Uzasadnienie
Skarżący A.B. i C.B., reprezentowani w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym przez radcę prawnego, złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu tego żądania wskazali, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzone z mężem i nieletnią córką skarżąca utrzymuje ze swojego wynagrodzenia za pracę w kwocie 1.600 zł, natomiast skarżący swoje gospodarstwo domowe prowadzone z żoną utrzymuje z ich emerytur w łącznej kwocie 1.996,14 zł oraz z wynagrodzenia za pracę skarżącego w kwocie 195,26 zł. Skarżący miesięcznie wydaje kwotę 250 zł tytułem zakupu lekarstw.
Z dokumentów przesłanych na wezwanie oraz z akt administracyjnych sprawy wynika, ponad dane wskazane we wniosku, że w roku 2017 skarżąca uzyskała dochód w kwocie 9.398,29 zł, natomiast jej mąż w kwocie 7.131.03 zł.
W sprawie zważono, co następuje.
Zgodnie z art. 246 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2018 r. poz. 1302) adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym (zd. 1). Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego usta-nowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy (art. 246 § 3 zd.2 ustawy proce-sowej). Z przywołanego wyżej unormowania wynika, że zatrudnianie lub pozostawanie przez stronę skarżącą, która wnioskuje o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustano-wienia profesjonalnego pełnomocnika, w stosunku prawnym z takim pełnomocnikiem (pochodzącym z wyboru adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecz-nikiem patentowym) stanowi przesłankę negatywną, wyłączającą przyznanie jej prawa pomocy w tym zakresie.
Z punktu widzenia tej negatywnej, wykluczającej uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika procesowego z urzędu przesłanki nie mają, wynikającego z obowiązującego prawa, znaczenia okoliczności dotyczące nawiązania stosunku prawnego z wybranym przez siebie radcą prawnym. Prawnie donośna jest okoliczność, że w chwili składania wniosku o ustanowienie radcy prawnego z urzędu wnioskodawcy pozostawali w stosunku prawnym z profesjonalnym pełnomocnikiem procesowym (radcą prawnym) z wyboru. Co więcej, fakt korzystania przez skarżących z usług radcy prawnego z wyboru świadczy o tym, że posiadali oni lub posiadają środki finansowe na opłacenie usług tego radcy prawnego, tj. ponoszenie kosztu swojego udziału w postępowaniu sądowym. Sprawą wnioskodawców jest natomiast wykazanie, że takich środków nie posiadają na chwilę złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, innym niż ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika procesowego z urzędu.
Mając na uwadze przywołane przepisy prawa i wynikające z nich zasady rządzą-ce instytucją ustanowienia dla strony radcę prawnego z urzędu, referendarz sądowy stwierdził, że skarżący, jak wynika z akt sprawy, pozostają w stosunku prawnym z radcą prawnym reprezentującym ich w niniejszym postępowaniu oraz że ten radca prawny nie został wyznaczony dla skarżących z urzędu, w ramach przyznanego prawa pomocy. Na tej podstawie referendarz sądowy ustalił, że skarżący pozostają w stosunku prawnym z profesjonalnym pełnomocnikiem procesowym pochodzącym z wyboru.
Tym samym nie mógł przyznać wnioskodawcom prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego z urzędu. Dla tej przyczyny referendarz sądowy odmówił przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego z urzędu, o czym orzekł na podstawie art. 246 § 3 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w punkcie 2. sentencji postanowienia.
Przechodząc do rozważań na zasadnością przyznania stronie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazania wy-maga, że stosownie do art. 245 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyj-nymi prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Pra-wo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy procesowej). Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że ich ponoszenie przez stronę postępowania sądowoadministracyjnego jest zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia).
Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy jak i stan faktyczny sprawy, referendarz sądowy stwierdził, że w przypadku wnioskodawców zaistniała ustawowa przesłanka do przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, określona w art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z jednej strony świadczy o tym kwota pieniężna, która pozostaje do dyspozycji skarżących i ich rodzin oraz brak majątku podlegającego spieniężeniu i z drugiej strony konieczne wydatki ponoszone z uwagi na sytuację życiową skarżących i ich rodzin, w szczególności wiek skarżącego i jego żony.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2) w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w punkcie 1. sentencji.