Uzasadnienie
Skarżący Z. B. w złożonym w dniu 24 listopada 2017 r. na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy domagał się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego lub adwokata. Wnioskodawca podał, że na jego majątek składa się dom o powierzchni [...] m², w którym znajduje się mieszkanie o powierzchni [...] m² i nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha obsiana zbożem. Zadeklarował brak innych nieruchomości, zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych. Miesięczne dochody określił na [...] zł emerytury. Uzasadniając swój wniosek wskazał, że o emeryturę ubiegają się komornicy i wierzyciele. Wydatki na utrzymanie określił jako średnie. Szambo, opał i wodę ma swoje, natomiast opłaca energię elektryczną. Podniósł, że posiada ogromne zadłużenie, gdyż pożyczał pieniądze od osób prywatnych w ten sposób, że pożyczone od jednego oddawał drugiemu.
Zarządzeniem z dnia 15 grudnia 2017 r. wezwano skarżącego o złożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych celem:
- - wyjaśnienie co stało się z wykazywanym w latach ubiegłych pozostałym majątkiem nieruchomym skarżącego tj. nieruchomością rolną o pow. [...] ha i domem o pow. [...]? Jeśli nieruchomość rolna o pow. [...] ha i dom o pow. [...] m2 zostały zbyte to pod jakim tytułem: nieodpłatnym czy odpłatnym?
- - jeśli nieruchomość rolna o pow. [...] ha i dom o pow. [...] m2 zostały sprzedane to kiedy i za jaką cenę (ewentualnie przedstawienie kopii umowy) oraz na co konkretnie skarżący przeznaczył środki pochodzące z takiej sprzedaży, skoro pieniędzy tych skarżący nie wykazuje obecnie w posiadanych zasobach?
- - jeśli nieruchomość rolna o pow. [...] ha i dom o pow. [...] m2 zostały nieodpłatnie darowane to konkretnie komu (ewentualnie przedstawienie kopii umowy) i co skłoniło skarżącego do takiego rozporządzenia?
- - wyjaśnienie na ile aktualnie w ujęciu rocznym skarżący szacuje przychód z obsiewanego zbożem gruntu rolnego o pow. [...] ha a ile wynoszą roczne koszty uzyskania takiego przychodu.
W odpowiedzi na powyższe skarżący w piśmie z dnia 23 grudnia 2017 r. podał, że grunt uprawia lecz do niego dokłada. Z uwagi na brak dopłat Unijnych nie przynosi on przychodu. Nie udzielił odpowiedzi na pozostałe pytania.
Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 24 stycznia 2018 r. oddalił wniosek skarżącego o prawo pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu postanowienia referendarz skupił się na wybiórczym i niedostatecznym wyjaśnieniu przez skarżącego jego sytuacji materialnej.
Skarżący, w ustawowym terminie, wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia zarzucając naruszenie porządku prawnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.) zwanej dalej "P.p.s.a." rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 P.p.s.a., sąd wydaje postanowienie w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu i rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym.
Stosownie do przepisu art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane na wniosek strony będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei z przepisu art. 245 § 2 P.p.s.a. wynika, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje w wyjątkowych przypadkach, a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. To na składającym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2012 r. sygn. akt l FZ 429/12, opub. w LEX nr 1247073).
Zaskarżone postanowienie formułuje słuszną w ocenie Sądu tezę, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Pomimo przedstawienia dodatkowych wyjaśnień nadal obraz sytuacji życiowej i majątkowej skarżącego nasuwa wątpliwości, w szczególności w zakresie stanu posiadania nieruchomości. Sąd nie jest w stanie dokonać oceny sytuacji majątkowej skarżącego w sposób, który by prowadził do jednoznacznego wniosku, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania z uwagi na nieudowodnienie przez skarżącego tej przesłanki.
Stwierdzić zatem należy, że referendarz sądowy prawidłowo odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym uznając, że skarżący nie spełnił przesłanek przyznania prawa pomocy wynikających z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.
W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego.