Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 16 czerwca 2016r. o sygn. akt III SA/Wa 1101/16 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił N. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: "Skarżąca" lub "Spółka"), przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z [...] lutego 2016r. w przedmiocie określenia w podatku od towarów i usług wysokości nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do zwrotu za kwiecień 2014r.
Referendarz sądowy WSA w Warszawie wskazał, że Skarżąca, uzasadniając konieczność przyznania jej prawa pomocy wskazała na następujące okoliczności: Spółka została powołana do realizacji inwestycji, która wskutek niekorzystnych zdarzeń nie została jednak zrealizowana, a Skarżąca poniosła stratę; aktualnie jedynym składnikiem majątku jest niezabudowana nieruchomość obciążona hipoteką przymusową zwykłą oraz umowną kaucyjną, co powoduje, że sprzedaż tej nieruchomości jest obecnie niemożliwa; kapitał zakładowy Spółki wynosi [...] zł, zaś wartość środków trwałych [...] zł; stan rachunku bankowego Spółka określiła na ujemny w kwocie 18,73 zł (stan na kwiecień br.); Skarżąca podkreśliła ponadto, że nie uzyskuje dochodów, zaś jej zobowiązania wynoszą ponad 6.859.272 zł. Natomiast w wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca wyjaśniła, że nie posiada udziałów w innych podmiotach, a wspólnicy nie dysponują środkami na dopłaty.
Uzasadniając odmowę przyznania prawa pomocy referendarz sądowy WSA w Warszawie podkreślił, że osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W ocenie referendarza sądowego, Skarżąca nie wykazała, że powyższa przesłanka została spełniona.
Referendarz sądowy wskazał przy tym na szereg okoliczności przesądzających w jego ocenie o konieczności odmówienia Spółce prawa pomocy. Podkreślił, że Skarżąca w dalszym ciągu pozostaje w obrocie jako przedsiębiorca, ma zatem obowiązek podejmować wszelkie niezbędne działania w calu prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania dochodów. Podnoszone natomiast przez Skarżącą okoliczności rzekomo uniemożliwiające jej prowadzenie działalności zarobkowej stanowią w istocie element ryzyka związanego z prowadzeniem działalności gospodarczej.
Referendarz sądowy WSA zauważył następnie, że jak wynika z orzecznictwa NSA, posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca posiada natomiast nieruchomość o sporej wartości. Nie ma przy tym znaczenia, że posiadana nieruchomość jest obciążona hipotekami. Okoliczność ta – co wynika z treści skargi – była bowiem Skarżącej znana w chwili zakupu.
Referendarz sądowy podkreślił ponadto, że Skarżąca była w stanie wygospodarować środki na opłacenie pełnomocnika z wyboru reprezentującego ją w niniejszym postępowaniu, a w aktach sprawy brak jest ewentualnego potwierdzenia, że działa on bez wynagrodzenia. W ocenie referendarza skoro zatem Skarżąca miała pełną możliwość przygotować się finansowo na poniesienie powyższego wydatku, to brak jest podstaw do stwierdzenia, że nie jest w stanie uiścić wpisu od skargi.
W konkluzji referendarz sądowy uznał, że wniosek Spółki nie zasługuje na uwzględnienie.
W sprzeciwie Skarżąca podniosła, że stanowisko wyrażone w postanowieniu referendarza w rzeczywistości pozbawia ją prawa do sądu, a ponadto nie koresponduje z jej sytuacją finansową. Skarżąca podkreśliła, że jedynym składnikiem jej majątku jest wspomniana nieruchomość, której wartość ostatnio znacząco spadła – do około 2.5 mln złotych. Nieruchomość jest jednocześnie obciążona hipoteką w wysokości ponad 2.75 mln złotych. W ocenie Skarżącej powyższa nieruchomość nie może zatem przynosić pożytków, zaś jej odpłatne obciążenie jest niemożliwe z uwagi na istniejące zabezpieczenia. Oddanie nieruchomości do korzystania nie jest możliwe z uwagi na fakt, że nieruchomość stanowi nieużytki. Odnosząc się do kwestii wynagrodzenia pełnomocnika Skarżąca podniosła, że wynagrodzenie to nie zostało jeszcze uiszczone.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje
W myśl art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) - dalej "P.p.s.a.", stronie postępowania sądowo-administracyjnego może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie natomiast do treści art. 259 § 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Rozpoznając sprzeciw, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 P.p.s.a.).
