Uzasadnienie
Wyrokiem z 6 grudnia 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę P. K. (dalej - skarżący) na powołaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. W dniu 13 grudnia 2005 r. skarżący wniósł o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata.
Wyrok z uzasadnieniem doręczono skarżącemu 29 grudnia 2005 r.
Postanowieniem z [...] marca 2006 r. przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Z kolei postanowieniem z 31 marca 2006 r. zwolniono skarżącego od kosztów sądowych.
Pismem z 13 marca 2006 r. Okręgowa Rada Adwokacka wyznaczyła adwokata W. C. pełnomocnikiem skarżącego.
Pismem z 13 kwietnia 2006 r. adwokat W. C. stwierdził brak podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej.
W dniu 20 kwietnia 2006 r. skarżący wniósł o "wstrzymanie uprawomocnienia się wyroku". Wyjaśnił, iż z uwagi na fakt, iż wyznaczony adwokat odmówił napisania skargi kasacyjnej, skarżący podjął dalsze działania w celu wniesienia skargi kasacyjnej.
Pismem z 26 kwietnia 2006 r. skarżący został poinformowany, iż "wstrzymanie uprawomocnienia wyroku" nie jest możliwe, gdyż przepisy regulujące postępowanie przed sądami administracyjnymi nie przewidują takiej instytucji. Wyjaśniono, że wniesienie skargi kasacyjnej po terminie skutkować będzie jej odrzuceniem na podstawie art. 178 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm. - dalej P.p.s.a). Przy czym, na podstawie art. 86 i nast. P.p.s.a, wraz ze złożeniem skargi kasacyjnej można wnosić o przywrócenie terminu do jej wniesienia.
W dniu 22 października 2008 r. skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego A. S., który cieszy się pełnym zaufaniem skarżącego.
Ponadto, pismem z 29 września 2008 r. skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 grudnia 2005 r. Wyjaśnił, iż uchybił terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej z przyczyn od niego niezależnych, na które mimo wielu starań nie miał wpływu. Wskazał, iż ustanowiony z urzędu pełnomocnik nie tylko uchybił terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej, ale w ogóle uchylił się od tego obowiązku pozostawiając klienta w niezwykle trudnym położeniu. Adwokat W. C. odmówił sporządzenia skargi kasacyjnej zawiadamiając o tym skarżącego krótkim, lakonicznym pismem, niezawierającym żadnego uzasadnienia. Przedmiotowe pismo doręczył skarżącemu 13 kwietnia 2006r., po upływie miesiąca od nawiązania kontaktu. Adwokat spotykał się z klientem i mimo sceptycznego nastawienia co do szans wygrania sprawy zwodził skarżącego nie ujawniając się ze swoim rzeczywistym zamiarem.
Skarżący wskazał, iż ustanowiony z urzędu pełnomocnik świadomie działał na jego szkodę tj. "działał w zamiarze bezpośrednim pozbawiania swego klienta możliwości wniesienia środka zaskarżenia". W ocenie skarżącego, takie działanie świadczy ewidentnie o złej woli adwokata i świadomym działaniu na szkodę klienta. Skarżący wyjaśnił, iż jako klient nieuczciwego adwokata zwrócił się do organów adwokatury o interwencję tj. zmianę adwokata. Po przejściu całej procedury otrzymał lakoniczną, odmowną odpowiedź. Zdaniem skarżącego, działanie adwokata doprowadziło do ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowoadministracyjnego oraz świadczy o istnieniu przesłanki dopuszczalności przywrócenia uchybionego terminu po upływie roku od jego uchybienia. Dodał, iż podejmował wszelkie kroki łącznie z interwencją u Ministra Sprawiedliwości i Rzecznika Praw Obywatelskich. Skarżący podniósł, iż zablokowanie mu dostępu do Naczelnego Sądu Administracyjnego narusza Konstytucję i prowadzi do tego, że mimo przyznania prawa pomocy nie mógł z niej skorzystać.
Postanowieniem z 20 listopada 2008 r. Referendarz sądowy przyznał Skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu, powołując się na wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 13 maja 1980 r. sygn. 6694/74 wskazał, że państwo odpowiada także za sposób w jaki świadczona jest pomoc pełnomocnika ustanowionego z urzędu. Niekiedy bowiem samo wyznaczenie obrońcy nie zapewnia faktycznego skorzystania z pomocy prawnej, jako że obrońca wyznaczony z urzędu może się uchylać od pełnienia swoich obowiązków lub nie wypełniać ich należycie.
Pismem z 15 grudnia 2008 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych poinformowała o wyznaczeniu radcy prawnego – A. S. - pełnomocnikiem Skarżącego.
W dniu 6 stycznia 2009 r. Skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, poprzez osobiste podpisanie lub nadesłanie osobiście podpisanego egzemplarza wniosku oraz dołączenie skargi kasacyjnej w terminie 7dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania.
O przedmiotowym wezwaniu zawiadomiony został również radca prawny A.S.
Powyższe wezwanie zostało doręczone Skarżącemu 13 stycznia 2009 r., a zawiadomienie - radcy prawnemu, w dniu 14 stycznia 2009 r.
Skarżący w dniu 13 stycznia 2009 r. podpisał wniosek o przywrócenie terminu. Z kolei w dniu 21 stycznia 2009 r. wniósł o "przedłużenie o jeden dzień terminu do wniesienia skargi kasacyjnej". W uzasadnieniu wskazał, iż opóźnienie spowodowane było tym, iż dopiero w dniu 15 stycznia 2009 r. doręczył pełnomocnictwo ustanowionemu w sprawie radcy prawnemu.
