Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańskuz 16 lipca 2026 r., sygn. akt III SAB/Gd 219/26

Uzasadnienie

Pismem z dnia 10 marca 2026 r. A. C. (obywatelka F.), reprezentowana przez pełnomocnika R. B., wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na bezczynność i przewlekłość postępowania Wojewody Pomorskiego w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy.

Skarżąca wystąpiła w skardze o: 1/ stwierdzenie bezczynności oraz przewlekłości postępowania Wojewody Pomorskiego;

2/ zobowiązanie organu do wydania decyzji w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy na podstawie wykonywania pracy w terminie 14 dni o dnia doręczenia akt sprawy organowi;

3/ zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że w dniu 10 kwietnia 2025 r. złożyła wniosek o udzielenie zezwolenia ma pobyt czasowy. W dniu 5 września 2025 r. stawiła się w urzędzie i złożyła odciski linii papilarnych oraz przedłożyła wymagane dokumenty. Od tej daty organ dysponuje kompletem dokumentów umożliwiających merytoryczne rozpoznanie sprawy. Pomimo upływu wielu miesięcy od złożenia wniosku decyzja nie została wydana.

W dniu 25 listopada 2025 r. wniesiono ponaglenie na podstawie art. 37 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2025 r., poz. 1691 ze zm.; dalej: "k.p.a."), które okazało się bezskuteczne.

Zgodnie z art. 112a ustawy o cudzoziemcach (tekst jednolity: Dz. U. z 2025 r., poz. 1079 ze zm.) decyzję w sprawie zezwolenia na pobyt czasowy wydaje się w terminie 60 dni od dnia, w którym nastąpiło ostatnie z następujących zdarzeń

W przedmiotowej sprawie termin ten należy liczyć od dnia 5 września 2025 r., a zatem termin ustawowy upłynął w listopadzie 2025 r. Pomimo upływu tego terminu organ nie wydał decyzji w sprawie. Doszło też do naruszenia art. 12, art. 35 i art. 36 k.p.a., a organ nie wskazał przyczyn opóźnienia, ani nowego terminu zakończenia postępowania.

Skarżąca zaznaczyła również, że organ nie może powoływać się na art. 100d ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (tekst jednolity: Dz. U. z 2025 r., poz. 337 ze zm.; dalej "ustawa o pomocy"), gdyż w orzecznictwie NSA wskazano, iż po dniu 30 czerwca 2024 r. przepis ten nie usprawiedliwia bezczynności organów.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Pomorski wniósł o jej odrzucenie, gdyż w ocenie organu skarga została podpisana przez osobę, która nie wykazała, że może być pełnomocnikiem strony w postępowania sądowoadministracyjnym. Organ stwierdził też, że skarżąca nie poprzedziła skargi ponagleniem, gdyż pełnomocnik strony nie należy do kręgu osób wymienionych w art. 35 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualnie tekst jednolity: Dz. U. z 2026 r., poz. 143; dalej jako "p.p.s.a."). Wobec sformułowania zarzutów odrzucenia skargi, nie odniesiono się do kwestii zarzucanej przez stronę bezczynności w rozpoznaniu wniosku o wydanie zezwolenia na pobyt czasowy.

Po wezwaniu skierowanym przez Przewodniczącego Wydziału III tutejszego Sądu do usunięcia braków formalnych skargi, doręczonym w dniu 24 kwietnia 2026 r., przed upływem wyznaczonego terminu 7 dni, skarżąca uzupełniła braki formalne i fiskalne, w tym złożyła osobiście podpisaną skargę.

Zarządzeniem z dnia 4 maja 2026 r. sędzia sprawozdawca uwzględnił, że wobec osobistego podpisania skargi przez A. C. działa w niniejszej sprawie sądowoadministracyjnej – według swojego wyboru – osobiście, a nie przez pełnomocnika.

Skarżąca w oświadczeniu z dnia 13 maja 2026 r. stwierdziła, że ponaglenie z dnia 25 listopada 2025 r. zostało złożone prawidłowo, przez pełnomocnika, który reprezentował ją w postępowaniu administracyjnym i był w związku z tym uprawniony do dokonania również tej czynności (art. 33 k.p.a.).

