Uzasadnienie
Decyzją z dnia 29 maja 2009 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił L. K. umorzenia należności z tytułu składek na własne ubezpieczenie społeczne, oraz ubezpieczenie społeczne pracowników w łącznej kwocie [...] zł.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że pismem z dnia 16 października 2009 r., L. K. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek, wskazując na przedawnienie figurujących na jego koncie należności. Pomimo wezwania L. K. nie przedłożył stosownych dokumentów poświadczających jego sytuacje materialną. Zakład we własnym zakresie przeprowadził postępowanie administracyjne, w którym ustalił, że L. K. zatrudniony był do dnia 28 lutego 2009 na ½ etatu z wynagrodzeniem miesięcznym w wysokości [...] zł.
Następnie Zakład wskazał, iż zgodnie z art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), zwanej dalej ustawą o s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w przypadkach wymienionych w tym przepisie. Uwzględniając jednak wyżej poczynione ustalenia w zakresie sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy, organ nie stwierdził przesłanki całkowitej nieściągalności w niniejszej sprawie. Wskazano także, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. prowadzi postępowanie egzekucyjne z tytułu przedmiotowych składek w toku którego nie wydał postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na brak składników majątkowych podlegających zajęciu.
Ponadto organ wskazał, że w myśl art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Powyższe przypadki szczegółowo określa rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). W myśl § 3 tego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla osoby zobowiązanej i jej rodziny. W przedmiotowej sprawie organ stwierdził jednak, że wnioskodawca nie wykazał okoliczności, które pozwalałyby na umorzenie należności pomimo braku całkowitej nieściągalności ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy L. K. wniósł o całkowite umorzenie należności z tytułu składek. Zarzucił niewłaściwą interpretację rozporządzenia MGPiPS z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy i przekroczenie granic uznania administracyjnego.
Na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 27 listopada 2009 r., nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy, podtrzymując ustalenia faktyczne i rozważania prawne zawarte w zaskarżonej decyzji. Podkreślił, iż wobec L. K. toczy się postępowanie egzekucyjne w toku którego organ egzekucyjny – Dyrektor I Oddziału ZUS w Poznaniu dokonał zajęcia rachunku dłużnika. Na tym etapie postępowania bezpodstawne jest twierdzenie, iż wobec zobowiązanego zachodzą przesłanki do zastosowania umorzenia zaległości wobec całkowitej jej nieściągalności.
W skardze na powyższą decyzję strona, reprezentowana przez pełnomocnika wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że wszystkie ustalone i powołane przez Zakład okoliczności wyczerpują przesłanki całkowitej nieściągalności przewidziane w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz przesłanki umorzenia określone w rozporządzeniu MGPiPS z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Z uzasadnienia wynika także, że zarzucono również, iż organ powołując się na uznanie administracyjne, nie odwołał się do ustalonych w sprawie okoliczności, oceniając je w sposób dowolny, co zdaniem skarżącego czyni decyzję arbitralną.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Sądy administracyjne powołane są do sprawowania wymiaru sprawiedliwości poprzez kontrolowanie działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie do przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując kontroli legalności zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji w tak określonych granicach, sąd uwzględnił skargę z powodu naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji, bowiem wydał ją niewłaściwy organ.
Przepis art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s. stanowi, że od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.
W utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony został pogląd, który skład orzekający w niniejszej sprawie podziela, że organem wydającym decyzję w trybie przewidzianym w art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s. jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych a nie Prezes Zakładu (por. wyrok NSA z 28.01.2009 r., II GSK 691/08, niepubl. i powołany tam wyrok NSA z 29.05.2007 r., II GSK 340/06). Zwrot "stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy" zawiera jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować wniosek, a nie organu właściwego do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku. Ustawodawca uznając, że stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyjął zatem, że sprawa będzie ponownie rozpatrywana przez ten sam organ – Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
Powyższe znajduje potwierdzenie w treści art. 83 ust. 6 i 7 ustawy o s.u.s., z którego wyraźnie wynika, że kompetencje do rozpatrzenia "odwołania", czyli wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyznano Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, a nie Prezesowi tego Zakładu. Odrębną zaś kwestią jest, że Prezes Zakładu podpisuje wydane przez ten organ administracji publicznej decyzje, bowiem zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy o s.u.s. Prezes reprezentuje Zakład na zewnątrz. Prezes Zakładu może przekazać swoje uprawnienie do reprezentowania Zakładu pracownikom i innym osobom na podstawie § 2 ust. 2 Statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (Załącznik do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 lutego 2008 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych – Dz. U. Nr 28, poz. 164).
W zaskarżonej decyzji z dnia 27 listopada 2009 r. jako organ wydający decyzję wskazano Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wynika to zarówno z nagłówka decyzji jak i z jej uzasadnienia. Również w odpowiedzi na skargę wskazano Prezesa Zakładu jako organ wydający decyzję. Oznacza to, że decyzję wydał niewłaściwy organ, co stanowi wadę wymienioną w art. 156 § 1 pkt 1 kpa, uzasadniającą stwierdzenie przez sąd nieważności decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., wobec czego należało orzec jak w punkcie I sentencji wyroku. O kosztach oraz o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono w punkcie II i III sentencji wyroku zgodnie z art. 200 i art. 152 p.p.s.a.
/-/ Sz. Widłak /-/ M. Górecka /-/ B. Koś
D.W.d