W pierwszej kolejność stwierdzić należy, że zaskarżone sprzeciwem Skarżącej postanowienie referendarza sądowego WSA w Warszawie z 16 czerwca 2016r. było na etapie postępowania przed referendarzem wydane zasadnie, w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym. Referendarz sądowy słusznie wskazał bowiem na szereg okoliczności przesądzających o konieczności odmówienia Spółce prawa pomocy, takich jak pozostawanie przez Skarżącą w obrocie jako przedsiębiorca, powoływanie się na okoliczności stanowiące element ryzyka związanego z prowadzeniem działalności gospodarczej, posiadanie nieruchomości o znacznej wartości, opłacenie profesjonalnego pełnomocnika. Zdaniem Sądu referendarz prawidłowo uznał zatem, że brak było podstaw do uwzględnienia wniosku Skarżącej.
Tym niemniej na obecnym etapie postępowania zaskarżone postanowienie należało zmienić i orzec o częściowym przyznaniu Skarżącej prawa pomocy. Skarżąca wraz ze sprzeciwem wyjaśniła bowiem w sposób wyczerpujący, budzące wątpliwości referendarza, kwestie.
Odnosząc się zatem do całokształtu sytuacji majątkowej Spółki Sąd zauważa, że istotnie jej sytuacja majątkowa jest stosunkowo zła. Skarżąca nie osiąga dochodów, jedynym składnikiem jej majątku jest wspomniana wyżej nieruchomość, jest jednocześnie obciążona hipoteką w wysokości przekraczającej wartość rynkową nieruchomości. Istotnie powyższa nieruchomość nie może zatem przynosić pożytków i należy przyznać rację Skarżącej, że odpłatne obciążenie nieruchomości jest niemożliwe z uwagi na istniejące zabezpieczenia.
Zestawiając zatem sytuację majątkową Skarżącej z wymaganymi na tym etapie postępowania kosztami sądowymi w kwocie 13.628 zł (wpis sądowy od skargi), Sąd stwierdził, iż Skarżąca wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. W ocenie Sądu Skarżąca spełniła więc przesłankę z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. i należało przyznać jej prawo pomocy w zakresie jedynego wymagalnego na chwilę obecną kosztu sądowego – wpisu sądowego od skargi. Jednakże zdaniem Sądu zasadne będzie zwolnienie Skarżącej z konieczności uiszczenia wpisu sądowego od skargi jedynie ponad kwotę 2.500 zł. Zrealizowana zostanie w ten sposób zarówno, wynikająca z art. 199 P.p.s.a., zasada odpłatności postępowania sądowo-administracyjnego, jak i gwarantowane w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP prawo do sądu. Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie należy mieć bowiem również na względzie, że podmiot działający w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością może pokryć koszty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników, co wynika z art. 177 § 1 Kodeksu spółek handlowych.
Dopłaty te mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych. Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, należy stwierdzić, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Skarżąca nie wskazała żadnych konkretnych okoliczności uniemożliwiających dokonanie dopłat przez wspólników i przeznaczenie tych dopłat na ten właśnie cel. Nie wykazała również, że podjęła próbę uzyskania takich dopłat od wspólników i próba ta zakończyła się niepowodzeniem.
W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 259 i art. 260 § 1 P.p.s.a., zmienił zaskarżone postanowienie i postanowił o przyznaniu Skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 2.500 zł.