Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 19 marca 2026 r., [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako "SKO" lub "organ II instancji") po rozpatrzeniu odwołania A. Ś. i M. Ś. (dalej łącznie jako "Skarżący") od decyzji Wójta Gminy [...] z 15 grudnia 2025 r., [...], w przedmiocie
- 1. nakazania Skarżącym jako posiadaczom odpadów zgromadzonych na działkach oznaczonych nr ew. [...], [...] usunięcie z terenu tych nieruchomości łącznie 180 pojemników (mauzerów) zawierających odpady niebezpieczne, w szczególności takie substancje jak: Aceton, Toulen. Etanol, Ksylen, Propanol, Butanol, Octan etylu, Nafta (paliwa), Octan butylu, Dimetykon oraz pochodne, Żywice amidowe, Żywice epoksydowe, Żywice silikonowe, Etery, Oleje mineralne w tym zużyte i przepracowane, MCPA (kwas 2,4-dichlorofenoksyoctwoy) -herbicyd i
- 2. nakazania unieszkodliwienia odpadów określonych w pkt. 1 w sposób zgodny z przepisami o gospodarce odpadami oraz ochronie środowiska, a następnie przedstawienie Wójtowi Gminy [...] oryginałów dokumentów potwierdzających ich utylizację;
- 3. określenia terminu wykonania obowiązku na 30 dni od dnia doręczenia decyzji
- 4. nadania decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności
- - utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
SKO w motywach rozstrzygnięcia wskazało następujący stan sprawy.
Decyzją z 15 grudnia 2025 r., [...], Wójt Gminy [...] (dalej jako "Wójt" lub "organ I instancji") określił Skarżącym ww. obowiązki, określając termin ich wykonania i nadając decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.
W uzasadnieniu wskazał, że Komenda Powiatowa Policji w [...] w piśmie z 22 maja 2023 r. poinformowała Wójta o czynnościach wykonywanych na posesjach oznaczonych nr ewidencyjnymi [...] i [...] w miejscowości [...], gm. [...] (dalej jako "Nieruchomości"), na których ujawniono pojemniki typu "mauzer", wypełnione substancjami chemicznymi o nieznanym wówczas składzie. Sprawa pozostawała pod nadzorem Prokuratury Rejonowej w [...], która powołała biegłego celem określenia rodzaju substancji zdeponowanych na nieruchomościach.
W dniu 25 maja 2023 r. do Wójta wpłynął wniosek Prokuratury Rejonowej w [...] o wszczęcie z urzędu postępowania w przedmiocie usunięcia odpadów z Nieruchomości.
Organ I instancji wszczął postępowanie wobec Skarżących jako właścicieli Nieruchomości w dniu 20 czerwca 2023 r.
Z opinii biegłego z zakresu chemii i inżynierii środowiska wydanej na potrzeby postępowania karnego wynikało, że zgromadzone na nieruchomościach odpady stanowią materiały niebezpieczne i stwarzają poważne zagrożenie dla środowiska, życia ludzkiego oraz ekosystemu.
Pismem z 3 lipca 2023 r. Wójt wezwał właścicieli nieruchomości do natychmiastowego podjęcia działań zmierzających do usunięcia i unieszkodliwienia odpadów, wyznaczając termin 30 dni. Pomimo wezwania, odpady nie zostały usunięte.
Pismem z 3 sierpnia 2023 r. pełnomocnik Skarżących oświadczył, że właściciele nie są posiadaczami zgromadzonych substancji, powołując się na zawartą umowę najmu nieruchomości z [...] Sp. z o.o. (dalej też jako "Spółka").
Wójt uznał, że okoliczność ta nie obala domniemania wynikającego z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach [ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach - Dz.U. z 2023 r, poz. 1587 ze zm., dalej w skrócie "u.o."]. Weryfikacja dokumentów wykazała, że umowę najmu w imieniu Spółki podpisano przez osobę nieuprawnioną według danych z KRS. Nie wykazano tym samym, by posiadaczem odpadów faktycznie był inny podmiot. Skarżący nie dochowali należytej staranności w zakresie weryfikacji kontrahenta i nie udowodniły, że odpady zostały umieszczone na Nieruchomości przez inny podmiot, wbrew ich woli.
Pismem z 17 listopada 2023 r. Wójt wystąpił do Prokuratora Okręgowego w [...] o przedłożenie informacji dotyczącej toczącego się postępowania przygotowawczego w sprawie o przestępstwo z art. 183 §1 kk.
