Uzasadnienie
Pismem z 09 września 2026 r. H. R. (dalej jako "Skarżąca"), reprezentowana przez ad G., wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na bezczynność Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności (dalej jako "Zespół" lub "organ") w związku z nierozpatrzeniem w terminie wniosku o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia, wnosząc o:
- 1. rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.;
- 2. wyznaczenie organowi terminu na wydanie decyzji w sprawie;
- 3. stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności;
- 4. stwierdzenie, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa;
- 5. zasądzenie kosztów postępowania.
Uzasadniając skargę wskazała, że 08 sierpnia 2025 r. złożyła wniosek o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia.
W dniu 31 lipca 2026 r. wniosła ponaglenie na bezczynność Zespołu w związku z niewyznaczeniem terminu ustalenia poziomu potrzeby wsparcia i niewydaniem decyzji w terminie.
Jak zaznaczyła, do dnia wniesienia skargi organ nie wydał decyzji ani nie wyznaczył terminu ustalenia poziomu potrzeby wsparcia.
Zespół mimo upływu ponad 13 miesięcy nie podjął żadnych działań w sprawie, zatem doszło do naruszenia trzymiesięcznego terminu wynikającego z art. 6b⁴ ust. 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 913 z późn. zm., dalej w skrócie "u.r.z.s.").
W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie.
Jak wskazał w uzasadnieniu, z powodu dużej liczby otrzymywanych wniosków w stosunku do możliwości ich rozpatrzenia, wniosek nie mógł być rozpatrzony w terminie ustawowym, tj. trzech miesięcy od dnia wpływu wniosku do Zespołu.
Ponadto, dnia 16 września 2026 r. za zawiadomiono Skarżącą o miejscu i terminie ustalenia poziomu potrzeby wsparcia (w dniu 03 października 2026 r.).
W dalszej części Organ zaznaczył, że wnioski rozpatrywane są zgodnie z kolejnością złożenia dokumentów do Zespołu. Obecnie Zespół odnotował 79 tysięcy wniosków, z czego 9% w postaci elektronicznej. Cały czas podejmowane są działania zmierzające do skrócenia czasu rozpatrywania wniosków, co wpłynęło na realizację ponad 60 tysięcy wniosków. W I kwartale 2024 r. złożono 16153 wnioski (z czego 90% stanowiły wnioski papierowe). Ich obsługą zajmowało się 6 pracowników. Dopiero od stycznia 2025 r. Ministerstwo przyznało 12 dodatkowych etatów. Organ wymienił także inne podejmowane działania, mające na celu usprawnienie obsługi wniosków.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje
Badanie merytorycznej zasadności skargi poprzedzone jest każdorazowo analizą jej dopuszczalności, mającą na celu stwierdzenie, czy nie zachodzą podstawy do jej odrzucenia.
Zakres przedmiotowy i podmiotowy dopuszczalności drogi sądowej przed sądami administracyjnymi jest wyznaczony przez pojęcie sprawy sądowoadministracyjnej w rozumieniu art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143, dalej w skrócie "p.p.s.a.").
Przystępując do rozpoznania skargi sąd administracyjny w pierwszej kolejności bada, czy zaskarżony akt lub czynność organu administracji publicznej podlega kontroli tego sądu. Skarga jest dopuszczalna, gdy przedmiot sprawy należy do właściwości sądu, skargę wniesie uprawniony podmiot, oraz gdy spełnia ona wymogi formalne i została złożona w terminie. Stwierdzenie braku którejkolwiek z wymienionych przesłanek dopuszczalności zaskarżenia uniemożliwia nadanie skardze dalszego biegu, co w konsekwencji prowadzi do jej odrzucenia (postanowienie WSA w Warszawie z 5. listopada 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 1852/20).
Sądy administracyjne zajmują się jedynie kontrolą działalności administracji publicznej, która to kontrola polega m. in. na orzekaniu w sprawach skarg na decyzje, wskazane postanowienia oraz inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej lub na bezczynność i przewlekłość tych organów w ww. sprawach. Nie są natomiast powołane do rozpoznawania innych spraw niż sprawy sądowoadministracyjne, w szczególności do rozpoznawania spraw, które należą do właściwości sądów powszechnych.