Zarządzeniem z dnia 13 lipca 2026 r. wezwano pełnomocnika organu do wskazania, czy w sprawie zainicjowanej wnioskiem A. C. wydano decyzję administracyjną. W dniu 15 lipca 2026 r. do Sądu wpłynęła odpowiedź pełnomocnika organu, że w sprawie z wniosku skarżącej organ nie zakończył postępowania i nie wydał decyzji w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie.

Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a.

Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany wskazanymi przez stronę skarżącą zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że warunkiem dopuszczalności skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego jest, jak to wynika z przepisu art. 52 § 1 p.p.s.a., wyczerpanie środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed właściwym organem administracji publicznej, przy czym dotyczy to także skargi na bezczynność organu i przewlekłe prowadzenie postępowania, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. Przepis art. 53 § 2b p.p.s.a. wskazuje, że skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu.

Ponaglenie jest środkiem uregulowanym w k.p.a., który przysługuje stronie postępowania administracyjnego, aby zwalczyć bezczynność organu jeszcze przed wszczęciem postępowania sądowego. Wniesienie ponaglenia jest więc czynnością, która może być niewątpliwie dokonana w imieniu i na rzecz strony przez pełnomocnika reprezentującego ją w danym postępowaniu administracyjnym.

Odnosząc się do zarzutów zawartych w odpowiedzi na skargę, Sąd wskazuje, że w aktach sprawy administracyjnej znajduje się pełnomocnictwo z dnia 5 września 2025 r. do działania w imieniu A. C. dla R. B. na etapie postępowania administracyjnego w celu załatwienia wszelkich formalności dotyczących udzielenia mocodawczyni zezwolenia na pobyt czasowy. Co istotne, zostało ono adresowane do Pomorskiego Urzędu Wojewódzkiego w Gdańsku i przyjęte przez inspektora. W toku postępowania administracyjnego, nigdy nie było kwestionowane. W ocenie Sądu rację ma skarżąca, że pełnomocnictwo to należy uznać za prawidłowe dla dokonania czynności na etapie postępowania administracyjnego, to jest dawało ono też m.in. podstawę do złożenia ponaglenia w imieniu skarżącej. Jak wskazuje art. 33 § 1 k.p.a. pełnomocnikiem strony może być osoba fizyczna posiadająca zdolność do czynności prawnych. Złożenie ponaglenia, regulowane przez k.p.a. jest też instytucją związaną z postępowaniem administracyjnym - środkiem zaskarżenia, który ma otworzyć możliwość zwalczenia bezczynności organu i jej zweryfikowania, bez wszczynania postepowania sądowoadministracyjnego.

Stawianie aktualnie przez organ wymogu, aby ponaglenie, o którym mowa w art. 37 k.p.a. musiało być dla swojej skuteczności wniesione przez pełnomocnika uprawnianego do działania w postępowaniu sądowadmisnitracyjnym, nie znajduje uzasadnienia i podstawy w obowiązujących przepisach prawa. To, że złożenie ponaglenia jest wymogiem koniecznym dla skutecznego wniesienia skargi, nie oznacza, aby sama czynność wniesienia ponaglenia była oparta o reguły p.p.s.a., w tym reguły dotyczące pełnomocnictw obowiązujące dla postępowania sądowoadministracyjnego. Jak wskazano wyżej obowiązują bowiem w tym zakresie reguły wynikające z k.p.a.

W konsekwencji Sądu uznał, że ponaglenie z dnia 25 listopada 2025 r. podpisane przez pełnomocnika działającego w imieniu A. C. w postępowaniu administracyjnym było skuteczne i został spełniony wymóg określony w art. 53 § 2b p.p.s.a.

Jednocześnie Sąd wskazuje, że A. C. dokonała własnoręcznego podpisania wniesionej skargi i działa w niniejszym postępowaniu sądowadmisnitracyjnym samodzielnie (bez pełnomocnika). Po podpisaniu skargi przez skarżącą, skarga nie zawiera braków i w ocenie Sądu skutecznie wniesiona i podlega merytorycznemu rozpoznaniu.

