Uzasadnienie
27 marca 2025 r. M.L. złożył do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Pajęcznie wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z uwagi na zmianę stanu zdrowia w trakcie ważności dotychczasowego orzeczenia. We wniosku skarżący zaznaczył, że nie może przybyć na posiedzenie składu orzekającego. Do wniosku załączył kartę informacyjną z 30 stycznia 2025 r. ze Szpitala Powiatowego w R. z Oddziału Neurologicznego oraz zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia z 26 marca 2025 r.
Zawiadomieniem z 25 kwietnia 2025 r. organ poinformował skarżącego o braku możliwości rozpatrzenia wniosku w terminie ustawowym przewidzianym w art. 35 § 3 k.p.a., tj. w ciągu miesiąca. Wyznaczono nowy termin załatwienia sprawy do 30 września 2025 r.
Następnie zawiadomieniem z 26 września 2025 r. wyznaczono kolejny termin załatwienia sprawy – do 31 grudnia 2025 r.
Zawiadomieniem z 27 listopada 2025 r. poinformowano skarżącego, że jego wniosek zostanie rozpatrzony na posiedzeniu składu orzekającego 8 grudnia 2025 r. o godz. 16:50. Jednocześnie pouczono skarżącego, że obecność na posiedzeniu jest obowiązkowa, a niestawiennictwo bez usprawiedliwienia przedłożonego w terminie 14 dni od dnia wyznaczonego terminu posiedzenia spowoduje pozostawienie wniosku bez rozpoznania, zgodnie z § 7 ust. 5 i 6 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r., poz. 857).
Pismem z 4 grudnia 2025 r., skierowanym na adres poczty elektronicznej e-mail organu, skarżący ustosunkował się do zawiadomienia z 27 listopada 2025 r., wskazując, że stan zdrowia nie pozwala mu na osobiste stawiennictwo w siedzibie organu, co zostało wskazane we wniosku z 27 marca 2025 r. i na co wskazywał lekarz wypełniający wniosek. Skarżący podniósł, że na godz. 17:00 przypada podanie trzeciej dawki insuliny. Czwarta dawka o godz. 22.00. Z czynnością tą związany jest wcześniejszy pomiar poziomu cukru oraz obligatoryjny posiłek. Ta informacja jest zawarta w dokumentacji medycznej, którą dysponuje skład orzekający. Samodzielnie bez pomocy innych osób nie może się przemieszczać, gdyż uszkodzenie mózgu mu to uniemożliwia. Skarżący wniósł o wydanie orzeczenia w oparciu o przedstawioną dokumentację.
W odpowiedzi 11 grudnia 2025 r. organ poinformował skarżącego, również za pośrednictwem poczty elektronicznej e-mail, że podania wniesione na adres poczty elektronicznej pozostawia się bez rozpoznania. Organ pouczył skarżącego, że podania w formie elektronicznej można wnosić na wskazany adres e-doręczeń Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Pajęcznie. Dodatkowo poinformował, że brak możliwości uczestnictwa osoby zainteresowanej w posiedzeniu składu orzekającego z powodu długotrwałej i nierokującej poprawy choroby, uniemożliwiającej osobiste stawiennictwo, winien być potwierdzone zaświadczeniem lekarskim.
Zawiadomieniem z 31 grudnia 2025 r. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Pajęcznie pozostawił wniosek skarżącego z 27 marca 2025 r. bez rozpoznania z powodu nie stawienia się na posiedzenie wyznaczone na 8 grudnia 2025 r. i nieusprawiedliwienie nieobecności ważnymi przyczynami lub zdarzeniami losowymi w terminie 14 dni od daty posiedzenia.
23 stycznia 2026 r. skarżący złożył do Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, za pośrednictwem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Pajęcznie, ponaglenie w związku z niezałatwieniem sprawy w terminie.
Postanowieniem z 9 lutego 2026 r. Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności stwierdził, że Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Pajęcznie dopuścił się przewlekłości i odmówił wyznaczenia terminu do załatwienia sprawy z uwagi na jej zakończenie pozostawieniem wniosku bez rozpoznania.
