Uzasadnienie
A. S. (dalej: "skarżąca") wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Pomorskiego (dalej: "organ") w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy. Wskazała, że w dniu 16 sierpnia 2024 r. złożyła wniosek o udzielenie jej powyższego zezwolenia. W dniu 7 lutego 2025 r. pobrano od niej odciski palców. W dniu 23 sierpnia i 28 grudnia 2025 r. złożyła ponaglenia. Do dnia wniesienia skargi organ nie wydał decyzji ani nie powiadomił skarżącej o przyczynach zwłoki. Skarżąca wniosła o zobowiązanie organu do wydania decyzji i stwierdzenie, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z uwagi na treść art. 100d ust. 1 pkt 1a oraz ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 103). W przypadku uznania, że organ dopuścił się bezczynności i przewlekłości wniósł o stwierdzenie, że nie miały one charakteru rażącego z uwagi na obowiązek działania na podstawie obowiązujących przepisów prawa (art. 6 k.p.a. w zw. art. 100d ust. 1 pkt 1a oraz ust. 3 pkt 1 i ust. 4 ustawy pomocowej) oraz ze względu na okres ewentualnej bezczynności lub przewlekłości i jej niezawinione przyczyny, a także o niewymierzanie grzywny ani sumy pieniężnej z uwagi na treść art. 100d ust. 3 pkt 2 ustawy pomocowej.
Przy piśmie z dnia 12 czerwca 2026 r. organ nadesłał decyzję z dnia 12 czerwca 2026 r., umarzającą postępowanie administracyjne wszczęte na wniosek skarżącej z dnia 16 sierpnia 2024 r. z uwagi na złożenie przez skarżącą wniosku o umorzenie postępowania administracyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
Zgodnie z art. 53 § 2 b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), szczególnym wymogiem dla skutecznego wniesienia skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenia postępowania jest poprzedzenie skargi ponagleniem skierowanym do właściwego organu.
Skarżąca wniosła takie ponaglenie, co nie było sporne w sprawie.
Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa o pomocy weszła w życie w zasadniczej części w dniu 12 marca 2022 r. z mocą obowiązującą od dnia 24 lutego 2022 r. (art. 116 ustawy). Następnie na mocy art. 1 pkt 44 ustawy z dnia 8 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2022 r., poz. 830, dalej: "ustawa zmieniająca"), wprowadzono do ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy art. 100c, który stanowi, że:
- 1. W okresie do dnia 31 grudnia 2022 r. bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących:
- 1) udzielenia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej,
- 2) zmiany: a) zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, b) zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji;
- 3) cofnięcia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej
- - w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres.
- 2. Czynności dokonane w okresie, o którym mowa w ust. 1, w postępowaniach w sprawach, o których mowa w ust. 1, są skuteczne.
- 3. W okresie, o którym mowa w ust. 1:
- 1) przepisów o bezczynności organu oraz o obowiązku organu prowadzącego postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, do powiadamiania strony lub uczestnika postępowania o niezałatwieniu sprawy w terminie nie stosuje się;
- 2) organowi prowadzącemu postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, nie wymierza się grzywny ani nie zasądza się od niego sum pieniężnych na rzecz skarżących za niewydanie rozstrzygnięć w terminach określonych przepisami prawa.
- 4. Zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, lub ich dokonywanie z opóźnieniem, w okresie, o którym mowa w ust. 1, nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki.
Analogiczne rozwiązanie na dalszy okres do dnia 24 sierpnia 2023 r. przewidywała norma art. 100d ustawy o pomocy, wprowadzona ustawą z dnia 13 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2023 r., poz. 185), a konkretnie przez art. 1 pkt 32 tej ustawy, który wszedł w życie z mocą wsteczną z dniem 1 stycznia 2023 r.
Przepis art. 100d ustawy o pomocy był parokrotnie nowelizowany; na dzień wydania niniejszego wyroku art. 100d ustawy o pomocy określał przywołany okres "do dnia 4 marca 2027 r." (art. 17 pkt 50 ustawy z dnia 23 stycznia 2026 r.; Dz.U. 2026 r. poz. 203 – zmieniającej niniejszą ustawę z dniem 5 marca 2026 r.).
W wyroku z dnia 19 maja 2025 r. sygn. akt II OSK 2926/24 (Internetowa Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na epizodyczny (czasowy) charakter regulacji art. 100c i art. 100d ustawy o pomocy, których wprowadzenie do ustawy spowodowane było kryzysem migracyjnym, związanym z rozpoczęciem przez Rosję działań zbrojnych na terytorium Ukrainy, a zatem sytuacją nadzwyczajną. NSA stwierdził, że ponad dwuletni okres – od 15 kwietnia 2022 r. do 30 czerwca 2024 r. – należało uznać za wystarczający do zapewnienia przez państwo (administrację rządową) rozwiązań pozwalających na terminową obsługę wniosków pobytowych. W powołanym wyroku NSA przyjął, że dopiero po czwartym przedłużeniu obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy, tj. po dniu 30 czerwca 2024 r., zachodzi sprzeczność tej regulacji z konstytucyjną zasadą prawa do sądu, w związku z czym nie powinna być ona stosowana.
