Uzasadnienie
26 maja 2025 r. do Wojewody Śląskiego (dalej jako Wojewoda, Organ) wpłynął wniosek o udzielenie obywatelowi Republiki Azerbejdżanu – M. A. (M. A.; dalej jako Skarżący) zezwolenia na pobyt czasowy w celu świadczenia pracy.
Ponieważ Organ pozostawał bierny wobec wniosku, Skarżący pismem z 16 stycznia 2026 r. złożył ponaglenia do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców.
W dniu 24 września 2025 r. do organu wpłynęło pismo pełnomocnika skarżącego z prośbą o przekazanie akt sprawy do Wojewody [...].
Następnie pismem z 29 stycznia 2026 r. Skarżący reprezentowany przez pełnomocnika będącego radcą prawnym wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, domagając się zobowiązania Organu do przekazania wniosku w terminie 2 tygodni od uprawomocnienia się wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, stwierdzenia, że do bezczynności doszło z rażącym naruszeniem prawa oraz zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcy prawnego według norm przepisanych.
Skarżący zarzucił organowi naruszenie:
- - art. 12 § 1 i 2 ustawy z dnia 16 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej jako: "k.p.a.") polegające na działaniu w sposób sprzeczny niż określony w tej normie prawnej, która to nakazuje organom działać w sprawie wnikliwie i szybko, jak również poprzez niezałatwienie sprawy niezwłocznie pomimo braku konieczności zbierania w sprawie dowodów, informacji lub wyjaśnień,
- - art. 35 § 3 k.p.a. polegające na niezałatwieniu sprawy w terminie miesiąca pomimo tego, że w sprawie nie jest wymagane przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego,
- - art. 36 § 1 k.p.a. polegające na niezawiadomieniu strony o niezałatwieniu sprawy w terminie.
Argumentując zasadność skargi, pełnomocnik wskazał, że 25 września 2025 r. złożył do Wojewody wniosek o przekazanie do Wojewody [...] wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy. Ponieważ Organ nie podjął żadnych czynności, 16 stycznia 2026 r. Skarżący wniósł do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców ponaglenie na podstawie art. 37 § 1 k.p.a., jednak i to nie doprowadziło do załatwienia sprawy. Podkreślił, że sprawa nie wymaga przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego, dlatego też winna być załatwiona niezwłocznie, ewentualnie w terminie jednego miesiąca.
Zdaniem pełnomocnika Skarżącego sprawa powinna zostać załatwiona niezwłocznie albo najpóźniej w terminie miesiąca, zgodnie z art. 35 k.p.a. Organ pozostaje więc zarówno w bezczynności (brak rozstrzygnięcia w terminie), jak i w przewlekłości (prowadzenie postępowania dłuższe niż to konieczne). Skarżący zwrócił również uwagę, że problemy kadrowe i duża liczba spraw nie usprawiedliwiają przekroczenia terminów oraz że organ naruszył art. 12 i art. 36 § 1 k.p.a., nie zawiadamiając strony o przyczynach zwłoki i nowym terminie załatwienia sprawy.
Pełnomocnik Skarżącego zwrócił również uwagę, że do procedowania wniosku nie ma zastosowania art. 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2025 r. poz. 337), gdyż norma ta dotyczy wyłącznie postępowań prowadzonych na podstawie ustawy o cudzoziemcach. Natomiast wniosek o przekazanie sprawy rozpatrywany jest wyłącznie na podstawie przepisów k.p.a.