13 lutego 2026 r. M.L. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na bezczynność Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Pajęcznie w przedmiocie rozpoznania wniosku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zarzucając organowi naruszenie art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 12 § 1 oraz art. 35 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie.
Skarżący wniósł o stwierdzenie bezczynności organu i rażącego naruszenia przepisów prawa przez organ.
W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że 27 marca 2025 r. złożył wniosek o zmianę przyznanego bezterminowo stopnia niepełnosprawności z lekkiego na umiarkowany i przyznanie karty parkingowej. Nie został wezwany do uzupełnienia jakiegokolwiek braku formalnego wniosku w żadnym zakresie. Wniosek był kompletny. Zawierał informację o stanie zdrowia i o tym, że ograniczenia nie pozwalają skarżącemu na przybycie na posiedzenie składu orzekającego. W załączonym do wniosku zaświadczeniu z 26 marca 2025 r. lekarz stwierdził, że pacjent nie może samodzielnie podróżować. Dokumentacja ze szpitala z oddziału neurologicznego wskazywała na uszkodzenie mózgu i schorzenie opisane kodem 10-N, które jako zasadnicze podał wnioskodawca i lekarz w zaświadczeniu o stanie zdrowia z 26 marca 2026 r. Postępowanie w tej sprawie ograniczyło się wyłącznie do wysłania dwóch zawiadomień (z 25 kwietnia 2025 r. i z 26 września 2025 r.) informujących o nierozpatrzeniu wniosku w ustawowym terminie.
Nie poinformowano skarżącego o pozostawieniu jego wniosku bez rozpoznania, co uniemożliwiło mu podjęcie jakichkolwiek działań. Na zawiadomienia te wnioskodawca reagował w możliwy dla niego sposób, tj. telefonicznie. W przypadku gdy organ uznał dostarczoną dokumentację za niewystarczającą, powinien wskazać skarżącemu, jaką dokumentację należy dostarczyć. Brak prawidłowego wezwania do uzupełnienia braków formalnych wniosku nie może wywoływać negatywnych konsekwencji dla wnioskodawcy. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności nie podjął w sprawie kompletnie żadnych czynności. Zignorowano również art. 9 i 11 k.p.a. poprzez pozorowanie działań, nie informując wnioskodawcy o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania oraz nie udzielając wskazówek i wyjaśnień co do dalszego postępowania.
Skarżący podkreślił, że sądy rozpoznające wcześniej sprawy z jego udziałem nakazywały powołanym biegłym lekarzom przeprowadzenie badania w miejscu przebywania skarżącego, gdyż występujące schorzenia uniemożliwiały jego stawiennictwo.
W odpowiedzi na skargę Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Pajęcznie wniósł o jej oddalenie, ewentualnie – w razie uznania przez sąd, że w dacie orzekania brak jest przedmiotu kontroli w trybie bezczynności – o umorzenie postępowania sądowoadministracyjnego jako bezprzedmiotowego, a także o odmowę stwierdzenia rażącego naruszenia prawa przez organ oraz oddalenie wniosków skarżącego o zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu organ wskazał, że dążył do rozpatrzenia sprawy w możliwie najszybszym terminie. W toku postępowania, podczas rozmowy telefonicznej, zainteresowany otrzymał informację ustną, że ma możliwość wystąpienia z prośbą o przyspieszenie terminu, do której z reguły ustosunkowuje się pozytywnie i kieruje wniosek na najbliższy możliwy termin. Zainteresowany nie złożył takiego pisma. Nie złożył też ponaglenia do Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Łodzi. Ponaglenie to zostało złożone dopiero w dużo późniejszym terminie. W zaświadczeniu lekarskim z 26 marca 2025 r. o stanie zdrowia lekarz określił, że pacjent jest zdolny do odbycia podróży z odręcznym dopiskiem "z opieką".