W pismach z dnia 11 grudnia 2023 roku i 9 lutego 2024 roku,, Prokurator Okręgowy w [...] poinformował Wójta Gminy, że toczące się śledztwo pozostaje w toku w fazie in rem oraz że Skarżący nie posiadają statusu pokrzywdzonych.
Postanowieniem z dnia 03 marca 2024 roku, nr [...] Wójt zawiesił postępowanie z urzędu do czasu zakończenia postępowania prowadzonego przez Prokuraturę Okręgową w [...]. Wskutek zażalenia Skarżących SKO postanowieniem z 02 maja 2024 roku, nr [...], uchyliło ww. postanowienie Wójta. Postanowienie SKO zostało zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu.
Dnia 12 lipca 2024 r. Wójt przy udziale przedstawicieli Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska w [...] i Komendy Powiatowej Straży Pożarnej w [...] i stron postępowania przeprowadził oględziny Nieruchomości. Stwierdzono, że odpady niebezpieczne w dalszym ciągu znajdują się na Nieruchomości, zmagazynowane w hali magazynowej.
Organ ustalił, że nie zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania ani obalenia ustawowego domniemania posiadania odpadów z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o., zaś Skarżący są zobowiązani do usunięcia odpadów na podstawie art. 26 ust. 1 i 2 u.o.
Decyzją z 16 września 2024 r., [...], Wójt nakazał Skarżącym i J. M. uprzątnięcie odpadów.
SKO decyzją z 25 listopada 2024 r., [...], uchyliło powyższą decyzję Wójta i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia w związku z koniecznością podjęcia wszelkich działań do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.
Po ponownym przeprowadzeniu postępowania, Wójt decyzją z 10 kwietnia 2025 r., [...], nakazał Skarżącym i J. M. usunięcie odpadów niebezpiecznych. Decyzja ta została uchylona decyzją SKO z 2 lipca 2025 r., [...], z uwagi na konieczność przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego na okoliczność ustalenia posiadacza odpadów zobowiązanego do usunięcia zgromadzonych na nieruchomościach odpadów.
Kolejno decyzją z 15 grudnia 2025 r., Wójt nałożył na Skarżących obowiązek usunięcia odpadów i ich unieszkodliwienia w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji, nadając decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.
Organ I instancji w oparciu o ustalone w sprawie dowody stwierdził, że zachodzą podstawy do nałożenia na Skarżących, jako posiadaczy odpadów, obowiązku ich usunięcia. Skarżący są właścicielami Nieruchomości, a zatem posiadaczami odpadów jako władający powierzchnią ziemi i domniemania tego nie obalili. Wskazali w pisemnym oświadczeniu, że nie są posiadaczami odpadów, w rozumieniu u.o., gdyż wbrew ich woli i wiedzy na stanowiących ich własność działkach zostały złożone odpady niebezpieczne, gdyż Nieruchomości stanowią przedmiot umowy najmu. Jak jednak ustalił Wójt, umowę podpisał podmiot nie wskazany jako uprawniony do reprezentowania Spółki, zatem Skarżący nie dochowali należytej staranności co do ustalenia wiarygodności kontrahenta. Na Nieruchomości znajdują się odpady niebezpieczne, co potwierdziły wyniki oględzin z 12 lipca 2024 r. Wójt wystąpił ponadto pismem z 04 września 2025 r. do Prokuratury o przedłożenie informacji ws. etapu postępowania i w został poinformowany w odpowiedzi z 17 października 2025 r., że postępowanie jest w toku i nie zostało zakończone.
Wójt podjął również próbę doręczenia Spółce pisma z pytaniem, czy Spółka zawartą umowę najmu Nieruchomości, lecz pismo nie zostało doręczone z uwagi na "śmierć adresata". Z uwagi na wynikające z opinii biegłego sądowego z zakresu ochrony środowiska i gospodarki odpadami istniejące zagrożenie dla środowiska, życia ludzkiego oraz każdego szczebla ekosystemu spowodowane istnieniem przedmiotowych odpadów niebezpiecznych, uzasadnione było nadanie decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności. Skarżący nie tylko nie wykazali, że nie są posiadaczami odpadów, ale także, że ich wytwórca złożył na Nieruchomości wytworzone przez siebie odpady nielegalnie, tj. wbrew woli właściciela nieruchomości.