W związku ze złożoną skargą na bezczynność, w której skarżąca akcentuje brak wydania decyzji w sprawie wnioskowanego zezwolenia, należało w ocenie Sądu omówić i rozważyć kwestie związane z art. 100d ustawy o pomocy.

Odnotować należy, że do dnia 4 marca 2026 r. obowiązywał przepis art. 1 ustawy o pomocy, który w chwili wniesienia przez skarżącą wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt (złożenie wniosku w dacie 10 kwietnia 2025 r.) definiował przedmiot regulacji cyt. ustawy w następujący sposób:

1. 1. Ustawa określa szczególne zasady zalegalizowania pobytu obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa, oraz obywateli Ukrainy posiadających Kartę Polaka, którzy wraz z najbliższą rodziną z powodu tych działań wojennych przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
2. 2. Ilekroć w ustawie jest mowa o obywatelu Ukrainy, rozumie się przez to także nieposiadającego obywatelstwa ukraińskiego małżonka obywatela Ukrainy, małoletnie dziecko obywatela Ukrainy, małoletnie dziecko małżonka obywatela Ukrainy o ile przybyli oni na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa i nie są obywatelami polskimi ani obywatelami innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej.
3. 3. Ustawa określa również:
4. 1) szczególne zasady powierzenia pracy obywatelom Ukrainy, przebywającym legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;
5. 2) pomoc zapewnianą przez wojewodów, jednostki samorządu terytorialnego oraz inne podmioty obywatelom Ukrainy;
6. 3) utworzenie Funduszu Pomocy w celu finansowania lub dofinansowania realizacji zadań na rzecz pomocy obywatelom Ukrainy;
7. 4) niektóre uprawnienia obywateli Ukrainy, których pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny;
8. 5) szczególne zasady przedłużania okresów legalnego pobytu obywateli Ukrainy oraz wydanych im przez organy polskie dokumentów dotyczących uprawnień w zakresie wjazdu i pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;
9. 6) niektóre uprawnienia obywateli polskich i obywateli Ukrainy będących studentami, nauczycielami akademickimi lub pracownikami naukowymi wjeżdżającymi z terytorium Ukrainy;
10. 7) szczególne regulacje dotyczące kształcenia, wychowania i opieki dzieci i uczniów będących obywatelami Ukrainy, w tym wsparcia jednostek samorządu terytorialnego w realizacji dodatkowych zadań oświatowych w tym zakresie;
11. 8) szczególne zasady organizacji i funkcjonowania uczelni w związku z zapewnianiem miejsc na studiach dla obywateli Ukrainy, o których mowa w ust. 1;
12. 9) szczególne zasady podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej przez obywateli Ukrainy, przebywających legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;
13. 10) szczególne zasady prowadzenia dystrybucji produktów leczniczych i wyrobów medycznych przeznaczonych na pomoc humanitarną na terytorium Ukrainy przez Rządową Agencję Rezerw Strategicznych z dnia 12 marca 2022 r.

Ustawa o pomocy weszła w życie w zasadniczej części w dniu 12 marca 2022 r. z mocą obowiązującą od dnia 24 lutego 2022 r. (art. 116 ustawy). Następnie na mocy art. 1 pkt 44 ustawy z dnia 8 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r., poz. 830 - powoływana w dalszej części uzasadnienia jako "ustawa zmieniająca"), wprowadzono do ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy art. 100c, który stanowi, że:

1. 1. W okresie do dnia 31 grudnia 2022 r. bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących:
2. 1) udzielenia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej,
3. 2) zmiany: a) zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, b) zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji;
4. 3) cofnięcia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej
5. - w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres.
6. 2. Czynności dokonane w okresie, o którym mowa w ust. 1, w postępowaniach w sprawach, o których mowa w ust. 1, są skuteczne.
7. 3. W okresie, o którym mowa w ust. 1:
8. 1) przepisów o bezczynności organu oraz o obowiązku organu prowadzącego postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, do powiadamiania strony lub uczestnika postępowania o niezałatwieniu sprawy w terminie nie stosuje się;
9. 2) organowi prowadzącemu postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, nie wymierza się grzywny ani nie zasądza się od niego sum pieniężnych na rzecz skarżących za niewydanie rozstrzygnięć w terminach określonych przepisami prawa.
10. 4. Zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, lub ich dokonywanie z opóźnieniem, w okresie, o którym mowa w ust. 1, nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki.