W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że nie pozostaje ani w bezczynności, ani w przewlekłości. Wskazał, że wniosek skarżącego został ostatecznie przekazany 30 stycznia 2026 r. Wojewodzie [...], wobec czego żądana czynność została dokonana, a on przestał być organem właściwym w sprawie. Organ wyjaśnił ponadto, że przedłużone procedowanie wniosku strony nie wynikało z celowych działań Wojewody, lecz z nadmiernego obciążenia pracą pracowników Organu. Powołał się na ogromną i stale rosnącą liczbę wniosków pobytowych, powodującą znaczące zwiększenie obłożenia pracą poszczególnych pracowników zaangażowanych w prowadzenie postępowań administracyjnych. Podobnie pandemia COVID-19 i spowodowany nią wzrost absencji chorobowej pracowników doprowadził do powstania zaległości i wydłużenia czasu procedowania prowadzonych spraw. Wskazał, że w związku z tym weszła w życie ustawa z 8 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw, na mocy której od 15 kwietnia 2022 r. dodano do ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy art. 100c zawieszający bieg terminów dotyczących niektórych spraw z zakresu legalizacji pobytu cudzoziemców do 31 grudnia 2022 r. Następnie wprowadzono do ustawy art. 100d również zawieszający bieg terminów na załatwienie niektórych spraw z zakresu legalizacji pobytu cudzoziemców, który był następnie przedłużany a aktualnie został przedłużony do 30 września 2025 r. Regulacja ta ma zastosowanie nie tylko do obywateli Ukrainy, ale do wszystkich cudzoziemców.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skargę należało uwzględnić w zakresie bezczynności organu.
Zgodnie z art. 149 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.") sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności (pkt 1), zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (pkt 2) lub stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania (pkt 3). Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.).
Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego (art. 149 § 1b p.p.s.a.).
Należy wyjaśnić, że bezczynność organu administracji publicznej zachodzi wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale mimo istnienia ustawowego obowiązku nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności określonej w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a. Zatem celem skargi na bezczynność jest wymuszenie na organie określonych w przepisach zachowań.
Zgodnie z art. 12 § 1 k.p.a., organy administracji publicznej mają obowiązek działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami, prowadzącymi do jej załatwienia. W myśl art. 12 § 2 k.p.a. sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie. Stosownie do treści art. 35 § 1, § 2 i § 3 k.p.a., organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy, od dnia wszczęcia postępowania. Pojęcie bezczynności zdefiniowane zostało pośrednio w art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a., regulującym instytucję ponaglenia.
Zgodnie z ww. przepisem stronie służy prawo wniesienia ponaglenia na bezczynność, jeżeli nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a.
W sprawie pełnomocnik skarżącego pismem z 24 września 2025 r. zwrócił się o przekazanie akt sprawy do Wojewody [...], co zgodnie z informacją organu zostało wykonane 30 stycznia 2026 r.
Na wstępie wskazać należy, że przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie nie była bezczynność Wojewody Śląskiego w zakresie merytorycznego rozpoznania wniosku strony o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, lecz bezczynność polegająca na nierozpoznaniu wniosku strony o przekazanie sprawy według właściwości Wojewodzie [...]. Z treści skargi jednoznacznie wynika bowiem, że skarżący zarzucił organowi brak podjęcia czynności zmierzających do przekazania sprawy organowi właściwemu miejscowo, a nie brak wydania decyzji w przedmiocie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę.
Jak wynika z akt administracyjnych, pełnomocnik skarżącego pismem z dnia 25 września 2025 r. wniósł o przekazanie sprawy Wojewodzie [...]. Pomimo upływu znaczonego okresu czasu organ nie podjął wymaganej czynności procesowej. Następnie strona wniosła ponaglenie, jednak również po jego złożeniu sprawa nie została załatwiona. W dacie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Wojewoda Śląski pozostawał zatem w stanie bezczynności.
Zgodnie art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność organów administracji publicznej. W myśl art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sad, uwzględniając skargę na bezczynność, stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności.
Przechodząc do oceny zasadności skargi, wskazać należy, ze zgodnie z art. 12 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Z zasady tej wypływa dla organów obowiązek prowadzenia postępowania bez zbędnej zwłoki i opieszałości w podejmowanych czynnościach. Naturalną konsekwencją zasady szybkości postępowania stanowi wprowadzenie obowiązku załatwienia sprawy w terminach określonych w art. 35 § 1 – 5 K.p.a. oraz przepisach szczególnych. Zgodnie z art. 35 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej – nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym – w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3 k.p.a.).