Skarżący złożył wniosek osobiście w siedzibie organu. Natomiast we wniosku zaznaczył, że nie może przybyć na posiedzenie składu orzekającego. Podczas składania wniosku został poinformowany o konieczności doręczenia zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego ten fakt. W toku postępowania nie przedłożył takiego zaświadczenia. Termin posiedzenia składu orzekającego wyznaczono na 8 grudnia 2025 r., o czym poinformowano skarżącego listem poleconym z 27 listopada 2025 r. wraz z informacją o obowiązkowej obecności oraz pouczeniem, że niestawienie się na posiedzenie bez usprawiedliwienia przedłożonego w terminie 14 dni od dnia wyznaczonego terminu posiedzenia spowoduje pozostawienie wniosku bez rozpoznania. Po otrzymaniu zawiadomienia o wyznaczonym terminie posiedzenia skarżący interweniował telefonicznie u Sekretarz Powiatu, domagając się interwencji i zastosowania trybu zaocznego rozpoznania wniosku.
Dzwonił także organu celem uzyskania adresu e-mail. Podczas rozmowy telefonicznej udzielono skarżącemu informacji, że pisma wniesione na zwykły adres e-mail pozostawia się bez rozpoznania i próbowano podpowiedzieć w jaki sposób złożyć pismo skuteczne, ale skarżący nie był zainteresowany tymi informacjami.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje
Skarga jest zasadna.
Na wstępie wyjaśnić należy, że niniejszą sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 w związku z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.), dalej "p.p.s.a.". Zgodnie z art. 119 pkt 4 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).
W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki określone w ustawie. Stosownie do treści art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a.
Stosownie do treści art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;
- 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;
- 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Stosownie zaś do art. 149 § 1a p.p.s.a. jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 p.p.s.a.).
Orzekanie o stopniu niepełnosprawności oraz o wskazaniach do ulg i uprawnień na rzecz osób niepełnosprawnych regulują przede wszystkim przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2026 r., poz. 884 ze zm.), dalej "ustawa o rehabilitacji" oraz rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (tekst jedn.: Dz. U. z 2026 r., poz. 677), dalej "rozporządzenie z 15 lipca 2003 r."
Ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych wprowadza dwuinstancyjny model orzekania o niepełnosprawności: powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności – jako pierwsza instancja oraz wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności – jako druga instancja.
Należy zwrócić uwagę na art. 6c ust. 8 ustawy o rehabilitacji, w świetle którego od orzeczenia wojewódzkiego zespołu przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych w terminie 30 dni od dnia doręczenia orzeczenia.
W związku z tym nie ma wątpliwości, że art. 6c ust. 8 ustawy o rehabilitacji jest przepisem szczególnym, wyłączającym kontrolę sądu administracyjnego nad orzeczeniami wojewódzkich zespołów orzekania do spraw niepełnosprawności.
Należy jednak zwrócić uwagę na art. 66 ustawy o rehabilitacji stanowiący, że w sprawach nieunormowanych przepisami ustawy stosuje się Kodeks postępowania administracyjnego, Kodeks cywilny oraz Kodeks pracy (ust. 1). W postępowaniach o ustalenie niepełnosprawności albo stopnia niepełnosprawności lub w postępowaniach o ustalenie poziomu potrzeby wsparcia nie stosuje się przepisu art. 79a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (ust. 2).
Sąd podziela prezentowane w orzecznictwie stanowisko, że skarga na bezczynność powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności w przedmiocie rozpoznawania wniosków dotyczących wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności mieści się w zakresie właściwości sądu administracyjnego (por. wyroki WSA w Kielcach z 7 listopada 2012 r., II SAB/Ke 33/12; z 4 lipca 2019 r., II SAB/Ke 25/19; z 21 sierpnia 2024 r., II SAB/Ke 75/24; WSA w Gliwicach z 18 sierpnia 2016 r., IV SAB/Gl 30/16, WSA w Rzeszowie z 21 stycznia 2020 r., II SAB/Rz 120/19, WSA w Gdańsku z 27 października 2022 r., III SAB/Gd 76/22, WSA w Krakowie z 31 sierpnia 2023 r., III SAB/Kr 29/23; WSA w Lublinie z18 lutego 2010 r., III SAB/Lu 19/09; WSA w Warszawie z 7 stycznia 2026 r., I SAB/Wa 212/25; WSA w Bydgoszczy z 25 września 2024 r., II SAB/Bd 145/23; NSA z 27 października 2011 r., I OSK 1883/10; z 10 października 2019 r., I OSK 224/18; uchwałę 7 sędziów NSA z 8 listopada 1999 r., OPS 12/99).