W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżący, reprezentowani przez ad. Z., wnieśli o jej uchylenie. Zarzucili w szczególności: pominięcie tudzież zbagatelizowanie wytycznych szczegółowo wskazanych w uzasadnieniu decyzji SKO z 25 listopada 2024 r., art. 89 par. 2 k.p.a. poprzez odmowę przeprowadzenia rozprawy administracyjnej oraz dowodu z zeznań stron, art. 26 ust. 1 i 2 oraz art. 26 ust. 3 a) w związku z art. 3 ust. 1 pkt. 19 u.o., art. 6, 7, 10, 77 § 1, art. 80 i 107 § 1 i 3 k.p.a., a nadto podnieśli, że art. 3 ust. 1 pkt 19 jest niezgodny z art. 2, 74 i 163 Konstytucji RP. Jak wskazali w uzasadnieniu, decyzja stanowi powielenie błędów i jest de facto kopią poprzednich, uchylonych przez SKO, decyzji Wójta z 16 września 2024 r. i 10 kwietnia 2025 r. Odnośnie wskazań i wytycznych w poprzednich decyzjach zaznaczył, że w aktach sprawy znajdują się dokumenty przedłożone przez Skarżących, które wg nich świadczą, że niebezpieczne substancje będące przedmiotem rozpoznania zostały wbrew ich woli i wiedzy, niezgodnie z zawartą umową najmu, zwiezione i podstępnie złożone w magazynie na ich nieruchomościach, przy czym posiadaczem tych substancji była Spółka.
SKO wskazało zatem, że istotne jest ustalenie: na jaki czas została zawarta umowa najmu, w jakiej formie, jaki był stan faktyczny magazynu przy zawieraniu umowy, kiedy Skarżący zorientowali się, że składowany towar jest niezgodny z umową, czy mieli swobodny dostęp do magazynu, czy przeprowadzenie oględzin było możliwe dzięki władającemu powierzchnią ziemi i Skarżący interesowali się, co jest składowane, a także jakie było położenie miejsca magazynu względem ich miejsca zamieszkania i czy byli w stanie na bieżąco monitorować zachowanie osoby, z którą zawarli umowę. Wójt uznał, że nie ma potrzeby przeprowadzenia rozprawy administracyjnej, gdyż wszelkie okoliczności zostały wyjaśnione w toku postępowania. Świadczy to, zdaniem Skarżących, o naruszeniu art. 89 § 2 k.p.a. Wójt w toku ponownie prowadzonego postępowania jedynie wysłał 2 pisma: do Spółki i Prokuratury, co z kolei stanowi o naruszeniu art. 6, 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W decyzji brak ustaleń co do umowy najmu ze Spółką.
Poprzestanie na próbie doręczenia zapytania do w/w Spółki jest oczywistym uchybieniem, tym bardziej iż adnotacja o śmierci adresata w przypadku osoby prawnej jest oczywiście nieprawdziwa. Stroną postępowania należało uczynić Spółkę, tak jak zrobił to RDOŚ. Uzasadniając zarzut naruszenia art. 10 k.p.a. wskazał, że Wójt czterokrotnie przedłużał termin załatwienia sprawy, a przed wydaniem decyzji nie umożliwił Skarżącym wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i zgłoszenia dalszych wniosków. Końcowo zaznaczyli, że w umowie najmu zostało zastrzeżone, że w magazynie nie mogą być składowane rzeczy, których składowanie jest zabronione. Skarżący zostali oszukani, pojemniki z substancjami niebezpiecznymi zostały im podstępnie podwiezione i złożone, wbrew ich wiedzy i woli. Zostali oni poszkodowani przez mafię śmieciową.
Decyzją z 19 marca 2026 r., wskazaną we wstępie, SKO utrzymało decyzję Wójta w mocy. W uzasadnieniu przytoczyło m.in. art. 3 ust. 1 pkt 6, 19 i 32, art. 26 ust. 1, 2 i 3a u.o. oraz zaznaczyło, że krąg stron winien być ustalony w oparciu o art. 26 ust. 2 u.o. Skarżący są właścicielami Nieruchomości i domniemywa się, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. Bezspornie na Nieruchomości znajdują się odpady, na składowanie których Skarżący nie posiadają stosownej zgody administracyjnoprawnej. SKO podkreśliło, że obalenie domniemania co do uznania za posiadacza odpadów może nastąpić wyłącznie przez wykazanie, że odpadem faktycznie władał inny podmiot, przy czym ciężar przeprowadzenia dowodu w celu obalenia tego domniemania spoczywa na władającym powierzchnią ziemi i nie można go przenosić na organ. Organy nie są bowiem zobowiązane do prowadzenia we własnym zakresie dochodzenia mającego na celu ustalenie podmiotu będącego posiadaczem odpadów, jeśli domniemany z mocy art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o. posiadacz nie przedstawi wiarygodnych dowodów w tym zakresie.
