Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawiez 25 marca 2009 r., sygn. akt III SA/Wa 153/09

Uzasadnienie

1. 1. W skardze Skarżący R. O. zawarł wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych w całości lub w znacznej części.
2. 2. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżący przesłał wypełniony formularz PPF, w którym zaznaczył, że domaga się częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Wyjaśnił że od 2000 r. nie prowadzi działalności gospodarczej, w chwili obecnej jedynym źródłem jego utrzymania jest emerytura, która po zsumowaniu z emeryturą żony wynosi ok. 5.140 zł. Skarżący nie posiada żadnego majątku. Do formularza dołączył zeznania podatkowe swoje i żony, zestawienie operacji na rachunkach bankowych, oświadczenie żony Skarżącego, z którego wynika że źródłem utrzymania jej i jej męża jest emerytura, nie posiadają oni żadnego majątku, nie zbyli też w ciągu ostatnich dwóch lat nieruchomości lub ruchomości o wartości ponad 10.000 zł. W oświadczeniu tym ujawniono także ciążące na małżonkach zobowiązania z tytułu kredytów. I tak w banku [...]. (wspólne konto żony Skarżącego i ich córki) posiadają kredyt odnawialny (na dzień 17.02.2009 r. - [...] zł). W dwóch bankach posiadają kredyty na samochody ([...] i [...]) w wysokości [...] zł i [...] zł. Skarżący w 2001 r. przeszedł operację [...], zaś w 2007 r. leczył się z powodu [...]. Na leki miesięcznie wydaje ok. 50 zł. Żona Skarżącego choruje na astmę i wydaje na leki ok. 45 zł. Małżonkowie nie posiadają żadnych oszczędności.

Uwzględniając powyższe zważono, co następuje:

1. 3. Celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie.
2. 4. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej powoływanej jako "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym (tak w niniejszej sprawie) obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
3. 5. Ciężar wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Ocena przytoczonych przez niego okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z 14 lutego 2005 r., FZ 760/04, niepubl.).
4. 6. Skarżący wniósł o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Stosownie do postanowień art. 245 § 4 p.p.s.a. częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej.
5. 7. Z nadesłanych dokumentów i oświadczeń wynika, że w chwili obecnej jedynym źródłem utrzymania Skarżącego jest emerytura, której wysokość (2.720 zł) jest – jak sam wyjaśnił - zagrożona z uwagi na ustawę deubekizacyjną. Żona Skarżącego osiąga dochód z emerytury w kwocie 2.420 zł, co daje łącznie kwotę 5.140 zł. Skarżący i jego żona posiadają zadłużenie z tytułu kredytu odnawialnego (ponad [...] zł) oraz dwóch kredytów zaciągniętych na zakup samochodów [...] zł i [...]zł). Raty miesięczne tych ostatnich wynoszą 807 zł i 946 zł. Dodatkowo ponoszą oni wydatki na zakup leków (95 zł) oraz opłaty za gaz, telefon, energię, wodę, ścieki. Wysokość tych wydatków obrazują wyciągi bankowe. I tak wydatki z tytułu opłat za telefon oscylują w granicach 237 zł, za gaz w granicach 254 zł (miesięcznie), za energię wynoszą średnio 220 zł (miesięcznie), za wodę 136 zł (miesięcznie), za ścieki 64 zł (miesięcznie).
6. 8. Odnosząc te wielkości do kwoty należnego w sprawie wpisu od skargi (7.750 zł) - jedynego wymaganego na tym etapie postępowania kosztu sądowego, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że wpisu tego Skarżący nie jest w stanie uiścić w pełnej wysokości.

Referendarz sądowy dał bowiem wiarę oświadczeniom Skarżącego iż aktualnie jedynym jego źródłem utrzymania jest emerytura oraz że nie posiada on żadnych oszczędności, mimo że w 2007 r. osiągnął dochód w wysokości prawie 170.000 zł. Referendarz sądowy uznał jednocześnie, że Skarżący mógł poczynić oszczędności, które wystarczą mu na opłacenie kwoty 5.000 zł. W kalkulacji tej uwzględnił wysokość dochodu i wydatków (odpowiednio 5.140 zł i 3.760 zł miesięcznie, w tym koszty zakupu żywności średnio ok. 1.000 zł) oraz fakt, iż oszczędności, o jakich mowa wyżej Skarżący mógł czynić najwcześniej od grudnia ubiegłego roku, jako że 26 listopada 2008 r. doręczono mu zaskarżoną decyzję, a zatem od tej właśnie daty powinien był on liczyć się z obowiązkiem poniesienia kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie.

Zdolność Skarżącego do poniesienia kosztu wpisu sądowego referendarz sądowy ocenił także przez pryzmat ciążących na nim zobowiązań z tytułu kredytów, których spłata pochłania ponad 30% uzyskiwanego dochodu. Przyjął mianowicie, że wniesienie skargi nie powinno uniemożliwiać stronie skarżącej realizacji ukształtowanych już uprzednio zobowiązań względem innych podmiotów – w tym przypadku banków, z których wywiązywanie się wkalkulowane zostało w koszty utrzymania. Zaprzestanie spłaty zobowiązań cywilnoprawnych mogłoby doprowadzić do zastosowania przez wierzycieli środków przymusu służących do wyegzekwowania długów, co dodatkowo pogorszyłoby sytuację Skarżącego. Wprawdzie nie można tracić z pola widzenia faktu, iż kredyty te zaciągnięto na zakup dwóch samochodów, zaś Skarżący nie uzasadnił w sposób racjonalny potrzeby jednoczesnego użytkowania dwóch samochodów, to jednak z okoliczności tej referendarz sądowy nie wyciągnął negatywnych dla Skarżącego konsekwencji.

Miał bowiem na względzie stosunkowo krótki termin (7 dni) na uiszczenie wpisu sądowego, w którym to terminie niemożliwe byłoby choćby zakończenie procedury związanej z czasowym zawieszeniem spłaty kredytów.

Reasumując referendarz sądowy uznał, że Skarżący jest w stanie opłacić kwotę 5.000 zł, której uiszczenie – jak wykazano wyżej - nie spowoduje uszczerbku w zaspokajaniu potrzeb niezbędnych do egzystencji jego i jego żony.

Oceny tej nie zmienia fakt istniejącego na wspólnym koncie żony Skarżącego i ich córki salda debetowego, gdyż historia tego rachunku wskazuje, że zadłużenie to jest systematycznie spłacane ze środków o nieustalonym pochodzeniu (po raz ostatni w dniu 2 lutego 2009 r., gdzie tytuły wpłaty oznaczono jako "zasilenie konta" (2.600 zł) i "wpłata własna" (2.000 zł), a wpłacających jako K. J. i A. M..).

W tym stanie rzeczy na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a., art. 245 p.p.s.a., art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.