Uzasadnienie
Skarżący A. P., pismem z 10 lutego 2017 r. wniósł skargę kasacyjna od wyroku WSA w Warszawie z 7 grudnia 2016 r., III SA/Wa 2963/15.
Następnie, Skarżący, pismem z 27 lutego 2017 r., zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych.
Referendarz sądowy, wezwaniem z 8 marca 2017 r. zwrócił się o – m.in. – złożenie przez Skarżącego wypełnionego formularza PPF, w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania.
Pełnomocnik Skarżącego, pismem z 20 marca 2017 r., zwrócił się o przedłużenie terminu do przedłożenia dokumentów, w tym formularza PPF, do 31 maja 2017 r. z uwagi na przedłużenie tymczasowego (na okres trzech miesięcy) aresztowania Skarżącego. Wskazał też, że Prokurator, pomimo podjęcia przez pełnomocnika starań o uzyskanie pozwolenia na kontakt ze Stroną i wstępnej zgody Prokuratora na spotkanie – nie wywiązuje się z obietnic. Załączył wniosek (kserokopię) o umożliwienie widzenia się z oskarżonym, adresowany do Prokuratury.
Referendarz sądowy, zaskarżonym postanowieniem z 28 marca 2017 r., pozostawił bez rozpoznania wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu poinformował, że przesłanka na którą powołuje się pełnomocnik, tj. brak możliwości komunikacji ze Skarżącym może uzasadniać zawieszenie postępowania, na podstawie art. 124 u.p.p.s.a. – w razie wykazania zaistnienia tej przesłanki i wykazania jej przez pełnomocnika. Pouczył, że należy wystąpić do Sądu ze stosownym wnioskiem (o zawieszenie postępowania) i udokumentować okres tymczasowego aresztowania (ksero postanowienia) oraz uprawdopodobnić brak umożliwienia (przez Prokuratora) kontaktu ze Skarżącym.
Skarżący, działając poprzez pełnomocnika, w sprzeciwie od ww postanowienia, zarzucił naruszenie art. 49, art. 252 oraz art. 84 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016r. poz. 718; dalej: p.p.s.a.) poprzez "błędne przyjęcie, ze nie zachodzą przesłanki do przedłużenia terminu na złożenie dodatkowych dokumentów, brak wezwania Skarżącego do uzupełnienia braków wniosku o przedłużenie terminu "mimo stwierdzenia (...), iż wniosek ten wymaga uzupełnienia". Zdaniem Skarżącego, realizacja zasady sprawności postępowania nie może przeważać nad obowiązkiem stworzenia stronom postępowania możliwości realizacji swoich praw w drodze procesu sądowego". Skarżący został pozbawiony drogi sądowej poprzez pozostawienie wniosku o prawo pomocy bez rozpoznania. Nadto, jako osoba aresztowana nie ma możliwości pozyskania dokumentów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje
Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.
Treść art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016r. poz. 718; dalej: p.p.s.a.) wskazuje, że rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy.
Przede wszystkim należy wskazać, że odmowa przedłużenia terminu na złożenie formularza PPF i wyjaśnienie sytuacji finansowej Skarżącego nie była spowodowana nieuzupełnieniem braków formalnych. Należy odróżnić niemożność nadania prawidłowego biegu pismu, o czym mowa w art. 49 p.p.s.a., od nieuwzględniania wniosku Strony – w tym wypadku wniosku o przedłużenie terminu.
Zgodnie z art. 257 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu lub którego braków strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie – tak jak miało to miejsce w niniejszej sprawie - pozostawia się bez rozpoznania. Tak należało uczynić w sprawie, ponieważ Skarżący, pomimo doręczenia 13 marca 2017 r. wezwania o złożenie wypełnionego formularza PPF i przedstawienia sytuacji finansowej, nie dopełnił tych czynności we wskazanym mu terminie siedmiu dni. Zdaniem Sądu, rygor przewidziany w art. 257 p.p.s.a. ma charakter zobiektywizowany, a termin do uzupełnienia braków formalnych wniosku jest terminem sądowym i może być skracany albo przedłużany – w razie wystąpienia ważnych powodów. Wniosek Skarżącego z 20 marca 2017 r. o przedłużenie terminu do złożenia wymaganych dokumentów nie mógł zostać uwzględniony, ponieważ niewykazana została okoliczność braku możliwości kontaktu z pełnomocnikiem.
