Uzasadnienie
Pismem z dnia 3 listopada 2008 r. Skarżący – K. G. zwrócił się o zwolnienie od obowiązku zapłaty wpisu sądowego w wysokości 100 zł, argumentując, iż opiekuje się matką inwalidką. Źródłem ich utrzymania jest emerytura matki w kwocie 720 zł.
Wykonując wezwanie referendarza sądowego z dnia 14 listopada 2008 r. Skarżący złożył formularz PPF, w którym zaznaczył iż wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał, iż pozbawiono go własności budynków i działki siedliskowej [...] o powierzchni 1,34 ha, z którego to powodu nie prowadzi gospodarstwa rolnego. W oświadczeniu o stanie majątkowym Skarżący poinformował, iż nie wie co posiada, gdyż od 2000 r. nie odbiera decyzji z Urzędu Gminy C. Nie osiąga dochodu. Do formularza dołączył wypis orzeczenia stwierdzającego niezdolność matki do samodzielnej egzystencji oraz skierowane do niego wezwanie referendarza sądowego z dnia 14 listopada 2008 r., na którym pismem odręcznym udzielił odpowiedzi na zadane pytania. Wyjaśnił, że został wyrejestrowany jako osoba bezrobotna – opieka nad matką. Nie otrzymał pomocy finansowej ze środków pochodzących z europejskich funduszy strukturalnych, na dowód czego odesłał do spraw prowadzonych w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie o sygn. akt V SA/Wa 2788-2791/08 oraz IV SA/Wa 1406-1407/07.
Powtórzył, że nie prowadzi gospodarstwa rolnego. Należący do niego majątek jest przedmiotem hipoteki od 1997 r. – "884 zł plus odsetki" (Skarżący odesłał na adres: "S. ul.[...]"). Skarżący nie posiada rachunków bankowych. W ciągu ostatnich dwóch lat nie zbywał majątku o wartości ponad 10.000 zł.
Postanowieniem z dnia 15 grudnia 2008 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, powołując się na brak udokumentowania przez stronę jego sytuacji materialnej.
Pismem z dnia 19 grudnia 2008 r. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, nie zgadzając się z jego treścią. Wskazał, że podstawą do przyznania mu prawa pomocy jest odmowa urzędu gminy. wydania mu zaświadczenia. Pozbawiono go w ten sposób własności budynków i działki siedliskowej[...]. Do sprzeciwu dołączył odpis postanowienia referendarza sądowego w sprawie IV SA/Wa 1307/08, którym przyznano mu prawo pomocy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) – w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Odnosząc się do meritum sprawy Sąd wyjaśnia, że na podstawie art. 245 § 1 p.p.s.a. stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje w myśl art. 245 § 3 p.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym jest wykazanie, że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a).
Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, iż to strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Występująca w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucja "prawa pomocy" stanowi zatem odstępstwo od powołanej wyżej zasady, będące formą dofinansowania z budżetu państwa i powinna być stosowana tylko w uzasadnionych przypadkach.
Zasadność wniosku o udzielenie prawa pomocy Sąd rozpatruje w dwóch aspektach – z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05). Obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie Skarżącej. Do sądu należy natomiast ocena przytoczonych przez stronę okoliczności.
Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Jedynym wymaganym na tym etapie postępowania kosztem sądowym jest wpis od skargi w wysokości 100 zł, a zatem w zakresie zwolnienia od tego właśnie obciążenia należy rozpoznać wniosek Skarżącego.
Art. 246 § 1 p.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek wykazania, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest zatem uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przedstawić określone informacje bądź złożyć na wezwanie Sądu dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej sprawie) daje Sądowi przepis art. 255 p.p.s.a. (zob. postanowienie NSA z 23 grudnia 2005 r., II FZ 794/05, niepubl.).
Sąd stwierdził, iż Skarżący został wezwany przez referendarza sądowego do nadesłania dokumentów potwierdzających jego sytuację materialną w tym m.in. zeznań podatkowych Skarżącego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym za lata 2006 i 2007 r., zaświadczenia z powiatowego urzędu pracy o zarejestrowaniu jako osoba bezrobotna, informacji o udzielanej Skarżącemu jako właścicielowi gospodarstwa rolnego pomocy finansowej ze środków pochodzących z europejskich funduszy strukturalnych lub braku takiej pomocy, informacji o dochodowości rocznej posiadanego przez niego gospodarstwa rolnego, szczegółowego wskazania i udokumentowania wysokości wydatków składających się na bieżące utrzymanie Skarżącego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, nadesłania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności matki Skarżącego, dokumentu z którego wynikałaby wysokość otrzymywanej przez nią renty, wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące.
Jedyną udokumentowaną przez Skarżącego okolicznością w związku z powyższym wezwaniem jest fakt wydania w stosunku do H. G. – matki Skarżącego, orzeczenia stwierdzającego jej niezdolność do samodzielnej egzystencji.
Skarżący nie przesłał natomiast zeznań podatkowych. Nie wskazał, a nadto nie udokumentował wysokości bieżących wydatków. Nie nadesłał dokumentu, z którego wynikałaby wysokość renty otrzymywanej przez jego matkę.
Nie jest też jasny stan majątkowy Skarżącego – konsekwentnie utrzymuje on, że "z powodu matactwa" został pozbawiony własności budynków i działki, tudzież "nie wie co posiada" gdyż od 2000 r. nie odbiera decyzji z Urzędu Gminy C. Dodatkowo wyjaśnienia w kwestii obciążenia posiadanego majątku hipoteką Skarżący ograniczył do stwierdzenia "tak" i odesłania w tym względzie do placówki terenowej KRUS mieszczącej się w S. przy ul.[...].
W opinii Sądu Skarżący nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. Również do sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego Skarżący – znając powody odmowy przyznania mu prawa pomocy - nie dołączył żadnych dokumentów potwierdzających jego sytuację materialną.
Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 stwierdził: "skoro na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Udowodnienia wymaga podjęcie starań ku uzyskaniu środków finansowych, niezależnie od ich efektu".
W postępowaniu o przyznanie prawa pomocy należy wykazać rzeczywistą sytuację majątkową strony z uwzględnieniem zarówno wydatków, jak i dochodów, która – poddana ocenie Sądu – może być przyczyną przyznania stronie prawa pomocy. Uchylanie się przez Skarżącego od składania dokładnych oświadczeń i nadesłania materiałów przedstawiających sytuację majątkową w jakiej się znajduje nie jest działaniem, które spowoduje przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, ponieważ Sąd nie ma do tego podstaw. Nie jest bowiem w stanie ocenić rzeczywistej sytuacji majątkowej strony i odnieść ją do wysokości wymagalnych od strony kosztów sądowych.
Mając na uwadze powyższe, w szczególności uznając, iż Skarżący nie wykazał zaistnienia przesłanek przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym, Sąd działając na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.