Do tego terminu nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo z przyczyn niezależnych od organu. Ponadto, stosownie do art. 36 § 1 k.p.a., o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji jest zobowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Ten sam obowiązek ciąży na organie również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu.
W realiach niniejszej sprawy organ nie wykazał, aby obowiązki wynikające z powołanych przepisów zostały wykonane. W szczególności brak jest podstaw do przyjęcia, że strona została skutecznie zawiadomiona o przyczynach niezałatwienia sprawy w terminie oraz o wyznaczeniu nowego terminu jej załatwienia. Przed długi okres od złożenia wniosku o przekazanie sprawy organ nie podjął czynności zmierzających do rozstrzygnięcia kwestii właściwości miejscowej. Taki stan rzeczy pozostałe w sprzeczności zarówno z art. 12 k.p.a., jak i z art. 35 i 36 k.p.a.
Sąd podziela stanowisko, że czynność polegając na ustaleniu właściwości miejscowej i przekazaniu sprawy organowi właściwemu stanowi element postępowania administracyjnego i powinna zostać podjęta bez zbędnej zwłoki. Nie jest to czynność o charakterze wyłącznie technicznym, lecz procesowe rozstrzygnięcie mające istotne znaczenie dla dalszego toku postępowania i dla realizacji praw strony wynikających z ustawy z dnia 1 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2025 r. poz. 1079) – dalej powoływana jako u.o.c., w brzmieniu obowiązującym w dniu złożenia wniosku przez cudzoziemca.
Odnosząc się do argumentacji organu zawartej w odpowiedzi na skargę, dotyczącej nadzwyczajnego obciążenia sprawami cudzoziemców po wybuchy konfliktu zbrojnego na terytorium Ukrainy oraz regulacji zawartych w art. 100c i 100d ustawy z 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, Sąd wskazuje, że okoliczności te nie eliminują stanu bezczynności istniejącego w dacie wniesienia skargi. Nawet przy uwzględnieniu zwiększonego wpływu spraw oraz szczególnej sytuacji organizacyjnej organu, obowiązkiem organu pozostawało podjęcie czynności procesowych dotyczących ustalenia właściwości i przekazania sprawy albo co najmniej prawidłowe zawiadomienie stronu o przyczynach zwłoki i nowym terminie załatwienia sprawy. Tego rodzaju działania nie zostały jednak wskazane.
W toku postępowania sądowego organ przekazał akta sprawy Wojewodzie [...]. Okoliczność ta ma istotne znaczenie procesowe. Konsekwencją skutecznego przekazania sprawy było bowiem przejście właściwości do dalszego prowadzenia postępowania na Wojewodę [...]. Od chwili przekazania akt Wojewoda Śląski utracił właściwość w sprawie i niej jest już organem uprawnionym do podejmowania dalszych czynności procesowych ani do rozpoznania wniosku stronu dotyczącego zezwolenia na pobyt czasowy i pracę.
Późniejsze dokonanie czynności nie usuwa jednak wcześniejszego naruszenia prawa. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że ocena bezczynności, to późniejsze jej dokonanie nie pozbawią sądu podstaw do stwierdzenia bezczynności.
Z tych względów Sad uznał, że Wojewoda Śląski dopuścił się bezczynności w zakresie rozpoznania wniosku strony o przekazanie sprawy według właściwości Wojewodzie [...], co uzasadniało uwzględnienie skargi na postawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a.
O kosztach postępowania Sąd orzekł w pkt 3 sentencji wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od Wojewody na rzecz skarżącej kwotę 580 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Na koszty składał się wpis sądowy w kwocie 100 zł oraz wynagrodzenie należne profesjonalnemu pełnomocnikowi 480 zł.