Nie jest wyrazem niemożności kontaktu "wniosek o zgodę na widzenie z osobą tymczasowo aresztowaną" z 14 marca 2017 r.. W szczególności brak jest następstwa złożonego wniosku, tj. rozstrzygnięcia o odmowie widzenia.
Nadto gwarancje prawa do Sądu zostają zachowane, ponieważ, jeżeli z przyczyny niezależnej od Strony termin nie może on zostać zachowany, Stronie przysługuje ewentualny wniosek o przywrócenie terminu (zob. B. Dauter [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Wydanie II, str. 124).
Nieuzasadnione jest oczekiwanie Skarżącego, reprezentowanego przez profesjonalnego pełnomocnika, że powinien być wezwany do uzupełnienia wniosku o przedłużenie terminu do złożenia wypełnionego formularza PPF i wskazanych dokumentów, tj. do prowadzenia postępowania w celu uzyskania informacji, które mogłyby uzasadnić pogląd i usprawiedliwić nieterminowe wykonanie zobowiązań Skarżącego w ramach innej instytucji, o której przyznanie Skarżący ubiega się. Skarżący zresztą nie został pozbawiony, choćby przy okazji wnoszenia sprzeciwu, wykazania tym\czasowego aresztowania – zwłaszcza, że stosowne pouczenie zostało zawarte w postanowieniu referendarza sądowego.
Należy zauważyć, że wprawdzie z art. 6 p.p.s.a. wynika, że Sąd administracyjny, w razie uzasadnionej potrzeby, udziela stronom – ale tylko występującym w sprawie bez adwokata niezbędnych pouczeń, co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Z uwagi na to, że Skarżącego reprezentuje w postępowaniu profesjonalny pełnomocnik, tj. radca prawny K. B., odpadła okoliczność szczegółowego pouczania Strony "co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań". Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 17 sierpnia 2010 r. II GSK 580/10 (CBOSA), "(...) powoływanie się pełnomocnika na brak pouczenia nie może być podstawą korzystnych rozstrzygnięć procesowych. Profesjonalny pełnomocnik powinien wykazywać się znajomością prawa. Podlega on szczególnym wymogom związanym z wykonywaniem zawodu, w związku z czym oczekiwać można od niego należytej staranności w prowadzeniu spraw przed sądem".
Nietrafione są również wnioski Skarżącego o pozbawieniu go drogi sądowej wskutek pozostawienia jego wniosku o prawo pomocy bez rozpoznania. W szczególności, w zaskarżonym zarządzeniu poinformowano go o możliwości zawieszenia postępowania sądowego w razie wykazania tymczasowego aresztowania i braku możliwości kontaktu z pełnomocnikiem. Wskazano również, że złożenie wypełnionego formularza PPF zainicjuje "od nowa" postępowanie o prawo pomocy. Skarżący, po rozstrzygnięciu referendarza sądowego, dysponuje możliwością złożenia wniosku o przywróceniu terminu, w którym ma możliwość wykazania, że nie dopełnił czynności "bez swojej winy". Nadto, ma możliwość złożenia wniosku o zawieszenie postępowania sądowego, w którym wykaże brak możliwości uczestnictwa w postępowaniu sądowym. Posiada także możliwość złożenie formularza PPF.
Natomiast trafny jest pogląd, że wstrzymanie (całego) postępowania sądowego do 31 maja 2017 r. wskutek niedopełnienia przez Stronę powinności wykazania stanu majątkowego w następstwie niewykazanej, także na etapie sprzeciwu, okoliczności tymczasowego aresztowania, nie jest wyrazem sprawności postępowania.
Z tych powodów nie jest trafny zarzut naruszenia art. 49, art. 252 oraz art. 84 p.p.s.a.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.