W dniu 21 stycznia 2009 r. do Sądu wpłynęła skarga kasacyjna oraz pełnomocnictwo udzielone w dniu 14 stycznia 2009 r. radcy prawnemu A.S.
Zarządzeniem z 23 stycznia 2009 r. pismo Skarżącego z 21 stycznia 2009 r., zgodnie z jego treścią, zostało potraktowane jako wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.
Postanowieniem z 26 stycznia 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przywrócił Skarżącemu termin do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym.
Ratio legis instytucji przywrócenia terminu stanowi niewątpliwie ochrona stron postępowania przed negatywnymi skutkami w zakresie postępowania sądowego, w przypadku braku ich winy w nie dokonaniu w terminie czynności procesowej.
Aby jednak Sąd mógł rozpoznać merytorycznie wniosek o przywrócenie terminu, musi on zostać złożony do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w terminie 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu, równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 §1, §2, §4 P.p.s.a.).
Ponadto, po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyjątkowych (art. 87 §5 P.p.s.a.).
Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy, stwierdzić w pierwszej kolejności należy, że wniosek o przywrócenie terminu złożony został w terminie.
Z kolei jego braki (brak podpisu i załączonej skargi kasacyjnej zostały uzupełnione - por. postanowienie z 26 stycznia 2009 r. przywracające termin do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej).
Odnosząc się z kolei do kryterium braku winy jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu wskazać należy, iż wiąże się ono z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej, a przywrócenie terminu może mieć miejsce tylko wtedy, gdy dopełnienie czynności było niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, tj. takiej której strona nie mogła pokonać nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku.
Mając na uwadze, iż złożenie skargi kasacyjnej obwarowane jest przymusem adwokackim, a skarżący w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej podjął kroki zmierzające do ustanowienia dla niego fachowego pełnomocnika z urzędu stwierdzić należy, iż w przedmiotowej sprawie zostało uprawdopodobnione, że skarżący bez swojej winy uchybił terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej. Nie miał bowiem wpływu na termin załatwienia wniosków o przyznanie prawa pomocy, rzetelność ustanowionego pełnomocnika oraz przedłużające się postępowania przed organami adwokatury.
Po dokonaniu powyższych ustaleń, do rozważenia w niniejszej sprawie pozostaje dopuszczalność tego wniosku przez pryzmat art. 87 § 5 P.p.s.a., bowiem przedmiotowy wniosek o przywrócenie terminu został złożony po upływie ponad 2 lat od uchybionego terminu. W związku z powyższym zbadać należy, czy w rozpoznawanej sprawie zachodzi "wyjątkowy przypadek", o jakim mowa w art. 87 §5 P.p.s.a., warunkujący dopuszczalność przywrócenia terminu.
W tej materii zaznaczyć należy, że przepisy obowiązującej procedury sądowoadministracyjnej nie precyzują pojęcia "wyjątkowego przypadku". Jest to zwrot ustawowy o charakterze nieostrym, generalnym. Spełnienie tej przesłanki oceniać zatem należy indywidualnie w okolicznościach danej sprawy.
Zgodnie z orzecznictwem sądowym, rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu, należy wyważyć argumenty wspierające wniosek i argumenty przemawiające za stabilizacją sytuacji ugruntowanej przez upływ czasu, a powstałej w następstwie niedokonania czynności procesowej w przepisanym terminie oraz czy moc tych argumentów pozwala na stwierdzenie, że w sprawie zachodzi wypadek, który można uznać za wyjątkowy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 1999 r., sygn. akt I CKN 802/98, publ. OSNC 1999, nr 7-8, poz. 141, str. 86).
Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy Sąd doszedł do przekonania, iż zachodzą w niej okoliczności wyjątkowe w rozumieniu art. 87 §5 P.p.s.a.
Zauważyć bowiem należy, iż prawo do sądu jest prawem nadrzędnym, gwarantowanym przez Konstytucję. Dlatego też, organy państwa powinny dążyć do zapewnienia stronom tego prawa. Skoro przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wymagają sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika, istnieć muszą realne możliwości zapewnienia stronom postępowania, których nie stać na ustanowienie pełnomocnika we własnym zakresie, dostępu do fachowej pomocy prawnej. Jednocześnie zaznaczyć należy, iż strona nie może ponosić negatywnych konsekwencji nierzetelnego wypełniania obowiązków przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu. Okoliczności tej nie da się wprawdzie jednoznacznie przesądzić w niniejszej sprawie, ale wyjaśnienia skarżącego rodzą pewne wątpliwości, co do rzetelności działań pełnomocnika. Zgodzić się bowiem należy ze skarżącym, że pismo o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej zostało sporządzone dopiero 13 kwietnia 2006 r. i nie zawierało jakiegokolwiek uzasadnienia.
Ponadto na niekorzyść skarżącego nie może przemawiać przedłużające się postępowanie przed organami adwokatury o zmianę pełnomocnika ustanowionego z urzędu. W ocenie Sądu, skarżący podjął wszelkie działania, które były w jego mocy, w celu wniesienia skargi kasacyjnej. Po bezskutecznej interwencji w Naczelnej Radzie Adwokackiej, złożył do Sądu kolejny wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, ze wskazaniem radcy prawnego, którego obdarzył zaufaniem. Ustanowiony radca prawny wniósł skargę kasacyjną w imieniu skarżącego.
Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie wystąpiły "wyjątkowe" okoliczności, o których mowa art. 87 §5 P.p.s.a., bowiem skarżący przez ponad dwa lata, bez swojej winy, nie mógł skorzystać z rzetelnej pomocy profesjonalnego pełnomocnika.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 86 §1 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.