Analogiczne rozwiązanie na dalszy okres do dnia 24 sierpnia 2023 r. przewidywała norma art. 100d ustawy o pomocy, wprowadzona ustawą z dnia 13 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r., poz. 185), a konkretnie przez art. 1 pkt 32 tej ustawy, który wszedł w życie z mocą wsteczną z dniem 1 stycznia 2023 r.

Przepis art. 100d ustawy o pomocy był parokrotnie nowelizowany. W tym zakresie na mocy art. 12 pkt 5 ustawy z dnia 14 kwietnia 2023 r. (Dz. U. z 2023 r., poz. 1088) zmieniającej nin. ustawę z dniem 27 czerwca 2023 r. art. 100d określał przywołany okres "do dnia 4 marca 2024 r.".

Następnie na mocy art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 lutego 2024 r. (Dz. U. z 2024 r., poz. 232) zmieniającej nin. ustawę z dniem 22 lutego 2024 r. art. 100d określał przywołany okres "do dnia 30 czerwca 2024 r.".

Następnie na mocy art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. (Dz. U. z 2024 r., poz. 854) zmieniającej niniejszą ustawę z dniem 1 lipca 2024 r. art. 100d określał przywołany okres - przedłużony po raz czwarty z kolei - "do dnia 30 września 2025 r."

Dalej na mocy art. 10 pkt 1 ustawy z dnia 12 września 2025 r. (Dz. U. z 2025 r., poz. 1301) zmieniającej niniejszą ustawę z dniem 30 września 2025 r. art. 100d określa przywołany okres "do dnia 4 marca 2026 r.".

Na dzień wydania niniejszego wyroku doszło do kolejnej nowelizacji art. 100d ustawy o pomocy, w ten sposób, że przepis określa przywołany okres "do dnia 4 marca 2027 r." (na mocy art. 17 pkt 50 ustawy z dnia 23 stycznia 2026 r.; Dz. U. 2026 r. poz. 203 - zmieniającej niniejszą ustawę z dniem 5 marca 2026 r.).

Naczelny Sąd Administracyjny podtrzymując dotychczasowe stanowisko, że ustawa o pomocy dotyczy wszystkich cudzoziemców, w wyroku z dnia 19 maja 2025 r. w sprawie o sygn. akt II OSK 2926/24 zwrócił uwagę na epizodyczny (czasowy) charakter regulacji art. 100c i art. 100d ustawy o pomocy, których wprowadzenie do ustawy spowodowane było kryzysem migracyjnym, związanym z rozpoczęciem przez Rosję działań zbrojnych na terytorium Ukrainy, a zatem sytuacją nadzwyczajną. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że ponad dwuletni okres – od 15 kwietnia 2022 r. do 30 czerwca 2024 r. – należało uznać za wystarczający do zapewnienia przez państwo (administrację rządową) rozwiązań pozwalających na terminową obsługę wniosków pobytowych. W powołanym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że po czwartym przedłużeniu obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy, tj. po dniu 30 czerwca 2024 r., zachodzi sprzeczność tej regulacji z konstytucyjną zasadą prawa do sądu, w związku z czym nie powinna być ona stosowana.