Stanowisko to jest już utrwalone w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Zgodnie zatem z powyższym poglądem ograniczenia wynikające z art. 100c i art. 100d ustawy o pomocy nie mogły być stosowane po 1 lipca 2024 r. Od tej daty podlega zatem ocenie sposób działania organu (lub jego brak).
Pojęcie "bezczynności" należy rozumieć jako niewydanie w terminie decyzji lub postanowienia (względnie aktu lub czynności wskazanych w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.). Chodzi o przekroczenie terminu określonego na podstawie art. 35 k.p.a. lub wynikającego z przepisów szczególnych (do których odsyła art. 35 § 4 k.p.a.), względnie terminu przedłużonego zgodnie z art. 36 k.p.a. Zgodnie z legalną definicją bezczynności, zawartą w k.p.a., stan ten zachodzi, jeżeli nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a.).
Z kolei przewlekłość postępowania to stan, w którym postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a.). Przewlekłość występuje w postępowaniu prowadzonym w sposób, który przez czas dłuższy niż wymagany do jego zakończenia i bez uzasadnionej i ważnej przyczyny nie zmierza do bezpośredniego załatwienia sprawy (art. 12 k.p.a.). Przewlekłość obejmuje przypadki, gdy organ załatwia sprawę dłużej niż powinien w świetle zasady szybkości postępowania.
Terminy te jednak mogą być modyfikowane przez przepisy szczególne (art. 35 § 4 k.p.a.). Ustawa o cudzoziemcach zawiera przepisy określające czas, w jakim postępowanie w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy powinno się zakończyć. Przepisy regulujące tę materię stanowią lex specialis w stosunku do ogólnych uregulowań k.p.a.
Wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy skarżąca złożyła w dniu 16 sierpnia 2024 r.
W tym czasie przepisy ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 769, dalej: "u.o.c.") stanowiły, że decyzję w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy wydaje się w terminie 60 dni (art. 112a ust.1 u.o.c.). Termin ten, zgodnie z art. 112a ust. 2 u.o.c., biegł od dnia, w którym nastąpiło ostatnie z następujących zdarzeń:
- 1) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy osobiście lub nastąpiło jego osobiste stawiennictwo w urzędzie wojewódzkim po złożeniu tego wniosku, chyba że wobec cudzoziemca nie stosuje się wymogu osobistego stawiennictwa, lub
- 2) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, który nie zawiera braków formalnych lub zostały one uzupełnione, lub
- 3) cudzoziemiec przedłożył dokumenty, o których mowa w art. 106 ust. 2 pkt 2, lub wyznaczony przez wojewodę termin, o którym mowa w art. 106 ust. 2a, upłynął bezskutecznie.
Jak już wskazano, skarżąca złożyła wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy w dniu 16 sierpnia 2024 r. Pismem z dnia 14 listopada 2024 r. organ wezwał skarżącą do osobistego stawiennictwa i złożenia odcisków linii papilarnych. Skarżąca uczyniła zadość wezwaniu w dniu 7 lutego 2025 r. Od tego dnia przedmiotowy wniosek był kompletny, nie zawierał braków formalnych (k. 67 akt administracyjnych). W dniu 7 lutego 2025 r. organ zwrócił się do właściwych organów w trybie art. 109 ust. 1 u.o.c. o przekazanie informacji, czy wjazd skarżącej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i jej pobyt na tym terytorium mogą stanowić zagrożenie dla obronności lub bezpieczeństwa państwa lub ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego (k. 68 akt administracyjnych).
Powyższe okoliczności świadczą o bezczynności organu, nie zaś o przewlekłym prowadzeniu postępowania i tak Sąd określił przedmiot zaskarżenia.
W świetle orzecznictwa NSA termin zawieszenia biegu terminów do załatwienia wniosku przestał obowiązywać z dniem 1 lipca 2024 r., zatem 60-dniowy termin do załatwienia sprawy rozpoczął bieg 7 lutego 2025 r. (tego dnia skarżąca złożyła wniosek osobiście, pobrano od niej odciski palców i uznano go za kompletny pod względem formalnym) i upływał z dniem 8 kwietnia 2025 r. Termin ten nie został zachowany, bowiem organ wydał decyzję kończącą postępowanie w dniu 12 czerwca 2026 r.
Wobec powyższego organ dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu wniosku skarżącej.
Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. (punkt 1. sentencji wyroku) stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności.
Ponadto Sąd, na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. stwierdził, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (punkt 1. sentencji wyroku). Organ wydał decyzję o umorzeniu postępowania na skutek cofnięcia wniosku przez skarżącą, co w okolicznościach niniejszej sprawy uprawniało Sąd do uznania, że bezczynność organu nie miała charakteru rażącego.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a., zasądzając od Wojewody Pomorskiego na rzecz skarżącej 100 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, obejmujących wpis sądowy od skargi (punkt 2. sentencji wyroku).
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, albowiem przedmiotem skargi była bezczynność organu administracji publicznej (art. 119 pkt 4 p.p.s.a.).