W tym miejscu wskazać należy, iż do właściwości sądów powszechnych, stosownie do treści art. 1 i art. 2 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U z 2026 r., poz. 468; zwanej dalej: "k.p.c."), należą sprawy cywilne, o ile przepisy szczególne nie przekazują ich do właściwości sądów szczególnych. Sprawami cywilnymi natomiast są sprawy ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jak również sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych i inne sprawy, do których przepisy Kodeksu postępowania cywilnego stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy cywilne). Z przywołanego przepisu wynika, że sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych przekazane z mocy ustaw szczególnych do kompetencji sądu powszechnego, mające ze swej istoty więcej elementów administracyjnoprawych niż cywilnoprawnych, Kodeks postępowania cywilnego traktuje jako sprawy cywilne, z tym że w odróżnieniu od spraw cywilnych w znaczeniu materialnym, nie ustanawia on w przypadku tych spraw domniemania dopuszczalności drogi sądowej. Musi więc istnieć przepis szczególny przekazujący tego typu sprawy do właściwości sądu powszechnego, aby ten sąd mógł taką sprawę rozpoznać.
Wobec powyższego wyjaśnić należy, że kwestię ustalenia poziomu potrzeby wsparcia normuje ustawa z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2025 r., poz. 913 ze. zm. – dalej również "ustawa o rehabilitacji"). W myśl art. 6 ww. ustawy powołuje się zespoły orzekające o niepełnosprawności: 1) powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności - jako pierwsza instancja;
2) wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności - jako druga instancja. Zgodnie z art. 6b³ tej ustawy decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia wydaje wojewódzki zespół na wniosek osoby, o której mowa w art. 4b ust. 2, albo na wniosek podmiotu, o którym mowa w art. 6b ust. 1 i 2, dotyczący osoby, o której mowa w art. 4b ust.
2. Na mocy art. 6b⁵ ust. 5 powołanej ustawy od decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy do wojewódzkiego zespołu składany w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji.
Co istotne od orzeczenia i decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia wojewódzkiego zespołu przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych (art. 6c ust. 8 ustawy o rehabilitacji).
Z kolei kontrola sądowa w takich sprawach odbywa się w trybie przepisów ustawy Kodeks postępowania cywilnego.
Stosownie do art. 477⁸ § 2 pkt 4a k.p.c. sprawy o ustalenie poziomu potrzeby wsparcia należą do właściwości sądów rejonowych. Według art. 477⁹ k.p.c. odwołania od decyzji organów rentowych lub orzeczeń wojewódzkich zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności lub decyzji wydanych przez ten zespół, wnosi się na piśmie do organu lub zespołu, który wydał decyzję lub orzeczenie, lub do protokołu sporządzonego przez ten organ lub zespół, w terminie miesiąca od dnia doręczenia decyzji lub orzeczenia (§ 1). Organ rentowy lub wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności niezwłocznie, nie później niż w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym otrzymał odwołanie, przekazuje je wraz z aktami sprawy do sądu. Organ ten lub zespół, jeżeli uzna odwołanie w całości za słuszne, może zmienić lub uchylić zaskarżoną decyzję lub orzeczenie. W tym przypadku odwołaniu nie nadaje się dalszego biegu (§ 2).
Natomiast jeżeli organ rentowy lub wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności nie wydał decyzji lub orzeczenia w terminie dwóch miesięcy od dnia zgłoszenia roszczenia w sposób przepisany, odwołanie można wnieść w każdym czasie po upływie tego terminu (§ 4).
Art. 477(9) § 4 K.p.c. wprost stanowi zaś, iż w przypadku bezczynności organów, w przypadku niewydania orzeczenia przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności w terminie dwóch miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia roszczenia, stronie przysługuje środek obrony w postaci odwołania do sądu powszechnego.
Jak wskazuje się w doktrynie regulacja ta stanowi wyjątek od zasady, że dochodzenie przed sądem prawa do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, które nie było przedmiotem decyzji organu rentowego, jest niedopuszczalne, a treść decyzji, od której wniesiono odwołanie, wyznacza przedmiot i zakres rozpoznania oraz orzeczenia sądu (zob. S. Góźdź [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Art. 1–505(39). Tom I, red. O. M. Piaskowska, Gdańsk 2026, art. 477⁹.).
Należy przy tym również pamiętać, iż zgodnie z treścią art. 477¹⁴ § 3 K.p.c. jeżeli odwołanie wniesiono w związku z niewydaniem decyzji przez organ rentowy lub niewydaniem orzeczenia przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności lub decyzji przez ten zespół, sąd w razie uwzględnienia odwołania zobowiązuje organ lub zespół do wydania decyzji lub orzeczenia w określonym terminie, zawiadamiając o tym organ nadrzędny, albo orzeka co do istoty sprawy. Jednocześnie sąd stwierdza, czy niewydanie decyzji przez organ rentowy nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa.
Powyższe rozstrzygnięcie odpowiada treści rozstrzygnięcia przewidzianego w art. 149 P.p.s.a.
Jeżeli zatem ustawodawca przewidział szczególny tryb ochrony prawnej przed sądem powszechnym, tym samym droga sądowoadministracyjna w tej kategorii spraw jest niedopuszczalna.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 p.p.s.a.