Uzasadnienie
K.Z. (dalej jako Skarżąca), wnioskiem zawartym w formularzu PPF z 5 stycznia 2011 r., zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. Poinformowała o tym, że na podstawie decyzji organu podatkowego nastąpiło zajęcie konta bankowego i majątku w wysokości uniemożliwiającej normalne funkcjonowanie. Wskazała, iż suma opłat sądowych od 7 jej skarg oraz 7 identycznych skarg jej męża – G.Z. wynosi 2.800 zł. Skarżąca podniosła, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i dwoma córkami. Posiada mieszkanie o powierzchni 150 m², działkę rolną o powierzchni 1 hektara, obciążony zastawem skarbowym samochód [...] (rok produkcji 2002, wartość 10.000 zł). Zadeklarowała dochód miesięczny brutto Skarżącej w wysokości około 3.500 zł, natomiast dochód męża około 6.000 zł.
Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 11 kwietnia 2011 r., odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Skarżąca pismem z 17 maja 2011 r. wniosła sprzeciw od ww. postanowienia, podnosząc iż przy wydawaniu postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy referendarz sądowy pominął okoliczności związane zarówno z deklarowanymi przez nią wydatkami ponoszonymi na utrzymanie gospodarstwa domowego, jak i okolicznością zajęcia jej konta bankowego w toku egzekucji administracyjnej. Powyższa okoliczność sprawia, że pomimo uzyskiwania dochodu, który obiektywnie wystarczyłby na pokrycie wpisu, w tej konkretnej sytuacji z uwagi na zablokowanie kont płatniczych, jest niemożliwe do spełnienia bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania jej i rodziny.
Zarządzeniem z 9 czerwca 2011 r. Sąd wezwał Skarżącą do nadesłania, w terminie 7 dni, dodatkowych informacji dotyczących stanu majątkowego oraz dochodów jej i męża. Z obowiązku nadesłania informacji Skarżąca jednak nie wywiązała się.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia referendarza sądowego, tj. postanowienia z dnia 11 kwietnia 2011 r. Jest ono traktowane – pod względem skutków prawnych – jako nieistniejące.
Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04).
Inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319).
W pierwszej kolejności zauważyć należy, iż na Skarżącej ciąży obowiązek uiszczenia wpisów sądowych w 7 sprawach zawisłych przed tutejszym sądem (sygn. akt III SA/Wa 484/11- III SA/Wa 490/11) na łączną kwotę 700 zł. W związku z powyższym oceniając zdolności płatnicze Skarżącej należało brać pod uwagę nie tylko koszty ciążące na niej w przedmiotowej sprawie, ale generalną kwotę, którą obowiązana jest uiścić. Wskazać należy, że Skarżąca nie przedłożyła do akt sądowych żądanych przez Sąd odpisów zeznań podatkowych własnych i męża, za lata 2009 i 2010, nie wskazała też dochodów osiągniętych w 2009 r., w 2010 r. i w 2011 r. Wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego Skarżącej powstają również w związku z nie przedstawieniem żądanych przez Sąd wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie 6 miesięcy. Zabrakło również aktualnego zestawienia ponoszonych przez ostatnie 3 miesiące wydatków i uzyskiwanych dochodów – ze wskazaniem źródła dochodu i celu wydatku oraz terminu uzyskania dochodu i poczynienia wydatku.
Ponadto Skarżąca nie wykazała obrotu w ostatnich trzech miesiącach prowadzenia działalności gospodarczej, ani nie nadesłała zestawienia faktur wystawionych lub uzyskanych we wskazanym okresie. Równocześnie nie oznaczyła wszystkich źródeł utrzymania w ciągu ostatnich trzech miesięcy, ze wskazaniem wysokości i rodzaju świadczenia oraz terminu jego uzyskania. Na koniec należy wspomnieć, iż Skarżąca nie wskazała też innych aktualnych okoliczności, z których może wynikać konieczność przyznania prawa pomocy (zaświadczenie o stanie zdrowia, ponoszenie przymusowych wydatków, kalkulacja kosztów życia, wskazanie niezbędnych wydatków na poratowanie zdrowia, udokumentowanie ponoszonych i zadeklarowanych wydatków, obowiązek świadczeń alimentacyjnych, należności, do zapłaty których jest zobowiązana – w tym wobec organów państwa oraz inne ważne okoliczności).
Z tych względów Sąd uznał, że Skarżąca nie wykazała w sposób bezsprzeczny i nie budzący wątpliwości, iż jej sytuacja materialna uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania, jak tego wymaga art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.
W myśl tego przepisu przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (tak w niniejszej sprawie) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z użytego w tym przepisie zwrotu "gdy wykaże" wynika, iż ciężar dowodu w zakresie powyższej przesłanki spoczywa na stronie. To strona zatem ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Strona powinna więc należycie uzasadnić i udokumentować okoliczności, na które powołuje się we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli zawarte w nim oświadczenie strony okaże się niewystarczające lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć - na wezwanie - dodatkowe informacje lub dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Możliwość wezwania daje Sądowi przepis art. 255 P.p.s.a.
W niniejszej sprawie z możliwości tej Sąd skorzystał, uznając, że dane zawarte w formularzu PPF nie są wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia. Wezwanie z 9 czerwca 2011 r. precyzyjnie określało jakich oświadczeń Sąd oczekuje i jakie dokumenty miały zostać przedstawione, a także jakie dane budzą wątpliwości. Brak reakcji na wspomniane wezwanie oznacza, że nie można w pełni ocenić sytuacji majątkowej Skarżącej. Tym samym nie można stwierdzić, że spełniła ona przesłankę przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na pokrycie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe, w tym wpis, należy zaliczyć do danin publicznych. Zwolnienie z tego rodzaju opłaty stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji RP z dnia 2.04.1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483). Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody z budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia
Jednocześnie wskazać należy, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05).
Uwzględniając fakt, że Skarżąca nie przedstawiła do dnia wydania niniejszego postanowienia dodatkowych informacji dotyczących stanu majątkowego oraz dochodowego własnego oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, zaś z przedstawionych informacji w złożonym na formularzu PPF wniosku złożonego do akt sprawy nie wynika, że Skarżąca nie dysponuje środkami uniemożliwiającymi jej pokrycie kwoty wpisu (która w niniejszej sprawie wynosi 100 zł) bez rzeczywistego uszczerbku dla normalnego funkcjonowania. Skarżąca nie uprawdopodobniła okoliczności, dla których nie jest w stanie wygospodarować z sumy około 9.500 zł, którą dysponuje wraz z osobą pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym, należnej kwoty wpisu od skargi w niniejszej sprawie. Sąd uznał, że Skarżąca nie wykazała zaistnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 243 § 1 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 P.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.