Wniesienie skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest dopuszczalne wówczas, gdy strona przed wniesieniem skargi wniosła do organu ponaglenie wyczerpując przysługujący jej środek zaskarżenia (art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a.). Skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu (art. 53 § 2b p.p.s.a.). Spełnienie wymogu wyczerpania środków zaskarżenia następuje już w chwili złożenia ponaglenia w organie (por. postanowienia NSA z 8 listopada 2013 r., II OSK 2654/13; z 25 maja 2018 r., II OSK 1210/18).
Należy podkreślić, że terminy do wniesienia skargi ustalone w art. 53 p.p.s.a. nie mają zastosowania do skargi na bezczynność lub przewlekłość organu (por. postanowienia NSA: z 11 maja 2011 r., I OSK 716/11; z 26 maja 2011 r., I OSK 857/11). Oznacza to, że skarga taka może być skutecznie wniesiona do chwili załatwienia sprawy przez organ administracji publicznej poprzez wydanie decyzji, postanowienia albo innego aktu lub podjęcia czynności (por. wyroki NSA: z 29 kwietnia 2011 r., I FSK 249/10; z 21 czerwca 2017 r., II OSK 853/17; z 10 maja 2018 r., II OSK 895/18; z 3 lipca 2018 r., II OSK 3036/17; z 24 stycznia 2019 r., I GSK 3149/18; z 5 czerwca 2019 r., II OSK 3747/18; z 15 września 2020 r., II OSK 1271/20; z 19 lutego 2021 r., II OSK 2346/20; z 17 marca 2021 r., II OSK 2616/19; uchwały składu 7 sędziów NSA z 22 czerwca 2020 r., II OPS 5/19 i z 7 marca 2022r., II OPS 1/21; por. także: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, 7 wyd., Warszawa 2021, Nb 11 do art. 149).
W niniejszej sprawie skarżący przed wniesieniem skargi spełnił powyższy wymóg formalny. Ponaglenie skarżącego wpłynęło do organu 23 stycznia 2026 r., zaś skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł on 13 lutego 2026 r.
W rozpoznawanej sprawie Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Pajęcznie podjął wprawdzie czynności procesowe, ale nie zakończył postępowania wydaniem orzeczenia. Zawiadomieniem z 31 grudnia 2025 r. na podstawie § 7 ust. 5 rozporządzenia z 15 lipca 2003 r. pozostawił wniosek skarżącego bez rozpoznania.
Na gruncie przewidzianej w art. 64 § 2 k.p.a. analogicznej instytucji prawnej (tj. pozostawienie podania bez rozpoznania) przyjmuje się, że bezpodstawne pozostawienie podania bez rozpoznania oznacza, że organ administracji publicznej właściwy w sprawie, której dotyczy podanie, pozostaje bezczynny i na tę jego bezczynność służy skarga do sądu administracyjnego stosownie do art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. (por. m.in. uchwałę 7 sędziów NSA z dnia 3 września 2013 r., sygn. I OPS 2/13). Zasada ta znajduje zastosowanie także na gruncie przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych, na podstawie której (art. 6c ust.
9) wydane zostało rozporządzenie w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (por. wyrok WSA w Kielcach z 4 lipca 2019 r., II SAB/Ke 25/19). Na pozostawienie wniosku bez rozpoznania, będące czynnością materialno-techniczną i stanowiące formę zakończenia postępowania administracyjnego, przysługuje więc skarga do sądu administracyjnego na bezczynność organu.
Bezczynność w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a. zachodzi wówczas, gdy w prawnie określonym terminie organ nie podejmie żadnych czynności w sprawie lub gdy wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, jednak mimo istnienia ustawowego obowiązku, nie zakończył go wydaniem stosownego aktu lub nie podjął czynności (patrz: Tadeusz Woś [w:] T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", LexisNexis 2005, s. 86).
