Uzasadnienie
W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 15.387 zł Skarżący G. W. wniósł na formularzu PPF o zwolnienie od kosztów sądowych, argumentując, że w związku z długotrwałym aresztowaniem i wywołaniem tzw. afery [...] w sposób trwały utracił zdolność zarobkowania w swoim dotychczasowym zawodzie. Poza nieruchomością rolną (zajętą w postępowaniu egzekucyjnym) Skarżący nie posiada żadnego majątku. Podał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi wraz z dwiema córkami i synem. Dochód z wynagrodzenia za pracę określił na kwotę 930 zł brutto miesięcznie.
W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżący przesłał pismo z dnia 27 grudnia 2007 r. w którym wyjaśnił, że w ciągu ostatnich dwóch lat nie zbył ani nie objął żadnych udziałów w S. sp. z o.o. oraz S. sp. z o.o. Nieruchomość rolna położona w gminie L. jest obciążona hipoteką, przy czym w tak krótkim terminie nie jest możliwe uzyskanie odpisu z księgi wieczystej. Była żona Skarżącego utrzymuje częściowo małoletnią A. W. łożąc na nią kwotę 1.000 zł. Pozostałe dzieci są na utrzymaniu Skarżącego. Skarżący nie jest w stanie przedłożyć rachunków za czynsz i energię elektryczną gdyż mieszka w mieszkaniu służbowym. Nie posiada rachunków bankowych w kraju. Pieniądze na opłacenie wpisów w innych zawisłych przed tutejszym Sądem sprawach pochodziły z pożyczki od ojca Skarżącego. Kwota zasądzona przez Sąd została rozdysponowana na ponowne wpisy i koszta procesów w tym wynagrodzenie adwokatów. Kwotę tę uzyskała kancelaria adwokacka na swój rachunek.
Lokal przy ul. [...] w W. jest własnością pracodawcy. Skarżący nie zbył w ciągu ostatnich dwóch lat ruchomości i nieruchomości. Wynagrodzenie Skarżącego jest zajęte w postępowaniu egzekucyjnym. W toku postępowania skarbowego zabezpieczono wskazaną wyżej nieruchomość rolną oraz udziały we wspomnianych spółkach. Wyegzekwowano także z rachunków bankowych kwotę ponad 1.000.000 zł. W toku postępowania karnego zaś zabezpieczono równowartość ok. 700.000 zł. Do pisma Skarżący dołączył ponaglenie dłużnika zajętej wierzytelności, zawiadomienia o zajęciu, pismo z dnia 2 listopada 2005 r. o wysokości wynagrodzenia, postanowienie Sądu z dnia [...] grudnia 2007 r. o przyjęciu do akt rejestrowych zawiadomienia o zajęciu udziałów, roczne obliczenie podatku PIT-40 za 2006 r., zaświadczenie z dnia 21 grudnia 2007 r. o wysokości wynagrodzenia, zajęcie wynagrodzenia i wierzytelności, pismo z dnia 19 marca 2007 r.
Mając tak przedstawiony stan faktyczny Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z [...] lutego 2008 r. odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy.
We wniesionym w terminie sprzeciwie Skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie jego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów podnosząc, że złożone przez niego oświadczenie o stanie majątkowym nie zostało przez Sąd zakwestionowane, ani też Sąd nie żądał dodatkowych wyjaśnień, co oznacza, że uznał je za wyczerpujące i odpowiadające stanowi rzeczywistemu.
Błędne jest ustalenie, że nieruchomość rolna Skarżącego nie została zajęta, podobnie jak środki pieniężne i udziały w spółkach. Jednocześnie posiadanie nieruchomości rolnej nie powinno rodzić negatywnych konsekwencji dla Skarżącego. Za krzywdzące uznał on stwierdzenie, że w innych sprawach zdołał zgromadzić środki na uiszczenie wpisów sądowych. Uczynił to bowiem w celu zapewnienia sobie dostępu do sądu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje
W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje więc usunięcie z obrotu prawnego wcześniejszego orzeczenia.
Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego. Częściowe zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, jest zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a, wykazanie przez tę osobę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w przypadku częściowego zwolnienia z kosztów sądowych, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.
Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania, tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, str. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający - tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04).
Na wstępie należy zauważyć, iż Skarżący ubiegał się już kilkakrotnie o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawach III SA/Wa 610/05, III SA/Wa 2817/05 i III SA/Wa 3205/05, III SA/Wa 2872/06. W sprawach tych Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniami odpowiednio z dnia [...] czerwca 2005 r., [...] lutego 2006 r. i [...] lutego 2006 r., [...] czerwca 2007 r. odmówił przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Wskutek wniesionych przez Skarżącego zażaleń sprawy te były również przedmiotem rozpoznania przez Naczelny Sąd Administracyjny, który postanowieniami z dnia 29 września 2005 r. (sygn. akt II FZ 572/05), 8 maja 2006 r. (sygn. akt II FZ 287/06), 21 kwietnia 2006 r. (sygn. akt II FZ 240/06) i 24 października 2007 r. (sygn. akt II FZ 462/07) zażalenia Skarżącego oddalił.
