Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 5 maja 2026 r. (znak: [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania L. Z. (dalej również: skarżąca) od decyzji Prezydenta Miasta [...] (nr [...]) z dnia 14 listopada 2025 r. w przedmiocie stypendium szkolnego, stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania.
Powyższe postanowienie wydano w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia 14 listopada 2025 r. uchylił swoją decyzję z dnia 30 września 2024 r. w przedmiocie przyznania stypendium szkolnego na rok szkolny [...] dla dzieci skarżącej: A. Z. i D. Z. oraz odmówił przyznania stypendium szkolnego na rok szkolny [...] w wysokości po [...] zł w okresie od 1 września 2024 do 30 czerwca 2025 roku na rzecz dzieci skarżącej: A. Z. i D. Z.. Wydanie decyzji nastąpiło wskutek wznowienia postępowania w trybie art. 145 § 1 pkt 5 Kodeksu postępowania administracyjnego na podstawie postanowienia z dnia 14 października 2025 r. (nr [...]).
Od decyzji z dnia 14 listopada 2025 r. pismem z dnia 19 stycznia 2026 r. (złożonym osobiście w dniu 20 stycznia 2026 r.) odwołanie wniosła skarżąca wyjaśniając, że zgłosiła zmianę sytuacji dochodowej męża wynikającej ze zmiany pracodawcy. Nie otrzymała żadnych wezwań ze strony organu I instancji do uzupełnienia dokumentów. Ponadto wskazała, że nie zauważyła awizo w skrzynce pocztowej i próbując odebrać pismo dowiedziała się, że zostało zwrócone do [...] Centrum Świadczeń w [...]. Skarżąca wyjaśniła, że o decyzji dowiedziała się dopiero w dniu 12 stycznia 2026 roku, prosząc [...] Centrum Świadczeń w [...] o wydanie kopii decyzji.
Wymienionym we wstępie zaskarżonym postanowieniem z dnia 5 maja 2026 r. (znak: [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej również: SKO lub Kolegium) stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu postanowienia Kolegium podniosło, że decyzja z dnia 14 listopada 2025 r. została doręczona skarżącej w trybie art. 44 K.p.a. Odwołanie skarżącej wpłynęło w dniu 20 stycznia 2026 r. Wraz z odwołaniem skarżąca nie złożyła wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia środka zaskarżenia. Zdaniem Kolegium termin do wniesienia odwołania upływał z dniem 29 grudnia 2025 r., a odwołanie zostało złożone trzy tygodnie po ustawowym terminie.
Kolegium wskazało także, że skarżąca została prawidłowo pouczona w zaskarżonej decyzji o procedurze i terminach wnoszenia środków zaskarżenia. Zgodnie z art. 129 § 1 K.p.a. odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję. W myśl art. 129 § 2 K.p.a. odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie — od dnia jej ogłoszenia stronie. Dokonanie przez stronę czynności procesowej po upływie wyznaczonego przez ustawę, bądź sąd terminu powoduje bezskuteczność dokonanej czynności. Zatem nie może ona wszcząć postępowania odwoławczego. Na podstawie art. 134 K.p.a. organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne.
Skarżąca nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 05 maja 2026 r., złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, wnosząc jednocześnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia, a także o przekazanie organowi sprawy do ponownego rozpoznania i uwzględnienie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności działań podjętych przez skarżącą niezwłocznie po uzyskaniu kopii decyzji. Uzasadniając swoje żądania skarżąca wskazała, że przez cały okres postępowania działała samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika oraz w przekonaniu, że prawidłowo wykonuje wszystkie obowiązki związane z prowadzoną sprawą. Skarżąca podkreśliła, że nie jest prawnikiem i nie posiada wiedzy dotyczącej konieczności złożenia odrębnego wniosku o przywrócenie terminu.