Konieczne jest również wykazanie przez władającego powierzchnia ziemi, że wytwórca odpadów wytworzone przez siebie odpady złożył na jej nieruchomości nielegalnie, to jest wbrew woli właściciela nieruchomości. Zarazem wydanie decyzji nakazującej posiadaczowi odpadów niezwłoczne usunięcie odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania nie jest zależne od tego, czy osobie tej (lub innemu podmiotowi) zostanie udowodnione popełnienie przestępstwa z art. 183 § 1 k.k. W sprawie Skarżący, mimo zarzutu rażącego naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. nie załączyli żadnego wniosku dowodowego i nie uczynili tego również na obecnym etapie sprawy. Zarówno umowa najmu, jak i okoliczności jej zawarcia były przedmiotem oceny Wójta i zostały one ocenione wraz z innymi dowodami w sprawie. Wójt prawidłowo stwierdził, że nie dawała ona podstaw do ustalenia posiadacza odpadów i obalenia domniemania prawnego z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.
Wprawdzie SKO uprzednio wskazało, że "w sprawie istotne jest na jaki czas została zawarta umowa najmu, jej forma, jaki był stan faktyczny magazynu przy zawieraniu umowy najmu nieruchomości, kiedy Odwołujący się "rozpoznali się", że składowany towar jest niezgodny z umową, czy w tym czasie mieli swobodny dostęp do magazynu (np. klucze), czy przeprowadzenie oględzin było możliwe dzięki władającemu powierzchnią ziemi", jednakże wytyczne w decyzji z dnia 25.11.2024 r. były błędne – co zostało uwzględnione już w decyzji z 02 lipca 2025 r. Odpowiedzialność posiadacza odpadów jest bowiem oparta na obiektywnym fakcie zalegania odpadów w miejscu do tego nieprzeznaczonym. Decyzja o nakazie usunięcia odpadów wydawana jest w ramach związania administracyjnego tj. sytuacji, kiedy ustalenia określonego stanu faktycznego implikują wydanie decyzji o określonej treści.
Skarżący nie wykazali skutecznie, że inny podmiot jako wytwórca odpadów, wytworzone przez siebie odpady złożył na ich nieruchomości. Nie przedłożyli organowi dowodów w tym zakresie. Nie wykazali nadto, by wytwórca wytworzone przez siebie odpady złożył na Nieruchomości nielegalnie, tj. bez wbrew woli właściciela nieruchomości.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Skarżący, reprezentowani przez dotychczasowego pełnomocnika – ad. Z. – wnieśli o jej uchylenie wraz z decyzją ją poprzedzającą oraz zasądzenie kosztów postępowania, a nadto o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Zarzucili:
- - naruszenie art. 6, 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez brak należytego zgromadzenia materiału dowodowego i niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz brak dążenia do załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu strony postępowania, w szczególności poprzez:
- - ograniczenie rozpoznania sprawy do bezkrytycznego przyjęcia domniemania z art. 3 ust.] 1 pkt. 19 u.o.
- - zaniechanie ustalenia podmiotów odpowiedzialnych za nielegalne wwiezienie i składowanie na terenie nieruchomości Skarżących 180 pojemników z odpadami poprzez podstępne wprowadzenie ich w błąd co do zawartości tychże pojemników, a tym samym wydanie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wójta z 15 grudnia 2025 r. z naruszeniem art. 26 ust.3 a) u.o. oraz art. 28 i 29 k.p.a.
- - naruszenie art. 26 ust. 1 i 2 u.o. w związku z art. 3 ust. 1 pkt 19 tejże ustawy poprzez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie na gruncie przedmiotowej sprawy
- - wydanie zaskarżonej decyzji w oparciu o domniemanie z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o., który to przepis jest wg Skarżących niezgodny z art. 2, 74 i 163 Konstytucji RP
- - zbagatelizowanie względnie pominięcie zarzutów skarżących zawartych w ich odwołaniu i przeprowadzenie postępowania w przedmiotowej sprawie z naruszeniem zaufania do organów władzy publicznej, jako naczelnej zasady postępowania określonej w art. 8 § 1 k.p.a.
