posiada innych uprawnień do wykonywania jakiegokolwiek zawodu.
Decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], wskazując na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm., dalej jako k.p.a.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając Kolegium wskazało, że kwestie związane z zatrzymaniem dłużnikowi alimentacyjnemu prawa jazdy zostały uregulowane w przepisach u.p.o.u.a. Zgodnie z art. 5 ust. 3b tej ustawy, jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, dołączając odpis tej decyzji. Taki wniosek został w sprawie skierowany. Stosownie do art. 5 ust. 5 u.p.o.u.a., na podstawie wniosku, o którym mowa w ust. 3b, starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy.
Powyższy przepis ma charakter związany, co oznacza, że organ zobowiązany jest do wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy po otrzymaniu stosownego wniosku. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia pozostają jakiekolwiek inne okoliczności, w związku z czym zarzuty i argumenty podniesione przez skarżącego w odwołaniu należy uznać za bezzasadne.
Kolegium zaznaczyło, że przepis art. 5 ust. 3b u.p.o.u.a. był przedmiotem badania pod kątem zgodności z Konstytucją. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 12 lutego 2014 r. (sygn. akt K 23/10) orzekł o zgodności tego przepisu z zasadą proporcjonalności wyrażoną w art. 2 Konstytucji. W uzasadnieniu wyroku Trybunał podkreślił, że środek w postaci zatrzymania prawa jazdy nie jest stosowany automatycznie wobec każdego dłużnika alimentacyjnego w sytuacji niewywiązywania się ze zobowiązań alimentacyjnych, a jedynie wówczas, gdy dany dłużnik uporczywie utrudnia egzekucję lub nie podejmuje żadnej aktywności w celu aktywizacji zawodowej. Jeżeli dłużnika alimentacyjny nie jest w stanie wywiązać się z alimentów, ale współpracuje z właściwymi organami, prawa jazdy nie można zatrzymać. W tym kontekście traci na znaczeniu argument, że prawo jazdy może mieć niekiedy znaczenie podczas poszukiwania czy wykonywania określonej pracy.
Ponadto istotne jest również to, że od zachowania samego dłużnika (polegającego na wykonywaniu obowiązków prawnych) zależy zwrot zatrzymanego prawa jazdy. Kolegium informacyjnie wskazało, że zgodnie z art. 5 ust. 6 u.p.o.u.a., uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy następuje na wniosek organu właściwego dłużnika skierowanego do starosty, gdy: 1) ustanie przyczyna zatrzymania prawa jazdy, o której mowa w ust. 3, oraz dłużnik alimentacyjny przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów lub;
- 2) nastąpi utrata statusu dłużnika alimentacyjnego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu P. W. wniósł o uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji, wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu administracyjnego do czasu rozpoznania skargi przez sąd oraz zasądzenie kosztów postępowania w sprawie. Uzasadniając zarzucił, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 77 § 1 w związku z art. 80 kpa, które to normy prawa obligują organ administracji do zebrania i oceny całokształtu materiału dowodowego, co ma wpływ na wynik sprawy. Organ II instancji bardzo pobieżnie w swym uzasadnieniu przywołuje argumenty zawarte w odwołaniu. Odwołanie nie tyle miało się do decyzji organu I instancji wydanej na podstawie art. 5 ust. 5 u.p.o.u.a., gdyż przepis ten ma charakter związany, lecz do błędu jaki wyłudziła w przeświadczeniu Skarżącego pracownica [...].
Skarżący wyjaśniał w odwołaniu, iż nie mógł dotrzeć w godzinach urzędowania Biura w celu złożenia stosownych oświadczeń w wyznaczonym terminie. Podkreślił, że w rozmowie telefonicznej z urzędnikiem, który jednocześnie odmówił Skarżącemu prawa do złożenia oświadczenia majątkowego po terminie wezwania - a tym samym czynnego udziału w każdym stadium postępowania do czego jest zobowiązany – Skarżący dowiedział się, że zostało wszczęte postępowanie w przedmiocie uznania za osobę uchylającą się od zobowiązań alimentacyjnych. W jego następstwie złożono także wniosek o ściganie Skarżącego za przestępstwo uchylania się od obowiązku alimentacyjnego na podstawie art. 209 § 1 KK i przedmiotowy wniosek o zatrzymanie prawa jazdy, zgodnie z art. 5 ust. 3b u.p.o.u.a.
Skarżący oceniał wówczas, że oświadczenie złożone przed funkcjonariuszem Policji będzie równoważne w stosunku do niespełnionego wcześniej obowiązku udzielenia wywiadu alimentacyjnego. W związku z tym Skarżący zarzucił, że urzędnicy [...] w toku postępowania karnego, występując w imieniu poszkodowanych, nie skorzystali z szeregu przysługujących im praw, wynikających z przepisów kpk. Ich wyegzekwowanie skutkowałoby uzyskaniem oświadczenia majątkowego oraz umożliwiło urzędnikom przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego. Jednocześnie obligowałoby do ponownego rozpoznania sprawy skutkującej wcześniej wydaną decyzją, o uznaniu Skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
Skarżący wskazał na konstytucyjną zasadę pomocniczości i zarzucił, że organy administracji powinny dostrzec, że przepisy u.p.o.u.a. spełniły swoją rolę wobec Skarżącego. Małoletnie dzieci Skarżącego, w których imieniu działają matki, uzyskały należną im pomoc, a po drugie Skarżący całkowicie zmienił swoje podejście do realizacji obowiązku alimentacyjnego. Z uwagi na wszczęte na początku 2014 r. postępowanie administracyjne i starcie się z opieszałością urzędników Biura Świadczeń Rodzinnych, wobec wydania niekorzystnych decyzji oraz odmowy umożliwienia egzekwowania praw w całym procederze, Skarżący złożył stosowne zeznania w kwestii alimentów (w tym również oświadczenie o majątku, dochodach, dowody na ponoszenie odpowiedzialności za utrzymywanie dzieci) przed funkcjonariuszem Policji, oraz podjął dodatkowe zatrudnienie, które od kwietnia br. umożliwia regularne dokonywanie wpłat komorniczych na rzecz zasądzonych alimentów w kwocie po 600zł/ miesięcznie.