Stanowisko to zostało podzielone w kolejnych wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. z dnia 28 sierpnia 2025 r., sygn. akt II OSK 3109/24; z dnia 5 sierpnia 2025 r., sygn. akt II OSK 2743/24; z dnia 3 lipca 2025 r., sygn. akt II OSK 2695/24; z dnia 12 czerwca 2025 r., sygn. akt II OSK 2942/24) i jest ono już utrwalone w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W uzasadnieniu wyroku z dnia 16 października 2025 r., sygn. akt II OSK 49/25, Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył, iż "(...) w orzecznictwie uznano, że przedłużenie obowiązywania art. 100d u.o.p. na okres po 30 czerwca 2024 r., nie miało już uzasadnienia w konstytucyjnej, traktatowej oraz konwencyjnej przesłance konieczności ograniczenia prawa do sądu w sprawie bezczynności lub przewlekłości postępowania (zob. np. wyroki NSA z dnia 19 maja 2025 r., sygn. akt II OSK 2921/24, z dnia 3 lipca 2025 r. sygn. akt II OSK 3117/24, z dnia 5 sierpnia 2025 r. sygn. akt II OSK 3111/24 oraz II OSK 2743, z dnia 25 sierpnia 2025 r. sygn. akt II OSK 3109/24).

Innymi słowy, przedłużenie na mocy art. 1 pkt 3 ustawy z 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2024 r. poz. 854) nastąpiło z oczywistym naruszeniem zasady proporcjonalności, a tym samym z oczywistym naruszeniem m.in. art. 45 ust. 1 w zw. art. 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 47 w zw. z art. 52 ust. 1 KPP. Tym samym, oceny bezczynności albo przewlekłości w sprawach, o których mowa w art. 100d ust. 1 u.o.p., należy dokonywać z uwzględnieniem zdarzeń zaistniałych od 1 lipca 2024 r.".

Analiza konstytucyjnych kompetencji TK (art. 188 pkt 1 i 2 Konstytucji) oraz NSA (art. 184 Konstytucji) każe uznać, że NSA nie jest co do zasady sądem powołanym do oceny zgodności ustaw z Konstytucją RP oraz ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi, których ratyfikacja wymagała uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie (por. np. wyrok NSA z 9 lipca 2024 r., sygn. akt II OSK 172/24). Uwagi te należy uznać za aktualne oczywiście w odniesieniu do wojewódzkich sądów administracyjnych, których kompetencje także określa art. 184 Konstytucji.

Zważywszy na precyzyjne określenie kompetencji TK i sądów administracyjnych w świetle zasady legalizmu (art. 7 Konstytucji RP), związania sędziów sądów administracyjnych Konstytucją oraz ustawami (art. 178 ust. 1 Konstytucji), a także konieczności dążenia przez sądy do zapewnienia pewności co do treści obowiązujących norm prawnych (art. 2 Konstytucji), ewentualne pominięcie określonego przepisu ustawy przez sąd administracyjny, w ramach tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności ustaw (art. 8 ust. 2 Konstytucji RP – przepisy Konstytucji RP stosuje się bezpośrednio), musi być ograniczone do sytuacji wyjątkowych i niebudzących wątpliwości interpretacyjnych co do naruszenia norm Konstytucji RP (por. np. wyrok NSA z 21 sierpnia 2024 r., sygn. akt II OSK 174/24).

Z uwagi na bezpieczeństwo obrotu prawnego kształtowanego również przez indywidualne akty stosowania prawa, jakimi są orzeczenia sądowe – odmowa zastosowania przepisu ustawy może nastąpić wyłącznie w wypadku, gdy sąd rozpoznający sprawę nie ma wątpliwości co do niezgodności tego przepisu z Konstytucją, a sprzeczność ma charakter oczywisty. Sytuacja taka może zachodzić szczególnie wówczas, gdy porównywane przepisy ustawy i Konstytucji dotyczą regulacji tej samej materii i są ze sobą sprzeczne, a norma konstytucyjna jest skonkretyzowana w stopniu pozwalającym na jej samoistne zastosowanie. Zaznaczyć przy tym należy, że nie jest możliwe odmówienie zastosowania przepisu w danej sprawie bez uprzedniego generalnego stwierdzenia, że przepis ten jest sprzeczny w Konstytucją. Niezbędne jest też dodanie, że odmowa zastosowania przepisu w sprawie ma takie znaczenie, że sąd, stwierdziwszy niekonstytucyjność danego przepisu, uwzględnia ten fakt przy orzekaniu o indywidualnym stosunku prawnym będącym przedmiotem oceny jedynie w rozpoznawanej sprawie. Dzięki temu takie uprawnienie sądu nie uchybia kompetencji TK, którego orzeczenie jest powszechnie obowiązujące i ostateczne (art. 188 pkt 1 Konstytucji RP).