W uzasadnieniu rozwinęli argumentację zarzutów, podkreślając zwłaszcza, że SKO zawarło w poprzednich decyzjach szereg wytycznych, które nie zostały zrealizowane przez Wójta. Zaskarżoną decyzją SKO "diametralnie, z niezrozumiałych przyczyn zmieniło swoje stanowisko i zapatrywania w sprawie. W tym kontekście SKO wprost przyznaje, że wcześniejsze jego wytyczne wynikały z błędnej wykładni prawa i dlatego teraz nie jest nimi związany", lecz okoliczności sprawy nie zmieniły się. Zarzuty odwołania zostały "pominięte tudzież zbagatelizowane", co narusza art. 8 k.p.a., zaś Skarżący zostali wprowadzeni w błąd co do biegu i kierunku postępowania. Obecna wykładnia jest niewłaściwa i doprowadziła do wydania niewłaściwej decyzji. Odpady na Nieruchomości zostały wwiezione i złożone wbrew świadomości i woli Skarżących, o czym świadczy chociażby treść umowy najmu zapewniająca, że w magazynie nie będą składowane rzeczy zabronione.
SKO pomija, że Skarżący niezwłocznie złożyli na policji zawiadomienie o podstępnym wwiezieniu i składowaniu w ich magazynie niebezpiecznych odpadów. Organy nie wyjaśniły, na jakim etapie jest sprawa karna, przy czym RDOŚ postanowieniem z 17.10.2023r. uznał za stronę w postępowaniu także Spółkę. Skarżący zrobili ze swej strony wszystko, by wskazać faktycznych posiadaczy odpadów, lecz nie dysponują możliwościami śledczymi; są ofiarą działania przestępców śmieciowych. Nie są także posiadaczami odpadów w myśl art. 336 kodeksu cywilnego, bowiem nigdy nie przejawiali władztwa nad odpadami, które traktowali jako cudze i podstępnie podrzucone.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd bierze pod uwagę naruszenia prawa i przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu, stosownie do art.134 § 1 p.p.s.a. Z istoty kontroli wynika również, że zgodność z prawem zaskarżonej decyzji lub postanowienia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego aktu.
Na mocy art.145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (pkt 1 lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. c); a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność aktu lub wydanie go z naruszeniem prawa (pkt 2 i pkt 3).
Kontrola zaskarżonej decyzji, przeprowadzona zgodnie z kryteriami legalności określonymi w ww. przepisach, nie wykazała, że została wydana z naruszeniem przepisów prawa procesowego lub materialnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowi przepis art. 26 ust. 1 i ust. 2 u.o. Przepis art. 26 ust. 1 u.o. nakłada na posiadacza odpadów obowiązek niezwłocznego usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania. W przypadku nieusunięcia odpadów zgodnie z ust. 1, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, w drodze decyzji wydawanej z urzędu, nakazuje posiadaczowi odpadów ich usunięcie z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania, z wyjątkiem przypadku, gdy obowiązek usunięcia odpadów jest skutkiem wydania decyzji o cofnięciu decyzji związanej z gospodarką odpadami, stwierdzenia nieważności, uchylenia lub wygaśnięcia decyzji związanej z gospodarką odpadami. Według art. 3 ust. 1 pkt 6 tej ustawy przez odpady rozumie się każdą substancję lub przedmiot, których posiadacz pozbywa się, zamierza się pozbyć lub do których pozbycia się jest obowiązany.
Zgodnie z definicją legalną zawartą w art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o. przez posiadacza odpadów rozumie się wytwórcę odpadów lub osobę fizyczną, osobę prawną oraz jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej będące w posiadaniu odpadów; domniemywa się, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. Przez wytwórcę odpadów ustawa rozumie natomiast każdego, którego działalność lub bytowanie powoduje powstawanie odpadów (pierwotny wytwórca odpadów), oraz każdego, kto przeprowadza wstępną obróbkę, mieszanie lub inne działania powodujące zmianę charakteru lub składu tych odpadów; wytwórcą odpadów powstających w wyniku świadczenia usług w zakresie budowy, rozbiórki, remontu obiektów, czyszczenia zbiorników lub urządzeń oraz sprzątania, konserwacji i napraw jest natomiast podmiot, który świadczy usługę, chyba że umowa oświadczenie usługi stanowi inaczej (art. 3 ust 1 pkt 32 u.o.).