Z bezczynnością organu mamy do czynienia w sytuacji niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. (art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a.). W przypadku sprawy z wniosku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności obowiązują ogólne terminy załatwiania spraw uregulowane w kpa (tj. zgodnie z art. 35 – sprawa winna być załatwiona niezwłocznie, jeśli może być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę lub w oparciu o fakty i dowody określone w § 1, zaś w terminie jednego miesiąca, jeśli wymaga prowadzenia przez organ postępowania wyjaśniającego, a w terminie maksymalnie dwóch miesięcy, jeżeli jest szczególnie skomplikowana – w każdym jednak razie bez zbędnej zwłoki). Niezałatwienie sprawy w terminie może być wynikiem zwykłego niedochowania terminów załatwienia sprawy, ale także sytuacji, gdy organ odmawia rozpoznania lub załatwienia sprawy, bo mylnie sądzi, że zachodzą okoliczności, które uwalniają go od obowiązku prowadzenia postępowania w konkretnej sprawie i zakończenia go wydaniem stosownego aktu lub podjęcia stosownej czynności.
W postępowaniu sądowoadministracyjnym należało więc ocenić, czy zawiadomienie skarżącego o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania na podstawie § 7 ust. 5 rozporządzenia z 15 lipca 2003 r. wyczerpywało obowiązki procesowe Zespołu, czy też spełnione są przesłanki bezczynności organu (por. postanowienie NSA z 8 kwietnia 2008 r., I GSK 485/07).
W tym zakresie nie budzi wątpliwości podstawa prawna pozostawienia wniosku bez rozpoznania – § 7 ust. 5 rozporządzenia z 15 lipca 2003 r. W myśl tego przepisu niestawienie się osób, o których mowa w ust. 3, w wyznaczonym terminie na posiedzeniu o wydanie orzeczenia powoduje pozostawienie sprawy bez rozpoznania. O ile więc pozostawienie wniosku bez rozpoznania nastąpiło w warunkach wskazanych w rozporządzeniu w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności, nie można organowi postawić zarzutu bezczynności, to w sytuacji przeciwnej zarzut bezczynności należy uznać za zasługujący na uwzględnienie.
Wobec tego wskazać także należy na dalsze regulacje § 7 rozporządzenia z 15 lipca 2003 r. I tak przepis § 7 ust. 6 rozporządzenia z 15 lipca 2003 r. stanowi, że w przypadku gdy niestawienie się, o którym mowa w ust. 5, zostało usprawiedliwione ważnymi przyczynami lub zdarzeniami losowymi w terminie 14 dni od dnia posiedzenia, przewodniczący powiatowego zespołu wyznacza nowy termin rozpatrzenia sprawy. O powtórnym terminie zawiadamia się za zwrotnym poświadczeniem odbioru. Stosowanie do § 7 ust. 7 rozporządzenia z 15 lipca 2003 r. trzykrotne niestawienie się z powodów, o których mowa w ust. 6, powoduje pozostawienie sprawy bez rozpoznania.
Z przytoczonych regulacji wynika, że niestawienie się osoby zainteresowanej w wyznaczonym terminie na posiedzeniu o wydanie orzeczenia powoduje pozostawienie sprawy bez rozpoznania, z tym że w przypadku usprawiedliwiania niestawiennictwa ważnymi przyczynami lub zdarzeniami losowymi w terminie 14 dni od dnia posiedzenia, wyznacza się nowy termin rozpatrzenia sprawy, jednakże trzykrotne niestawienie się ze wskazanych powodów powoduje pozostawienie sprawy bez rozpoznania. Analiza całościowa wskazanych regulacji § 7 rozporządzenia z 15 lipca 2003 r. prowadzi do wniosku, że w przytoczonych przepisach chodzi o niestawienie się bez usprawiedliwienia na posiedzeniu o wydanie orzeczenia osoby zainteresowanej mającej "generalną zdolność" w zakresie stanu zdrowia (w rozumieniu braku długotrwałej i nierokującej poprawy choroby) do uczestnictwa w posiedzeniu składu orzekającego, a niestawiennictwo tej osoby jest wynikiem albo zaniechania stawienia się na posiedzeniu o wydanie orzeczenia albo występującymi w danym czasie ważnymi przyczynami lub zdarzeniami losowymi, na które można się skutecznie powołać jedynie dwukrotnie w terminie 14 dni od dnia posiedzenia.