Skarżąca nie kwestionuje, że odwołanie zostało wniesione po terminie, jednak należy mieć na uwadze całokształt okoliczności. Z treścią decyzji skarżąca mogła zapoznać się dopiero po otrzymaniu jej kopii w dniu 12 styczniu 2026 r. Już kilka dni później sporządziła szczegółowe wyjaśnienia, w których opisała wszystkie znane jej okoliczności sprawy oraz przyczyny zaistniałej sytuacji. W ocenie skarżącej przedstawione przeze nią wyjaśnienia oraz dokumenty świadczą o tym, że przez cały czas działała w dobrej wierze, współpracowała z organami administracji i podejmowała działania mające na celu wyjaśnienie sprawy.
Jednocześnie skarżąca odniosła się do okoliczności związanych z decyzją Prezydenta Miasta [...] z dnia 14 listopada 2025 r. uchylającą decyzję z dnia 30 września 2024 r. (nr [...]) w przedmiocie przyznania stypendium szkolnego na rok szkolny [...] dla dzieci skarżącej. Wskazywała, że nie działała w celu obejścia przepisów prawa, ani zatajenia informacji. W 2024 roku poinformowała o zmianie zatrudnienia swojego męża oraz przedłożyła dokumenty dotyczące nowego zatrudnienia i osiąganego dochodu w sprawie świadczeń rodzinnych. W dacie wydania decyzji przyznającej stypendium szkolne, tj. w dniu 30 września 2024 r., mąż skarżącej dopiero rozpoczął zatrudnienie u nowego pracodawcy i nie przepracował jeszcze pierwszego miesiąca pracy. Z tego względu nie było możliwe przedstawienie dokumentu potwierdzającego dochód za pierwszy przepracowany miesiąc.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, wnosząc jednocześnie o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje
Sąd w składzie trzech sędziów rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm. dalej: P.p.s.a.).
Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Skarga okazała się niezasadna.
Przedmiotem kontroli Sądu było postanowienie SKO z dnia 5 maja 2026 r. (znak: [...]) stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania.
Podstawę prawną zaskarżonego postanowienia stanowiły przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691 z późn. zm., dalej: K.p.a.). Zgodnie z art. 134 K.p.a. organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Natomiast stosownie do art. 129 § 2 K.p.a. termin do wniesienia odwołania wynosi 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie – od dnia jej ogłoszenia stronie.
W niniejszej sprawie bezsporne jest to, że decyzja Prezydenta Miasta [...] z dnia 14 listopada 2025 r. (nr [...]) została doręczona skarżącej w trybie przewidzianym przepisami art. 44 K.p.a. (tzw. fikcja doręczenia) w dniu 12 grudnia 2025 r. (k. 36 akt administracyjnych organu I instancji). Skarżąca sama przyznaje, że nie zauważyła pozostawionego w jej skrzynce pocztowej awizo. Dopiero po kilku tygodniach udała się do na pocztę, gdzie otrzymała informację, że awizowana przesyłka została zwrócona do nadawcy. Ponadto, przesyłka była nadana na prawidłowy adres wskazany wcześniej przez skarżącą: ul. [...], [...].
W tym miejscu podkreślenia wymaga, że przepis art. 44 K.p.a. konstruuje fikcję prawną doręczenia, z której wynika domniemanie skuteczności doręczenia pisma w trybie określonym w art. 44 § 1-4 K.p.a., mimo że jest oczywiste, iż pismo nie dotarło fizycznie do rąk adresata w terminie określonym w art. 44 § 1 K.p.a. Doręczenie dokonane w omawianym trybie stwarza domniemanie prawne skutecznego doręczenia pisma oparte na założeniu, że strona mogła zapoznać się z pismem awizowanym, a jeśli tego nie uczyniła, to nastąpiło to z przyczyn zawinionych lub niezawinionych leżących po jej stronie (zob. wyrok NSA z dnia 9 lipca 2026 r., sygn. akt I OSK [...], wszystkie powoływane orzeczenia dostępne są w ogólnodostępnej internetowej bazie orzeczeń CBOSA, orzeczenia.nsa.gov.pl).