Zaznaczyć w tym miejscu należy, że według utrwalonego w orzecznictwie poglądu, domniemanie prawne, zgodnie z którym, władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości, zostało wprowadzone przez ustawodawcę w celu uniknięcia sytuacji, gdy brak jest podmiotu odpowiedzialnego za umieszczenie odpadów na nieruchomości (wytwórcy odpadów). Wprowadzenie przez ustawodawcę omawianego domniemania prawnego zdejmuje z organów prowadzących postępowanie obowiązek dociekania z urzędu, kto jest wytwórcą odpadów.
Z przywołanych przepisów wynika, że dla zastosowania środka nadzorczego w postaci decyzji nakazującej usunięcie odpadów wymagane było ustalenie następujących okoliczności: 1) faktu istnienia odpadów;
- 2) faktu składowania i magazynowania tych odpadów w miejscu do tego nieprzeznaczonym;
- 3) tożsamości podmiotu zobowiązanego do usunięcia nielegalnie składowanych odpadów (posiadacza odpadów).
Obowiązkiem organów prowadzących postępowanie w niniejszej sprawie było zatem ustalenie, czy na Nieruchomości stanowiącej własność Skarżących, rozumianej jako miejsce do tego nieprzeznaczone (dowody w aktach sprawy: m.in. zdjęcia zdjęcia protokoły) doszło do składowania lub magazynowania odpadów bez zezwolenia a jeżeli tak, kto jest ich posiadaczem w rozumieniu przywołanych przepisów u.o.
Dla wyjaśnienia tych okoliczności organy zgromadziły w sprawie wystarczający i rzetelny materiał dowodowy w tym protokoły z oględzin nieruchomości potwierdzających fakt nawiezienia niebezpiecznych odpadów na działkę, protokoły z oględzin przeprowadzone przez organ pierwszej instancji, a także materiał zdjęciowy. Zgromadzone dowody poddane zostały szczegółowej analizie i ocenie (przedstawionej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji), która doprowadziła organy do wniosku, że na działce znajdują się odpady.
Obalenie domniemania prawnego z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o. może nastąpić tylko poprzez wykazanie, że odpadem faktycznie władał inny podmiot (np. wyroki NSA z 26.09.2013 r., sygn. akt II OSK 330/12; z 6.03.2019r. sygn.; akt II OSK 816/18 – dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Ciężar przeprowadzenia dowodu celem obalenia domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o. spoczywa przy tym na władającym powierzchnią ziemi, którym w niniejszej sprawie są Skarżący. Władający powierzchnią ziemi może się zwolnić z odpowiedzialności za odpady tylko w jeden sposób - wykazując, że odpadem włada lub władał faktycznie inny podmiot, czyli wskazać wyraźnie na innego posiadacza odpadów. Tak więc, obowiązek usunięcia odpadów ciąży na posiadaczu odpadów, a jego odpowiedzialność oparta jest na obiektywnym fakcie zalegania odpadów w miejscu do tego nieprzeznaczonym.
Jednocześnie w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że wprowadzone przez ustawodawcę domniemanie prawne odpowiedzialności za odpady władającego powierzchnią gruntu zanieczyszczonego odpadami, zdejmuje z organów obowiązek dociekania z urzędu, kto był faktycznym wytwórcą odpadów. Organy nie mogą jednak pominąć dowodów, które mogą doprowadzić do ustalenia faktycznego posiadacza odpadów, innego niż właściciel nieruchomości, jeżeli zostaną one zaoferowane przez stronę. Organ musi się odnieść do dowodów wskazanych przez stronę, w szczególności gdy dotyczą one tak kluczowej dla sprawy kwestii jak prawidłowe ustalenie podmiotu zobowiązanego do usunięcia odpadów. Władający powierzchnią ziemi może się bowiem zwolnić z odpowiedzialności za odpady tylko w jeden sposób - wykazując, że odpadami władał lub włada faktycznie inny podmiot, czyli wskazać wyraźnie na innego posiadacza odpadów.
Nie jest wystarczające tylko uprawdopodobnienie przez władającego powierzchnią ziemi, że nie jest on posiadaczem odpadów, lecz inna bliżej nie ustalona osoba, czy też że toczy się spór między nim a rzekomym posiadaczem odpadów w tym przedmiocie. Jeżeli władający powierzchnią ziemi wykaże taki dowód nie ma podstaw prawnych do wydawania w stosunku do jego osoby decyzji w oparciu o art. 26 u.o.