Natomiast sytuację osób, które nie mogą uczestniczyć w posiedzeniu składu orzekającego z powodu długotrwałej i nierokującej poprawy choroby określają przepisy § 8 i § 10 rozporządzenia z 15 lipca 2003 r. Regulacje § 8 rozporządzenia z 15 lipca 2003 r. dotyczą kwestii sporządzenia oceny stanu zdrowia przez lekarza - przewodniczący składu orzekającego na podstawie badania osoby zainteresowanej. Prawodawca wprowadził dwa wyjątki od zasady orzekania na podstawie badania przy bezpośrednim stawiennictwie wnioskodawcy na posiedzeniu składu. Pierwszy dotyczy sytuacji określonej w § 8 ust. 3 rozporządzenia z 15 lipca 2003 r., który to przepis stanowi, że jeżeli osoba zainteresowana (lub dziecko) nie może uczestniczyć w posiedzeniu składu orzekającego z powodu długotrwałej i nierokującej poprawy choroby, uniemożliwiającej osobiste stawiennictwo, potwierdzonej zaświadczeniem lekarskim, badanie przeprowadza się w miejscu pobytu tej osoby (lub dziecka).
Drugi zaś odnosi się do sytuacji określonej w § 8 ust. 4 rozporządzenia z 15 lipca 2003 r., w myśl którego w przypadku gdy lekarz – przewodniczący składu orzekającego uzna posiadaną dokumentację medyczną za wystarczającą do wydania oceny stanu zdrowia, a osoba zainteresowana (lub dziecko) nie może uczestniczyć w posiedzeniu składu z powodu przyczyn wskazanych w ust. 3 i potwierdzonych zaświadczeniem lekarskim, ocena może być wydana bez badania. Natomiast kwestię wydanie orzeczenia bez uczestnictwa osoby zainteresowanej normuje § 10 rozporządzenia z 15 lipca 2003 r., stanowiąc że w przypadkach określonych w § 8 ust. 3 i 4 skład orzekający może rozpoznać sprawę i wydać orzeczenie o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności bez uczestnictwa w posiedzeniu składu orzekającego osoby zainteresowanej lub dziecka i jego przedstawiciela ustawowego.
Z powyższego wynika, że zarówno ocena stanu zdrowia osoby zainteresowanej, jak i rozpoznanie sprawy i wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności może odbyć się bez uczestnictwa i stawiennictwa na posiedzeniu składu orzekającego osoby zainteresowanej. Przewidzianym przez prawodawcę warunkiem wystąpienia takiej możliwości jest wymóg, aby osoba zainteresowana nie mogła uczestniczyć w posiedzeniu składu orzekającego z powodu długotrwałej i nierokującej poprawy choroby, uniemożliwiającej osobiste stawiennictwo, potwierdzonej zaświadczeniem lekarskim. W sytuacji wystąpienia takiego rodzaju przeszkody w osobistym stawiennictwie na posiedzeniu składu orzekającego, badanie osoby zainteresowanej celem sporządzenia oceny stanu zdrowia przeprowadza się w miejscu pobytu tej osoby, albo – gdy dokumentacja medyczna jest wystarczająca do wydania oceny stanu zdrowia – ocenę tę można wydać bez badania osoby zainteresowanej.
W niniejszej sprawie skarżący złożył do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Pajęcznie 27 marca 2025 r. wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, w którym oświadczył że ze względu na stan zdrowia nie może przybyć na posiedzenie składu orzekającego. Czynności samoobsługowe (czynności podstawowe takie jak mycie, ubieranie, załatwianie potrzeb fizjologicznych) i prowadzenie gospodarstwa domowego wykonuje z pomocą. Zgodnie z wymogiem określonym w § 6 ust. 2 rozporządzenia z 15 lipca 2003 r. do wniosku skarżący załączył zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia z 26 marca 2025 r. wydane dla potrzeb Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności oraz kartę informacyjną z 30 stycznia 2025 r. z Oddziału Neurologicznego Szpitala Powiatowego w R. Według tej karty skarżący leczy się z powodu nadciśnienia tętniczego, cukrzycy typu 2. Rozpoznano niewydolność kręgowo-podstawną, zmiany o charakterze degeneracyjno-demielinizacyjnym.
