Uzasadnienie
Postanowieniem z [...] września 2025 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego W. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec majątku F.O., na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Burmistrza Miasta i Gminy P., obejmujących należności za nieuiszczenie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za poszczególne okresy rozliczeniowe lat 2021-2025.
Powyższe postanowienie zostało utrzymane w mocy przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W., zaskarżonym do tut. Sądu postanowieniem z dnia [...] listopada 2025 r (zażalenie na postanowienie organu pierwszej instancji złożył wierzyciel, w trybie art. 59 § 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji).
W motywach spornego postanowienia organ odwoławczy wskazał, że w celu wyegzekwowania łącznej kwoty należności głównej 1534,04 zł organ egzekucyjny dokonał szeregu czynności, tj.: dokonał zajęć wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] S.A. (bank poinformował o zbiegu egzekucji) oraz zajęć wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] S.A. (bank poinformował o braku środków). Organ skorzystał również z informacji z systemu OGNIVO oraz e-ORUS, które nie przyczyniły się do ujawnienia innych rachunków bankowych.
Ponadto wykazano, że p. F.O. nie jest właścicielem ani współwłaścicielem środków transportu (informacja z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców), nie jest właścicielem ani współwłaścicielem nieruchomości (informacja z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych), a także nie prowadzi działalności gospodarczej. Co więcej, podjęte 29 sierpnia 2025 r. działania w terenie skutkowały jedynie sporządzeniem raportu o niemożności dokonania czynności egzekucyjnych. Ustalono, że lokal znajdujący się pod adresem rejestracyjnym [...], był zamknięty. Organ egzekucyjny stwierdził wobec powyższego, że dalsze prowadzenie egzekucji nie spełni jej celów, a koszty egzekucyjne będą rosły i nie zostaną uzyskane od dłużnika. Zobowiązany nie posiada bowiem składników majątkowych, z których można by skutecznie wyegzekwować należności wynikające ze wskazanych tytułów wykonawczych, a dalsze prowadzenie postępowania nie rokuje na skuteczne wypełnienie obowiązku zapłaty.
Już tylko kwota powstałych kosztów egzekucyjnych w wysokości 345,80 zł nie zostanie od zobowiązanego uzyskana. Prawidłowo uznano w tym stanie rzeczy, zdaniem dyrektora izby administracji skarbowej, że ziściła się przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego wynikająca z art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tzn. dalsza egzekucja administracyjna będzie bezskuteczna z powodu braku majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne.
Skargę do tut. Sądu na powyższe postanowienie złożył wierzyciel, tj. Burmistrz Miasta i Gminy P., domagając się uchylenia w całości zaskarżonego postanowienia, uchylenia w całości postanowienia organu pierwszej instancji, jak też zwrotu kosztów postępowania. Jako podstawy ww. żądań wskazano zarzuty naruszenia:
- - art. 22 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez błędną wykładnię i uznanie, że właściwość miejscowa organu egzekucyjnego ustalana jest adres w Systemie Ewidencji i Rejestracji Centralnej Podatników, podczas gdy jest ona ustalana według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego,
- - art. 19 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez błędne zastosowanie, które skutkowało przyjęciem, że organem egzekucyjnym właściwym miejscowo jest Naczelnik Urzędu Skarbowego W., podczas gdy właściwym jest Naczelnik Urzędu Skarbowego w P.,
- - art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez umorzenie postępowania egzekucyjnego przez organ, który nie był właściwy miejscowo do przeprowadzenia egzekucji należności pieniężnych, a w konsekwencji
- - art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 18 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez utrzymanie w mocy postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego W. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, podczas gdy organ drugiej instancji powinien był uchylić zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji i przekazać prowadzenie postępowania egzekucyjnego do organu właściwego, którym powinien być Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. W motywach skargi burmistrz akcentował, że właściwość organu egzekucyjnego ustala się na podstawie miejsca zamieszkania dłużnika, zgodnie z art. 22 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Właściwość miejscowa została oparta przez wierzyciela na wskazanym przez zobowiązanego adresie zamieszkania przy [...]; tego też adresu dotyczy opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi, zgodnie ze złożoną deklaracją, której z kolei dotyczą tytuły wykonawcze. Przyjmując wskazany adres za właściwy miejscu zamieszkania zobowiązanego burmistrz przesłał tytuły wykonawcze do Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. Ten jednak postanowił przekazać tytuły wykonawcze Naczelnikowi Urzędu Skarbowego W., zdaniem burmistrza nie przedstawiając uzasadnienia dla przekazania sprawy i nie sprawdziwszy, czy dłużnik zamieszkuje pod wskazanym adresem w [...]. Brak zweryfikowania ww. miejsca zamieszkania zobowiązanego spowodował nieuzasadnione (przedwczesne) przekazanie tytułów wykonawczych i prowadzenie postępowania przez niewłaściwy organ egzekucyjny. Zdaniem wierzyciela niedopuszczalne jest ustalanie właściwości miejscowej wyłącznie w oparciu adresy znajdujące się w wewnętrznych bazach informatycznych organów egzekucyjnych (Systemie Ewidencji i Rejestracji Centralnej Podatników), bez uprzedniego przeprowadzenia czynności, które potwierdzą, że zobowiązany nie mieszka pod adresem wskazanym w tytule wykonawczym. W rezultacie nie wykorzystano także wszystkich środków w celu egzekucji należności pieniężnej i nie ustalono w sposób prawidłowy sytuacji majątkowej dłużnika; w szczególności nie ustalono ewentualnych składników majątkowych zobowiązanego znajdujących się pod adresem w [...].
Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany dotychczasowej oceny.
Uczestnik postępowania na prawach stronny, p. F.O., nie zgłosił stanowiska w sprawie.
Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Istota zarzutów skargi sprowadza się w pierwszym rzędzie do oceny zastosowania w sprawie art. 22 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z tym przepisem, właściwość miejscową organu egzekucyjnego w egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego; przy czym miejsce zamieszkania należy rozumieć, zgodnie z art. 25 Kodeksu cywilnego, miejscowość, w której dana osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. Nie budzi powyższe wątpliwości stron, podobnie jak to, że w świetle ww. art. 22 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji miejsce zamieszkania zobowiązanego stanowi kryterium oceny właściwości miejscowej organu egzekucyjnego, który powinien jej przestrzegać z urzędu (art. 19 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 18 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji).
To co jest sporne w sprawie, to środki dowodowe, przy pomocy których owo miejsce zamieszkania należy ustalać. W ocenie strony skarżącej niewystarczające jest zwłaszcza oparcie się w powyższym zakresie na wewnętrznych bazach informatycznych organów egzekucyjnych (s. 8 i n. skargi); zwłaszcza gdy występuje rozbieżność pomiędzy danymi w nich uwidocznionymi a adresem wskazanym w tytule wykonawczym. Wg organu z kolei System Ewidencji i Rejestracji Centralnej Podatników stanowi, jak można domniemywać (stanowisko zostało wyrażone lakonicznie), zasadnicze źródło weryfikacji adresu zobowiązanego przez organ egzekucyjny (s. 5 in fine postanowienia).
Sąd w tym sporze przyznaje rację wierzycielowi (burmistrzowi), bowiem dane uwidocznione w tytule wykonawczym, w tym adresowe (art. 27 § 1 pkt 2 lit. a tiret pierwsze ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) korzystają z domniemania prawdziwości, tzn. stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone (art. 76 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Naturalnie nie wyklucza powyższe przeprowadzenia dowodu przeciw ich treści, jednak trudno uznać by ową wartość dowodową mogła samodzielnie podważać ewidencja adresowa, którą dysponuje organ egzekucyjny. Tym bardziej, że w okolicznościach sprawy zasadnie burmistrz zwrócił uwagę na późniejsze, względem Systemu Ewidencji i Rejestracji Centralnej Podatników (2011 r.) ujawnienie adresu zamieszkania w [...] w deklaracji dotyczącej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi (2013 r.) (s. 9 skargi).
W związku z tym w każdym z tytułów wykonawczych jako adres zamieszkania został podany w 2013 r. adres w [...]. Burmistrz (podobnie jak organy KAS) nie został poinformowany o jego zmianie, dlatego też prawidłowo, wskazane tytuły wykonawcze, przekazał do Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. W tym stanie rzeczy poprzestanie na weryfikacji adresu poprzez System Ewidencji i Rejestracji Centralnej Podatników ([...]) nie było wystarczające dla prawidłowej oceny właściwości miejscowej organu. Słusznie skarżący zauważył, że przekazanie tytułu wykonawczego, ze względu na ogólny obowiązek przestrzegania właściwości miejscowej, powinno nastąpić po sprawdzeniu, czy zobowiązany zamieszkuje pod wskazanym adresem. W takiej sytuacji domniemanie przybywania zobowiązanego pod adresem wynikającym z ewidencji organu egzekucyjnego jawi się jako przedwczesne, zważywszy na wspomnianą rozbieżność z danymi adresowymi wynikającymi z tytułu wykonawczego.
Trafnie w konsekwencji wywodzi strona skarżąca, że ustalenia dotyczące właściwości miejscowej organu egzekucyjnego są niedostateczne, a przez to niekonkluzywne (nie ustalono ponad wszelką wątpliwość, że organem właściwym powinien być Naczelnik Urzędu Skarbowego W).