W świetle powyższego uznać zatem należy, iż sytuacja materialna Skarżącego poddana już została wnikliwej analizie i to zarówno Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Skarżący konsekwentnie twierdzi, iż jedynym jego źródłem dochodu jest wynagrodzenie za pracę w wysokości 936 zł brutto miesięcznie, z czego 60% (405,12 zł netto) podlega zajęciu w postępowaniu egzekucyjnym. Jednocześnie nie zdołał wykazać, iż z pozostałej mu po potrąceniu kwoty ok. 400 zł jest w stanie pokryć koszty utrzymania siebie i dodatkowo jeszcze trójki swoich dzieci, nawet jeśli na jedno z nich (małoletnią A. W.) była żona łoży co miesiąc kwotę 1.000 zł, a Skarżący – z racji zajmowania mieszkania służbowego – nie ponosi kosztów z mieszkaniem tym związanych (czynsz, energia elektryczna). Zwłaszcza że - jak należy przypuszczać - dwoje z dzieci kontynuuje naukę w szkole wyższej (wyjaśnienia w tym względzie Skarżący ograniczył do stwierdzenia: "uczą się").
Należy też zauważyć, iż Skarżący nie nadesłał dokumentów, z których wynikałoby, że wydatki związane z zajmowanym przez niego lokalem rzeczywiście ponosi pracodawca.
Nieprzekonywujące jest również oświadczenie Skarżącego o braku rachunków bankowych w kraju. Stwierdzeniu temu przeczy fakt, iż w sprawie III SA/Wa 1898/07 (gdzie jako Skarżąca występuje była żona Skarżącego) wpłaty wpisu w wysokości 11.387 zł dokonano z rachunku należącego do G. W., o czym świadczy adnotacja na poleceniu przelewu "w ciężar rachunku: W. G." (k. 44 akt sądowych III SA/Wa 1898/07). Ponadto w sprzeciwie znajduje się też oświadczenie "kwoty, które skarżący posiadał na rachunkach bankowych zostały zajęte przez organy egzekucyjne". Oznacza to, że Skarżący jednak ma rachunki bankowe, z których nie przedstawił wyciągów. Poza tym oświadczenie: "nie posiadam rachunków bankowych w kraju" pozostaje w sprzeczności z powyższym oświadczeniem, a ponadto zdaje się sugerować, iż rachunki takowe Skarżący posiada poza granicami kraju. Tych również nie ujawnił.
Znamienne jest także to, iż źródło pochodzenia środków finansowych na wpisy w sprawach III SA/Wa 610/05, III SA/Wa 2817/05, III SA/Wa 3205/05 i III SA/Wa 3292/06, III SA/Wa 2871 i III SA/Wa 2872/06 Skarżący określił jako "pożyczka od mojego Ojca". Tymczasem pożyczka jest świadczeniem z natury rzeczy zwrotnym, zaś Skarżący nie wyjaśnił w jaki sposób – z dochodu wynoszącego ok. 400 zł miesięcznie – zamierza spłacić kwotę 40.832 zł.
Oceniając kondycję finansową Skarżącego nie można też tracić z pola widzenia faktu, iż w latach ubiegłych dysponował on znacznymi kwotami pieniężnymi, o czym świadczą znajdujące się w aktach sprawy historie operacji na rachunkach pieniężnych oraz [...] SA, [...] [...] SA, [...] SA, Bank [...]), jak i za granicą (m. in. [...] Bank [...] w L., [...] Bank [...], [...] Bank [...]). Skarżący natomiast nie wykazał, że w toku prowadzonych wobec niego postępowań zabezpieczono (nieruchomość rolna, udziały w dwóch spółkach, kwota ponad 1.700.000 zł) całość zgromadzonego wcześniej majątku, w tym zasobów pieniężnych.
Powyższe nie pozwala uznać, że Skarżący wykazał, iż jego żądanie zwolnienia od kosztów sądowych zasługuje na uwzględnienie. Przeciwnie świadczy o tym, że uchyla się on od ujawnienia rzeczywistego stanu majątkowego swego i swojej rodziny.
Trafność tego stanowiska potwierdza zresztą fakt, iż w sprawach III SA/Wa 610/05, III SA/Wa 2817/05, III SA/Wa 3205/05, III SA/Wa 2872/06 Skarżący, mimo wcześniej składanych wniosków o zwolnienie od kosztów sądowych, zgromadził jednak środki na uiszczenie należnych w tych sprawach wpisów.
Poza tym Skarżący nie wykazał, że pozyskanie środków pieniężnych w wyżej wymienionej wysokości rzeczywiście nastąpiło z uszczerbkiem w koniecznych kosztach utrzymania jego i jego rodziny. Nie wykazał również, że w niniejszej sprawie zdolność zdobycia tych środków utracił.
Ustosunkowując się do zarzutu Skarżącego, iż Sąd nie żądał w niniejszej sprawie dodatkowych wyjaśnień lub dokumentów, należy zauważyć, że, jak wywiedziono na wstępie, to na Skarżącym ciążył obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Tym bardziej, że nie jest on pozostawiony bez pomocy prawnej. Do Sądu natomiast należy ocena złożonego przez Skarżącego oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja w oparciu o przepis art. 255 p.p.s.a., który daje Sądowi możliwość wezwania strony do złożenia dodatkowych informacji bądź dokumentów w sytuacji, gdy jej oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego (zob. postanowienie NSA z dnia 23 grudnia 2005 r., sygn. akt II FZ 794/05). Innymi słowy powołany wyżej przepis ma zastosowanie jedynie wówczas, gdy Sąd ma wątpliwości co do sytuacji materialnej strony, co nie miało miejsca w niniejszej sprawie.
W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że Skarżący jest w stanie uiścić należny w sprawie wpis – jedyny wymagany na tym etapie postępowania koszt sądowy.
Z tej przyczyny, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. oraz art. 260 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.