W zaświadczeniu o stanie zdrowia rozpoznano jako chorobę zasadniczą niewydolność kręgowo-podstawną, zawroty głowy naczyniopochodne, uszkodzenie mózgu, nadciśnienie tętnicze, chorobę zwyrodnieniową, cukrzycę typu II. Rozpoznano też niedoczynność tarczycy i stłuszczenie wątroby. Wskazano, że pacjent okresowo do niektórych czynności wymaga opieki drugiej osoby ze względu na niemożność samodzielnej egzystencji, a do odbycia podróży celem udziału w posiedzeniu składu orzekającego rozpatrującego wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności jest zdolny z opieką.
Z powyższego wynika, że skarżący przedłożył do właściwego organu zaświadczenie lekarskie potwierdzające długotrwałą i nierokującą poprawy chorobę wykluczającą osobiste stawiennictwo na posiedzeniu składu orzekającego rozpatrującego wniosek bez udziału opiekuna. Z akt sprawy nie wynika, aby skarżący miał takiego opiekuna. Organ w ogóle się do tego w żadnym z pism kierowanych do skarżącego nie odniósł. W zawiadomieniu z 27 listopada 2025 r. pouczył tylko skarżącego o tym, że obecność na posiedzeniu składu orzekającego wyznaczonego na 8 grudnia 2025 r. jest obowiązkowa, a niestawienie się na posiedzenie bez usprawiedliwienia przedłożonego w terminie 14 dni od dnia wyznaczonego terminu posiedzenia spowoduje zgodnie z § 7 ust. 5-6 rozporządzenia z 15 lipca 2003 r. pozostawienie wniosku bez rozpoznania. Organ nie przytoczył jednak w tym zawiadomieniu treści § 7 ust. 5-6 rozporządzenia z 15 lipca 2003 r. i nie pouczył skarżącego w żaden inny sposób w tym zawiadomieniu jak należy usprawiedliwić niestawiennictwo.
Za niewystarczające, nie odpowiadające wymogom prawa i spóźnione uznać trzeba w tej sytuacji informacje przekazane skarżącemu w wiadomości e-mail z 11 grudnia 2025 r. już po posiedzeniu składu orzekającego 8 grudnia 2025 r. tym bardziej, że jeszcze przed terminem tego posiedzenia, bo 4 grudnia 2025 r. skarżący poinformował organ o braku możliwości stawienia się osobiście ze względu na stan zdrowia. Skarżący wyjaśnił, że na godz. 17:00 przypada podanie trzeciej dawki insuliny. Czwarta dawka o godz. 22.00. Z czynnością tą związany jest wcześniejszy pomiar poziomu cukru oraz obligatoryjny posiłek. Ta informacja jest zawarta w dokumentacji medycznej, którą dysponuje skład orzekający. Samodzielnie bez pomocy innych osób nie może się przemieszczać, gdyż uszkodzenie mózgu mu to uniemożliwia. Skarżący ponownie wniósł o wydanie orzeczenia w oparciu o przedstawioną dokumentację.
Zdaniem sądu w przytoczonych powyżej okolicznościach sprawy pozostawienie wniosku skarżącego bez rozpoznania z powodu okoliczności wskazanych w zawiadomieniu z 31 grudnia 2025 r. należy uznać za nieprawidłowe. Organ nie tylko kierując do skarżącego 27 listopada 2025 r. zawiadomienie o posiedzeniu składu orzekającego wyznaczonego na 8 grudnia 2025 r. nie pouczył go prawidłowo o trybie usprawiedliwiania niestawiennictwa i wymaganych dokumentach oraz treści § 7 ust. 5-6 rozporządzenia z 15 lipca 2003 r., ale również w ogóle nie rozważył, czy skarżący może faktycznie nie mieć możliwości stawienia się na posiedzenie w tym terminie z powodu braku opiekuna mogącego go wspierać podczas podróży. Należy podkreślić, że na potrzebę takiego wsparcia wyraźnie wskazano we wniosku oraz załączonym do niego zaświadczeniu lekarskim.