Niemniej, mimo zasadności zarzutów procesowych podniesionych w powyższym zakresie przez burmistrza, należy je postrzegać w perspektywie (istotnego) wpływu na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), tj. wpływu na zastosowanie przez organy obu instancji art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tzn. ziszczenia się w sprawie przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego w postaci stwierdzenia braku majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne. Samo potencjalne uchybienie właściwości miejscowej przez organ egzekucyjny pierwszej instancji nie może prowadzić do uchylenia zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego (którego właściwość rzeczowa i miejscowa w sprawie nie ulega wątpliwości), o ile nie zostanie wykazane, że miało powyższe wpływ na umorzenie postępowania egzekucyjnego (czyniło je wadliwym).
W szczególności w świetle art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 144 tej ustawy i art. 18 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji postanowienie uchylające postanowienie wydane w pierwszej instancji i przekazujące prowadzenie postępowania egzekucyjnego do właściwego organu pierwszej instancji (Naczelnika Urzędu Skarbowego w P., jak tego domaga się burmistrz, s. 3, 11 skargi), mogłoby zostać wydane, gdyby "konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy miał istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie".
Na tym tle zdaniem Sądu wierzyciel nie wykazał dalej idącej tezy, że naruszenie przepisów o właściwości spowodowało, że nie przeprowadzono skutecznej egzekucji wobec zobowiązanego ze względu na niepodjęcie efektywnych czynności egzekucyjnych, które podjęte mogłyby doprowadzić do wyegzekwowania należności; w szczególności z uwagi na brak weryfikacji czy p. F.O. posiada składniki majątkowe pod adresem w [...] (s. 11, 13 skargi). Twierdzenie to jest spekulatywne i nie znajduje oparcia w aktach sprawy, z czego skarżący zdaje sobie sprawę wskazując na s. 10 in fine i n. skargi, że bezskuteczność egzekucji "być może nie wystąpiłaby gdyby postępowanie egzekucyjne zostało przeprowadzone przez organ właściwy miejscowo ze względu na miejsce zamieszkania zobowiązanego." Tymczasem nic w ustaleniach przywołanych w zaskarżonym postanowieniu nie wskazuje na to, że przez dalsze czynności egzekucyjne pod adresem w [...] ustalono by majątek zobowiązanego, z którego możliwe byłoby wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne.
Wszak nie budzi wątpliwości i nie jest kontestowane przez wierzyciela ustalenie, że zobowiązany nie jest właścicielem nieruchomości, ani środków transportu. Burmistrz nie wskazał również, jakie przedmioty miałyby znajdować się pod adresem w [...], które mogłyby służyć zaspokojeniu należności. Co więcej, w aktach sądowych sprawy (k. 38 i n.) znajduje się doręczona w sposób zastępczy (nieefektywnie, nie zastano adresata) przesyłka do uczestnika postępowania (p. O.), skierowana na adres w [...]. Nic więc nie przemawia za tym, że ustalenie o braku majątku, z którego możliwe byłoby wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne, miałoby ulec zmianie w razie podjęcia czynności w terenie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w P., czy to w trybie art. 31 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, czy na skutek żądanego przekazania sprawy temu organowi celem prowadzenia postępowania egzekucyjnego.
W konsekwencji również ewentualne naruszenie przepisów o właściwości nie może być postrzegane jako mające istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a tylko takie, jak zauważono, dawałoby podstawę do ingerencji sądu administracyjnego w zaskarżone rozstrzygnięcie. O ile więc zasadnie wskazano w skardze, że przed przekazaniem akt do Naczelnika Urzędu Skarbowego W. należało podjąć dalej idące (ponad sprawdzenie baz informatycznych) czynności weryfikacyjne w zakresie właściwości miejscowej Naczelnika Urzędu Skarbowego w P., to nie uzasadnia powyższe twierdzenia o braku ziszczenia się w realiach sprawy podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Jak zauważono, możliwość wyegzekwowania należności przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. jawi się jako hipotetyczna; wierzyciel nie wskazał w toku postępowania majątku, z którego można by skutecznie przeprowadzić egzekucję i uzyskać należności.
Trafnie więc przyjęto w spornym postanowieniu, że dalsza egzekucja, której domaga się burmistrz, generowałaby tylko dodatkowe koszty, których od zobowiązanego nie da się uzyskać, co nie wyklucza wniosku o ponowne wszczęcie egzekucji w razie ujawnienia w przyszłości majątku zobowiązanego (s. 5 postanowienia).
W tym stanie rzeczy Sąd, na postawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł o oddaleniu skargi.