Przenosząc powyższe uwagi na niniejszą sprawę wskazać trzeba, że pomimo iż skarżąca w określonym w art. 44 § 1 K.p.a. terminie czternastu dni od pierwszej próby doręczenia przesyłki przez operatora pocztowego (listonosza) nie zapoznała się z treścią decyzji znajdującą się w awizowanej przesyłce, to przyjąć należało, że pismo zostało skutecznie jej doręczone. Zgodnie bowiem z art. 44 § 4 K.p.a. doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy. Na marginesie wskazać należy, że głównym celem instytucji doręczenia zastępczego jest uniemożliwienie podmiotom uczestniczącym w postępowaniu tamowania postępowania poprzez celowe uchylanie się od odbioru korespondencji (zob. A. Golęba [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. III, red. H. Knysiak-Sudyka, Warszawa 2023, art. 44, LEX/el).
Skoro zatem korespondencja została prawidłowo doręczona skarżącej w trybie fikcji doręczenia w dniu 12 grudnia 2025 r., to 14-dniowy termin do wniesienia odwołania upływał w dniu 29 grudnia 2025 r. Co prawda czternastym dniem był dzień 26 grudnia 2026 r., lecz jest to drugi dzień Świąt Bożego Narodzenia, czyli dzień ustawowo wolny od pracy. Stosownie zaś do art. 57 § 4 K.p.a. jeżeli koniec terminu do wykonania czynności przypada na dzień uznany ustawowo za wolny od pracy lub na sobotę, termin upływa następnego dnia, który nie jest dniem wolnym od pracy ani sobotą. Dzień 26 grudnia 2025 r. był piątkiem, następnie była sobota, a potem niedziela, która jest dniem wolnym od pracy. Dlatego też ostatnim dniem do dokonania czynności (wniesienia odwołania) był zatem poniedziałek 29 grudnia 2025 r.
Odwołanie zostało jednak wniesione dopiero w dniu 20 stycznia 2026 r., a więc ponad trzy tygodnie po upływie wskazanego terminu. Dla niniejszej sprawy bez znaczenia był fakt, że skarżąca dopiero w dniu 12 stycznia 2026 r. otrzymała od organu I instancji kopię decyzji z akt sprawy. W orzecznictwie wskazuje się, że późniejsze doręczenie decyzji, która wpierw została doręczona zastępczo, nie powoduje otwarcia na nowo terminu do wniesienia odwołania przez stronę (zob. wyrok NSA z 14 lutego 2008 r., sygn. akt II OSK 10/07).
Jednocześnie należy podkreślić, że kwestionowana w odwołaniu decyzja organu I instancji zawierała prawidłowe pouczenie o możliwości, terminie i sposobie wniesienia odwołania, zgodnie z art. 107 § 1 pkt 7 K.p.a. Pouczenie to wskazywało, że odwołanie należy skierować do organu odwoławczego, za pośrednictwem organu I instancji, w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji (k. 35 akt administracyjnych organu I instancji – pkt 1 pouczenia).
Z przytoczonego wyżej art. 134 K.p.a. wynika wyraźny obowiązek organu odwoławczego stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania, w sytuacji, kiedy odwołanie zostało złożone z uchybieniem terminu do jego wniesienia. Okoliczność złożenia przez skarżącą odwołania z przekroczeniem 14-dniowego terminu, określonego w art. 129 § 2 K.p.a., jest nie tylko bezsporna, ale i niewątpliwa w świetle ustalonych i niepodważalnych w skardze okoliczności faktycznych sprawy. Konsekwencją złożenia odwołania po terminie – w myśl art. 134 K.p.a. – jest stwierdzenie przez organ odwoławczy uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Kategoryczne określenie w powołanym przepisie "organ odwoławczy stwierdza", oznacza obowiązek organu odwoławczego stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania, co wyklucza jakąkolwiek dowolność tego organu w tym zakresie (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 25 marca 2026 r., sygn. akt II SA/Po 777/25).
Oznacza to, że Kolegium postąpiło prawidłowo (zgodnie z przepisami K.p.a.) stwierdzając w rozstrzygnięciu zaskarżonego postanowienia, że odwołanie zostało wniesione z uchybieniem terminu.