Właściciel nieruchomości, chcąc uchylić się od obowiązku usunięcia odpadów, powinien wykazać zatem okoliczności pozwalające na skuteczne obalenie domniemania, a więc przede wszystkim wykazać, że konkretny inny podmiot był posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości [i]
Tego skutku nie wywołują przedstawione przez Skarżących argumenty oraz dowody m.in. w postaci umowy najmu z dnia 15 kwietnia 2023 r. Przedmiotem umowy zawartej pomiędzy Skarżącą a spółką [...] Sp. z o.o. jest budynek magazynowo – biurowy, wraz z placem manewrowym i terenem zielonym. Nie wynika z niej, natomiast, że kontrahent przejął w posiadanie odpady objęte przedmiotowym postępowaniem, ani, że miał faktyczne władztwo nad substancjami, które następnie zostały ujawnione na Nieruchomości Skarżących i zakwalifikowane jako odpady. Do przypisania innemu podmiotowi statusu posiadacza odpadów konieczne jest wykazanie rzeczywistego związku tego podmiotu z konkretnymi odpadami. Sam fakt istnienia stosunku umownego dotyczącego korzystania z Nieruchomości nie jest wystarczający.
W ocenie Sądu, nie można utożsamiać uprawnienia do korzystania z Nieruchomości z posiadaniem substancji na niej się znajdujących. Tym bardziej nie można przyjąć, ze podmiot korzystający z Nieruchomość na podstawie umowy najmu automatycznie staje się posiadaczem odpadów ujawnionych na niej w późniejszym czasie. Także dokonywanie płatności na rzecz Skarżących wynikających z umowy nie prowadzi do obalenia przedmiotowego domniemania. Płatności bowiem świadczyć mogą o wykonywaniu zobowiązania cywilnoprawnego nie stanowią jednak dowodu na to, że podmiot dokonujący zapłaty był posiadaczem konkretnych odpadów. Nie wskazują bowiem ani na ich pochodzenie, ani na sposób ich umieszczenia, ani na faktyczne władztwo nad nimi.
Nie bez znaczenia zdaniem Sądu pozostaje również okoliczność, że umowa została zawarta z osobą, która nie była ujawniona w Krajowym Rejestrze Sądowym jako osoba uprawniona do reprezentowania spółki [...] Sp. z. o.o., na który to podmiot Skarżący wskazują jako posiadacza odpadów, a przy zawieraniu umowy nie zażądano przedstawienia pełnomocnictwa.
Oczywiście okoliczność ta nie przesądza o ważności bądź nie ważności umowy,. ma jednak w ocenie Sądu znaczenie dla oceny jej mocy dowodowej w zakresie ustalenia, że konkretny podmiot rzeczywiście jest posiadaczem odpadów. Przedłożony przez Skarżących dowód w postaci umowy najmu potwierdza, co najwyżej istnienie jakiejś relacji gospodarczej, nie może on jednak, w ocenie Sądu przy braku innych skutecznych dowodów, skutecznie obalić ustawowego domniemania i przyjąć, że druga strona tej relacji była wytwórca tych odpadów i faktycznie nimi władała. Sama hipotetyczna możliwość, że odpady mogły zostać pozostawione przez spółkę [...] Sp. z. o.o. nie jest wystarczająca do obalenia ustawowego domniemania.
Sąd w pełni podziela stanowisko organów, że odpowiedzialność posiadacza odpadów jest bowiem oparta na obiektywnym fakcie zalegania odpadów w miejscu do tego nieprzeznaczonym. Decyzja o nakazie usunięcia odpadów wydawana jest w ramach związania administracyjnego tj. sytuacji, kiedy ustalenia określonego stanu faktycznego implikują wydanie decyzji o określonej treści. Skarżący nie wykazali skutecznie, że inny podmiot jako wytwórca odpadów, wytworzone przez siebie odpady złożył na ich nieruchomości. Nie przedłożyli organowi dowodów w tym zakresie. Nie wykazali nadto, by wytwórca wytworzone przez siebie odpady złożył na Nieruchomości nielegalnie, tj. wbrew woli właściciela nieruchomości.
Nie budzi przy tym wątpliwości, że Nieruchomość Skarżących nie stanowi miejsca przeznaczonego do składowania lub magazynowania odpadów.