W tych warunkach, w ocenie sądu, ogólnikowe powołanie się w zawiadomieniu z 31 grudnia 2025 r. na niestawiennictwo skarżącego na posiedzeniu składu orzekającego 8 grudnia 2025 r. i nieusprawiedliwienie niestawiennictwa ważnymi przyczynami lub zdarzeniami losowymi w terminie 14 dni od daty posiedzenia, stanowi o nieprawidłowym zastosowaniu w sprawie § 7 ust. 5 rozporządzenia z 15 lipca 2003 r. Zauważyć należy, że zgodnie z § 7 ust. 6 rozporządzenia z 15 lipca 2003 r., usprawiedliwienie niestawiennictwa, o którym mowa w § 7 ust. 5 rozporządzenia obejmuje takie okoliczności jak: ważne przyczyny lub zdarzenia losowe. Tryb natomiast postępowania w sytuacji braku możliwości uczestnictwa w posiedzeniu składu orzekającego z powodu długotrwałej i nierokującej poprawy choroby, potwierdzonej zaświadczeniem lekarskim, reguluje § 8 ust. 3 i 4 oraz § 10 rozporządzenia z 15 lipca 2003 r. Skoro więc w sprawie, jak wykazano, pozostawiono wniosek skarżącego bez rozpoznania całkowicie pomijając i nie poddając analizie kwestię braku faktycznej możliwości stawiennictwa skarżącego na posiedzenie z uwagi na jego stan zdrowia potwierdzony zaświadczeniem lekarskim, to należy uznać wskazaną czynność materialno-techniczną za nieprawidłową i naruszającą prawo a tym samym stanowiącą podstawę do stwierdzenia bezczynności organu w rozpoznaniu wniosku skarżącego.
Wskazana bezczynność wiąże się z milczeniem organu wyrażonym w nieprawidłowym pozostawieniu wniosku skarżącego bez rozpoznania, a tym samym niezakończeniem postępowania z wniosku z 27 marca 2025 r. w sposób zgodny z prawem.
Z tych względów, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 i § 1a p.p.s.a., sąd stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności w sprawie zainicjowanej wnioskiem skarżącego, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (punkt 1 sentencji wyroku). Zgodnie z art. 149 § 1a p.p.s.a. sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Bezczynność o takim charakterze ma miejsce wtedy, gdy w sposób znaczący i jednoznaczny doszło do przekroczenia terminów określonych przepisami prawa na dokonanie danej czynności, a jednocześnie nie zachodzą okoliczności wyłączające w jakimkolwiek zakresie winę organu za tę bezczynność. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie ustawowych obowiązków, czyli terminów do załatwienia sprawy. Rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a. oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania jakichkolwiek czynności, oczywistego lekceważenia wniosków strony i jawnego natężenia braku woli do załatwienia sprawy, jak i w razie ewidentnego niestosowania przepisów prawa.
Istotą rażącego naruszenia prawa jest pozbawiona jakichkolwiek wątpliwości oczywistość stwierdzonego naruszenia (por. wyrok NSA z 24 maja 2018 r., II OSK 381/18). Zdaniem sądu, z taką sytuacją nie mamy do czynienia w odniesieniu do sprawy zainicjowanej wnioskiem skarżącego. Wprawdzie w początkowym okresie organ nie podejmował żadnych istotnych czynności i kierował do skarżącego tylko zawiadomienia o tym, że wniosek nie może być rozpatrzony w terminie, lecz ostatecznie stwierdzenie bezczynności nastąpiło już po pozostawieniu wniosku skarżącego bez rozpoznania z przyczyn wskazanych w zawiadomieniu z 31 grudnia 2025 r., które sąd uznał za nieprawidłowe.
Na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd zobowiązał organ do rozpatrzenia wniosku skarżącego w terminie dwóch miesięcy od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy uznając, że jest to termin wystarczający do wyjaśnienia sytuacji skarżącego oraz przeprowadzenia postępowania w sprawie zgodnie z przepisami rozporządzenia w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności oraz odpowiednio stosowanymi na mocy art. 66 ust. 1 ustawy o rehabilitacji przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego.
d.j.