Na dzień złożenia skargi zostało już dokonanych pięć takich wpłat. Skarżący ocenił, że jedynie brak dobrej woli urzędników i właściwej interpretacji przepisów przez nich jest powodem, dla którego jest zmuszony złożyć skargę do sądu administracyjnego.
W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Postanowieniem z dnia 30 września 2014 r. sygn. akt IV SA/Po 1063/14 sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje
Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.
W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.; dalej w skrócie: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.
Przedmiotem kontroli Sądu w tak zakreślonych granicach kognicji jest w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym decyzja w przedmiocie zatrzymania skarżącemu prawa jazdy. Zdaniem skarżącego nie uwzględnia ona okoliczności wydania decyzji o uznaniu go jako dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, a także jego sytuacji życiowej.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Procedura zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu uregulowana została w ustawie z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Od 1 stycznia 2012 r., to jest w wyniku nowelizacji wprowadzonej na mocy ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2011 r., nr 205, poz.1212), uległa zmianie obowiązująca w niniejszym zakresie procedura. Począwszy od wspomnianej daty, wszczęcie postępowania w sprawie zatrzymania dłużnikowi alimentacyjnemu prawa jazdy, uwarunkowane jest ostatecznym zakończeniem postępowania w sprawie uznania tego dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.p.o.u.a., organ właściwy dłużnika, po otrzymaniu od organu właściwego wierzyciela stosownego wniosku, o którym mowa w art. 3 ust. 5 przywołanej regulacji, dokonuje w tym zakresie oceny jego sytuacji materialnej, zdrowotnej, rodzinnej i zawodowej, ustalanej w ramach wywiadu alimentacyjnego oraz złożonego przezeń oświadczenia majątkowego.
W przypadku zaistnienia jednej z przesłanek wskazanych w art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a., gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego, odmawia złożenia oświadczenia majątkowego lub zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, lub też bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, odmawia przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych – organ obowiązany jest wszcząć postępowanie dotyczące uznania dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
Przed wydaniem takiej decyzji organ zobligowany jest zbadać, czy nie zachodzi przesłanka negatywna określona w art. 5 ust. 3a ustawy. Zgodnie bowiem z tym unormowaniem, decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się, jeżeli przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się on w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50 % kwoty bieżąco ustalonych alimentów.
Z art. 5 ust. 3b u.p.o.u.a. wynika jednoznacznie, że dopiero wówczas, gdy decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika kieruje do starosty wniosek o zatrzymanie mu prawa jazdy, dołączając do niego odpis rzeczonej decyzji, a nadto składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 Kodeksu karnego. Zgodnie z art. 5 ust. 5 u.p.o.u.a., na podstawie takiego wniosku właściwy starosta powiatowy (w niniejszej sprawie Prezydent [...]) wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy.
Z akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika, że decyzją z dnia [...] lutego 2014 r. Prezydent [...] uznał skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Decyzję wydano na podstawie art. 5 ust. 3 i 3a u.p.o.u.a. Dnia [...] kwietnia 2014 r. sporządzono wniosek o zatrzymanie prawa jazdy. W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że w sprawie zaistniały przesłanki, które z mocy art. 5 ust. 5 u.p.o.u.a. obligowały Prezydenta [...] do wydania decyzji o zatrzymaniu skarżącemu prawa jazdy. Brzmienie przywołanego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że ma on charakter bezwzględnie obowiązującej normy, która w przypadku spełnienia wymienionych w niej - opisanych wyżej - przesłanek nie pozostawiała Prezydentowi żadnego zakresu uznania administracyjnego, lecz obligowała go do wydania takiego rozstrzygnięcia.
Należy także wskazać, że przepis art. 5 ust. 3b u.p.o.u.a. wprowadzony do ustawy na mocy powyższej nowelizacji z dnia 19 sierpnia 2011 r., był przedmiotem badania pod kątem zgodności z Konstytucją RP. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 12 lutego 2014 r., K 23/10 orzekł o zgodności tego unormowania z zasadą proporcjonalności wyrażoną w art. 2 ustawy zasadniczej.
Odnosząc się do okoliczności podniesionych w skardze dotyczących sytuacji skarżącego, a zwłaszcza braku możliwości zarobkowych (na skutek zatrzymania prawa jazdy) Sąd wskazuje, że ustawodawca nie uzależnił możliwości zatrzymania prawa jazdy od warunków materialnych dłużnika alimentacyjnego. Co więcej, w art. 5 ust. 5 u.p.o.u. przewidziano obligatoryjne zatrzymanie prawa jazdy po otrzymaniu wniosku sporządzonego po wydaniu ostatecznej decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Sąd zaznacza, że w takim przypadku organ orzekający o zatrzymaniu prawa jazdy nie ma możliwości wydania innej decyzji, aniżeli decyzji zatrzymującej prawo jazdy.
W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.