Powyższe argumenty prowadzą do stwierdzenia, że stan faktyczny sprawy ustalono z poszanowaniem art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., co doprowadziło do wydania decyzji względem prawidłowo ustalonego adresata obowiązku i w zakresie wynikającym z art. 26 ust. 1 i ust. 2 u.o. Twierdzenia Skarżących niepoparte materiałem dowodowym nie doprowadziły do obalenia domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.
Sąd nie podzielił również stanowiska Skarżących, co do niezgodności art. 3 ust.1 pkt 19 u.o. z art. 2, art. 74 oraz art. 163 Konstytucji RP
Wskazany przepis nie nakłada bowiem na właściciela nieruchomości odpowiedzialności za samo wytworzenie odpadów przez osobę trzecią, lecz ustanawia wzruszalne domniemanie dotyczące ich posiadacza, związane z faktycznym władaniem powierzchnią ziemi. Właściciel może to domniemanie obalić. Wskazując na inny podmiot. W przedmiotowej sprawie, w ocenie Sądu, jak już wskazano powyżej, możliwości tej nie wykazano. Rozwiązanie przyjęte przez ustawodawcę zdaniem składu orzekającego w przedmiotowej sprawie, nie narusza konstytucyjnego obowiązku ochrony środowiska przez władze publiczne, który wynika z art. 74 Konstytucji RP. Art. 74 Konstytucji RP przemawia za przyjętą w ustawie konstrukcją, bowiem jest to mechanizm pozwalający na szybkie rzeczywiste usunięcie nielegalnie zgromadzonych odpadów, a nie czasochłonne i często wręcz nieskuteczne poszukiwanie podmiotu, który może jest za tę sytuację odpowiedzialny.
Nie można bowiem pominąć faktu, że właściciel jako osoba dysponująca tytułem prawnym do nieruchomości zachowuje możliwość sprawowania nad nią kontroli i podejmowania działań mających na celu zapobieganiu lub pozostawianiu na niej odpadów. Nałożenie na niego obowiązku usunięcia odpadów w sytuacji, gdy nie wykazał że inny podmiot jest ich posiadaczem, nie stanowi, w ocenie Sądu, nieproporcjonalnej ingerencji w jego prawa - przeciwnie wiąże się z obowiązkiem wykonywania prawa własności w sposób uwzględniający konieczność ochrony środowiska. Właściciel natomiast może dochodzić ewentualnych roszczeń od rzeczywistego sprawcy ich zgromadzenia na jego nieruchomości. Nikt inny jak właściciel nieruchomości jest obowiązany do dbania o własność i stałego kontrolowania, co się z tą własnością dzieje i w jaki sposób nią rozporządza, komu przekazuje nad nią władztwo.
W sprawie Sąd nie dopatrzył się też naruszenia art. 2 Konstytucji RP skoro regulacja jest dostatecznie określona i przewiduje możliwość obalenia domniemania.
Natomiast co do naruszenia art.163 Konstytucji R.P., to domniemanie kompetencji samorządu terytorialnego w zakresie wykonywania zadań publicznych, nie może stanowić podstawy do kontroli dla materialnoprawnej oceny regulacji określającej status posiadacza nieruchomości. Prawo własności nie oznacza, że właściciel może pozostawić na swojej nieruchomości odpady, których usunięcia wymagają przepisy prawa. Jeżeli ustawa nakłada na niego taki obowiązek, to organ jest uprawniony do jego wyegzekwowania. Art. 163 Konstytucji RP nie wyłącza stosowania takich przepisów.
W konsekwencji nie można tracić z pola widzenia, że prawo własności wiąże się nie tylko z uprawnieniem do korzystania z nieruchomości, ale także sprawowania nad nią kontroli i podejmowania działań zapobiegających powstawaniu i pozostawianiu na niej §ścigania) nie wykazali, jaki inny podmiot wytworzył i stał się posiadaczem odpadów, skierowanie do nich obowiązku nie może być naruszeniem art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.
Orzekające organy procedowały w zgodzie z przepisami postępowania administracyjnego oraz prawidłowo powołały i zastosowały przepisy ustawy o odpadach. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi wynikające z art. 107 § 3 k.p.a., a także odpowiada wynikającej z art. 11 k.p.a.. zasadzie przekonywania. Wydanie decyzji odpowiadającej prawu nie może być odczytywane jako naruszenie art. 8 §1 k.p.a.
W konsekwencji, skargę należało oddalić na zasadzie art. 151 p.p.s.a. k