Podzielając stanowisko NSA wyrażone w wyżej powołanym wyroku z dnia 19 maja 2025 r. w sprawie o sygn. akt II OSK 2926/24, Sąd w składzie orzekającym w przedmiotowej sprawie uznał, że taka właśnie sytuacja – oczywistej sprzeczności przepisu ustawy zmieniającej z przepisem rangi konstytucyjnej – miała miejsce w odniesieniu do art. 100d ust. 1-4 ustawy pomocowej w brzmieniu nadanym nowelizacją ustawy z dnia 15 maja 2024 r. (Dz. U. z 2024 r., poz. 854) w zestawieniu z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji, zgodnie z którym każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Ponieważ na tamten moment, a więc po upływie przeszło 2 lat od wybuchu konfliktu nie istniały już nadzwyczajne okoliczności uzasadniające przedłużenie, a tym bardziej okoliczności te nie istniały w okresie późniejszym. Na dzień orzekania w sprawie przez Sąd upłynęły już zaś ponad 4 lata od dnia rozpoczęcia działań wojennych na terenie Ukrainy.

Należy podkreślić, iż prawo do sądowej kontroli działalności administracji publicznej stanowi jeden z fundamentów demokratycznego porządku prawnego (art. 2 w zw. z art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji). W świetle art. 184 Konstytucji zasadą jest, że jednostka ma prawo poszukiwania ochrony sądowej przed działaniami administracji publicznej w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając na uwadze przywołane regulacje konstytucyjne trzeba przyjąć, że ewentualne wątpliwości interpretacyjne, czy jednostka może poddać kontroli sądowej określone działania administracji publicznej, należy rozstrzygać na korzyść jednostki. Prawo do sądu administracyjnego nie jest bowiem przywilejem, czy też szczególnym uprawnieniem, ale jednym z podstawowych gwarantów przestrzegania przez organy administracji publicznej porządku prawnego (zob. wyrok NSA z 2 lutego 2023 r., II OSK 2869/21).

Tym samym rozwiązanie ustawowe zawarte w art. 100d ust. 1 - 4 ustawy pomocowej w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą z dnia 15 maja 2024 r. (Dz. U. z 2024 r., poz. 854), w świetle którego cudzoziemiec przez jeszcze kolejne okresy, nie mógłby skorzystać z prawa domagania się (realnej) ochrony sądowej w sytuacji istniejącej opieszałości bezczynności bądź przewlekłego działania organu, jest nie do pogodzenia z ww. konstytucyjną zasadą prawa do sądu.

Takie rozwiązanie, w świetle tego, że odpadła przesłanka konieczności określona w art. 52 ust. 1 Karty Praw Podstawowych (Dz.U.UE.2007.C.303.01, również jako "KPP") stanowi oczywistą sprzeczność z art. 47 KPP, który stanowi, że każdy, kogo prawa i wolności zagwarantowane przez prawo Unii zostały naruszone, ma prawo do skutecznego środka prawnego przed sądem, zgodnie z warunkami przewidzianymi w niniejszym artykule (zdanie pierwsze).

W ocenie Sądu, wskazana argumentacja jako adekwatna ma zastosowanie także do kolejnych przedłużeń obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy, tj. m.in. do ww. piątego przedłużenia do dnia 4 marca 2026 r. (dokonanego na podstawie art. 10 pkt 1 ustawy z dnia 12 września 2025 r.) i ww. szóstego przedłużenia do dnia 4 marca 2027 r. (dokonanego na mocy art. 17 pkt 50 ustawy z dnia 23 stycznia 2026 r.). Rozwiązania te trudno uznać za proporcjonalne, gdy zgodnie przedstawionym wyżej utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego (które Sąd orzekający w przedmiotowej sprawie w pełni popiera i przyjmuje za własne) już wcześniejsze przedłużenie do 30 września 2025 r. nie znajdowało uzasadnienia i nie było zgodne z zasadą proporcjonalności oraz w konsekwencji naruszało konstytucyjne prawo do sądu, gwarantowane także w KPP.