Skarżąca w uzasadnieniu skargi podnosiła, że przez cały okres postępowania działała samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika oraz w przekonaniu, że prawidłowo wykonuje wszystkie obowiązki związane z prowadzoną sprawą. Dlatego skarżąca nie wiedziała, że mogła złożyć wniosek o przywrócenie terminu. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest jednolicie wyrażany pogląd, że organy nie są zobowiązane do pouczenia strony o treści art. 58 K.p.a., to jest o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Nie ma bowiem żadnego przepisu prawa, z którego wynikałby obowiązek organu pouczania strony o ewentualnych przyszłych popełnianych przez nią błędach proceduralnych (por. wyrok NSA z dnia 6 grudnia 2007 r., sygn. akt I OSK 284/07). Obowiązku pouczania o trybie składania wniosku o przywrócenie terminu nie sposób wyprowadzać z ogólnych zasad wywodzonych z art. 2 Konstytucji RP: zasady państwa prawnego, zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez niego prawa, zasady praworządności czy sprawiedliwości społecznej.
Takiej informacji nie można uznać za niezbędną, jeżeli strona nie zwraca się do organu o udzielenie informacji w tym zakresie, gdyż organ w takiej sytuacji nie ma podstaw do przyjęcia, że wyjaśnienie to jest niezbędnym wyjaśnieniem, o którym mowa w art. 9 K.p.a. (por. wyroki NSA: z dnia 6 grudnia 1999 r., sygn. akt IV SA 2028/97; z dnia 22 października 2002 r., sygn. akt II SA 1327/02; z dnia 11 lutego 2014 r., sygn. akt II OSK 2188/12). Dlatego też w niniejszej sprawie organy nie miały obowiązku pouczania skarżącej o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia 14 listopada 2025 r.
Obowiązek wynikający z art. 9 K.p.a. sprowadza się do informowania z urzędu strony o środkach zaskarżenia rozstrzygnięć wydawanych w toku postępowania. W zakresie pozostałych środków prawnych przysługujących stronie można uznać istnienie obowiązku informowania o tych środkach, ale na wniosek strony, gdyż w przeciwnym razie organ obowiązany byłby świadczyć w toku postępowania na rzecz strony nieograniczoną pomoc prawną (por. wyrok NSA z dnia 6 grudnia 2007 r., sygn. akt I OSK 284/07). Innymi słowy, w niniejszej sprawie organy nie mogły informować skarżącej o wszystkich przysługujących jej środkach prawnych, gdyż oznaczałoby to, że organy świadczą na rzecz skarżącej nieograniczoną pomoc prawną.
Odnieść należało się także do wyjaśnień skarżącej dotyczących okoliczności związanych z decyzją Prezydenta Miasta [...] z dnia 14 listopada 2025 r. Skarżąca wskazywała m.in., że w 2024 roku poinformowała o zmianie zatrudnienia swojego męża oraz przedłożyła dokumenty dotyczące nowego zatrudnienia i osiąganego dochodu w sprawie świadczeń rodzinnych. Skarżąca podnosiła te okoliczności zarówno w odwołaniu, jak i w skardze. Podkreślenia wymaga, że Kolegium stwierdzając uchybienie terminu do wniesienia odwołania nie miało możliwości merytorycznego ustosunkowania się do zarzutów podnoszonych w odwołaniu (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 2 września 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 1468/14).
Co więcej, merytoryczne rozpoznanie odwołania wniesionego po terminie stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 16 lutego 1998 r., sygn. akt IV SA 727/96). Dlatego też ani Kolegium, ani Sąd orzekający w niniejszej sprawie, nie mają możliwości ustosunkowania się merytorycznego do okoliczności oraz zarzutów podnoszonych przez skarżącą w odwołaniu. Byłoby to możliwe jedynie w sytuacji, w której odwołanie zostałoby wniesione z zachowaniem terminu.
Mając zatem na uwadze wszystkie powyższe okoliczności oraz to, że zarzuty skargi nie zasługiwały na uwzględnienie i jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę w całości, jak orzekł w sentencji wyroku.