Skoro zatem zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego przepisy dotyczące terminów zawarte w ustawie o cudzoziemcach powinny już być stosowane przynajmniej od dnia 1 lipca 2024 r. (z uwagi na to, że kolejne przedłużenia obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy jako sprzeczne z konstytucyjną zasadą prawa do sądu, nie powinny być stosowane), to w rozpoznawanej sprawie sposób działania organu (lub jego brak) podlega ocenie. Wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy skarżąca złożyła bowiem niewątpliwie po tej dacie, a konkretnie w dniu 10 kwietnia 2025 r.

Przechodząc do meritum sprawy, odnotować należy, że pojęcie bezczynności zostało zdefiniowane w art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. przez wskazanie, że jest to stan, w którym nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych, ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1.

Istotą kontroli sądu administracyjnego w sprawie ze skargi na bezczynność jest zbadanie, czy organ administracji w terminie zakreślonym przepisami prawa procesowego załatwił sprawę, czy też nie i ewentualne przymuszenie organu do podjęcia żądanego działania, a w następstwie tego, likwidacja stanu opieszałości, występującego po stronie tego organu.

W myśl ogólnej reguły zawartej przez ustawodawcę w Kodeksie postępowania administracyjnego w art. 35 § 1 i § 2 k.p.a., stanowiącej rozwinięcie powyższej zasady, organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Przepis art. 35 § 3 k.p.a. stanowi, że załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Zaznaczono ponadto w art. 35 § 4 k.p.a., że przepisy szczególne mogą określać inne terminy załatwienia sprawy niż wskazane w art. 35 § 3 k.p.a.

Z uwagi na przedmiot postępowania, w sprawie znajdowały zatem zastosowanie właśnie regulacje szczególne, zawarte w ustawie o cudzoziemcach, która wprowadza odmienne uregulowania odnośnie terminów załatwiania spraw. Zgodnie z art. 112a ust. 1 i 2 ustawy o cudzoziemcach:

1. 1. Decyzję w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy wydaje się w terminie 60 dni.
2. 2. Termin, o którym mowa w ust. 1, biegnie od dnia, w którym nastąpiło ostatnie z następujących zdarzeń:
3. 1) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy osobiście lub nastąpiło jego osobiste stawiennictwo w urzędzie wojewódzkim po złożeniu tego wniosku, chyba że wobec cudzoziemca nie stosuje się wymogu osobistego stawiennictwa, lub
4. 2) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, który nie zawiera braków formalnych lub zostały one uzupełnione, lub
5. 3) cudzoziemiec przedłożył dokumenty, o których mowa w art. 106 ust. 2 pkt 2, lub wyznaczony przez wojewodę termin, o którym mowa w art. 106 ust. 2a, upłynął bezskutecznie.

W świetle poczynionych wyżej uwag oraz realiów przedmiotowej sprawy, Sąd uznał za zasadny zarzut bezczynności Wojewody Pomorskiego w sprawie dotyczącej rozpoznania wniosku skarżącej o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy.

Jak wskazano wyżej, od dnia 1 lipca 2024 r. nie było podstaw do stosowania w sprawie art. 100d ustawy o pomocy. Niewątpliwie zatem wniosek złożony w kwietniu 2025 r. powinien być procedowany z uwzględnieniem zastosowania przepisu art. 112a ustawy o cudzoziemcach wyznaczającego bieg terminu w sprawie.

Z tych względów Sąd stoi na stanowisku, że termin 60 dni na załatwienie sprawy wynikający z art. 112a ust. 1 i 2 ustawy o cudzoziemcach, rozpoczął swój bieg w niniejszej sprawie licząc od dnia 5 września 2025 r., kiedy skarżąca osobiście złożyła wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy (stawiła się w urzędzie i odebrano od niej odciski linii papilarnych), który został jednocześnie oceniony jako pozbawiony braków formalnych i zakwalifikowany do procedowania.

Ustawowy termin na rozpatrzenie wniosku upływał zatem w dniu 4 listopada 2025 r. Termin ten nie został dochowany przez organ, który w momencie wniesienia skargi pozostawał w bezczynności. Jednocześnie zarzut bezczynności pozostaje aktualny. Na dzień orzekania przez Sąd, brak jest informacji o wydaniu decyzji w sprawie.

Z tych względów Sąd na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zobowiązał Wojewodę Pomorskiego do rozpoznania wniosku skarżącej o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy w terminie 30 dni od daty otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, o czym orzeczono w punkcie 1. sentencji wyroku.

Wyjaśnienia przy tym wymaga, że pomimo nazwania przez skarżącą w tytule wniesionej skargi, że jest to skarga na "bezczynność i przewlekłość postępowania" w istocie z treści skargi wynika, że skarżąca zarzuca organowi tego rodzaju zaniechanie czynności, jakie odpowiada pojęciu "typowej" bezczynności. Wskazuje bowiem, że od czasu osobistego złożenia wniosku w sprawie nie były przez organ podjęte dalsze czynności. Z tych względów Sąd zakwalifikował skargę jako wniesioną faktycznie w przedmiocie bezczynności organu, a nie bezczynności i przewlekłości.

Biorąc pod uwagę całokształt okoliczności sprawy Sąd ocenił, że stwierdzona w niniejszej sprawie bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, o czym orzeczono w punkcie 2. sentencji wyroku na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a.

W judykaturze ugruntowane jest stanowisko, że rażące naruszenie prawa jest kwalifikowaną postacią naruszenia prawa. W przedmiotowej sprawie dokonując oceny indywidualnych okoliczności z nią związanych, Sąd uwzględnił, że czas oczekiwania na rozstrzygnięcie, gdzie ustawowy termin na rozpoznanie sprawy upłynął na początku listopada 2025 r., jest co prawda znaczny, jednak skarżąca posiadała przez cały okres postępowania wciąż ważne pozwolenie na pracę na terytorium RP u pracodawcy, którego wskazała także w obecnym postępowaniu jako podmiot, u którego dalej zamierza świadczyć pracę. Obiektywnie zatem czas oczekiwania nie powoduje więc zwiększonej niepewności, co do sytuacji skarżącej i nie skutkuje negatywnymi konsekwencjami, co nie oznacza oczywiście w żaden sposób, aby bezczynność organu była usprawiedliwiona, lub nie występowała. Przemawia jednak za uznaniem braku rażącego naruszenia prawa.

Prawa skarżącej są bowiem obecnie zabezpieczone przez posiadanie zezwolenia w postaci decyzji Wojewody Pomorskiego z dnia 6 listopada 2024 r. wydanego dla A. C. na wniosek T. K. G., która stanowi pozwolenie na pracę na terytorium RP ważne do dnia 6 listopada 2024 r. do dnia 3 listopada 2027 r. Wniosek skarżącej z 2025 r. dotyczy zaś zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy, gdzie załącznik nr 1 do wniosku wypełniany przez podmiot powierzający wykonywanie pracy cudzoziemcowi, pochodzi właśnie od T. K. G. i gdzie jako okres, na jaki podmiot ten zamierza powierzyć A. C. wykonywanie pracy wskazano także okres od sierpnia 2025 r. do 30 listopada 2028 r.

Okoliczność posiadania ważnego pozwolenia na pracę, o które wcześniej w imieniu cudzoziemca wystąpił wciąż zatrudniający go pracodawca, została więc uznana przez Sąd jako istotna okoliczność odróżniająca przedmiotową sprawę od spraw innych cudzoziemców i tylko z tego powodu Sąd orzekł, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa.

O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie 3. sentencji wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a., zasądzając od Wojewody Pomorskiego na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania, na które składa się wysokość uiszczonego od skargi wpisu (100 zł).

Sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).