Uzasadnienie
Pismem z 20 marca 2026 r. D. P. i M. P. (daklej jako Skarżący) wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na czynność Burmistrza Miasta (dalej jako "Organ" lub "Burmistrz") z dnia 23 lutego 2026 r. w sprawie odmowy sfinansowania i zorganizowania dowozu dziecka do szkoły.
Uprzednio w sprawie zapadł wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 19 listopada 2025 r., IV SA/Po 769/25 (dalej też jako "Wyrok WSA"), w następującym stanie faktycznym.
Pismem z 20 maja 2025 r. D. P. zwróciła się do Burmistrza Miasta o objęcie nieodpłatnym dowozem, pojazdem będącym w dyspozycji gminy, swojego niepełnosprawnego syna M. P. do Niepublicznej Szkoły Podstawowej [...] w [...] w roku szkolnym [...].
Burmistrz Miasta pismem z 3 lipca 2025 r. poinformował D. P., że nie może sfinansować ani zorganizować dowozu jej syna do Niepublicznej Szkoły Podstawowej [...] w [...], ponieważ szkoła ta nie jest najbliższą placówką spełniającą wymagania zawarte w orzeczeniu Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w [...] z 6 marca 2025 r. nr [...] o potrzebie kształcenia specjalnego.
Organ uzasadnił, że przeprowadził szczegółową analizę zarówno stanu prawnego, jak i indywidualnych potrzeb jej syna określonych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego oraz zwrócił się do Zespołu Szkół Specjalnych im. [...] w [...] celem ustalenia, czy szkoła ta spełnia wszystkie wymagania zawarte w orzeczeniu. Organ wyjaśnił, że szkoła zatrudnia odpowiednich specjalistów, posiada odpowiednie warunki lokalowe oraz spełnia warunki umożliwiające realizację indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych jej dziecka. Ponadto od 1 września 2025 roku dysponuje wolnym miejscem w klasie pierwszej.
Dalej organ argumentował, że zgodnie z art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 737 z późn. zm., dalej jako: u.p.o.) gmina ma obowiązek zapewnić uczniowi niepełnosprawnemu bezpłatny transport i opiekę w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej lub szkoły ponadpodstawowej, która jest w stanie zapewnić realizację zaleceń wynikających z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. W ocenie organu w świetle powyższych informacji, przepisów prawa oraz potwierdzenia ze strony szkoły w [...] należało stwierdzić, że jest ona najbliższą szkołą, która odpowiada potrzebom dziecka.
W odpowiedzi na powyższe, pismem z dnia 9 lipca 2025 r. D. P. wskazała, że nie zgadza się z rozstrzygnięciem organu, albowiem Zespół Szkół Specjalnych w [...] nie spełnia warunków dla zapewnienia właściwej - z uwagi na stan zdrowia - edukacji dla jej syna.
Następnie pismem z dnia 16 lipca 2025 r. organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w piśmie z dnia 3 lipca 2025 r. Organ wyjaśnił, że ponownie zwrócił się do Zespołu Szkół Specjalnych im. [...] w [...] z prośbą o wnikliwą analizę orzeczenia dziecka. Po raz kolejny szkoła ta zapewniła, że spełnia warunki umożliwiające realizację indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych dziecka.
Dalej organ przytoczył treść odpowiedzi, którą otrzymał od Zespołu Szkół Specjalnych im. [...] w [...] wskazując m.in., że kadra pedagogiczna zatrudniona w szkole to oligofrenopedagodzy oraz specjaliści, w tych psycholog, pedagog, doradca zawodowy, logopedzi, neuroiogopedzi, suropedagodzy, tyflopedagodzy, arteterapeuci, dogoterapeuci. Nauczanie w tej szkole jest zindywidualizowane, ma na celu zaspokajanie potrzeb każdego ucznia oraz rozwijanie jego potencjału. Szkoła ta jest przyjazna dziecku i jego rodzinie, a jej działania są oparte na uniwersalnych wartościach. Przygotowuje ona swoich uczniów do jak najbardziej samodzielnego życia. Wyjaśniono, że uczeń z niepełnosprawnością sprzężoną: z autyzmem, niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym oraz niepełnosprawny ruchowo wymaga specjalnie dostosowanego środowiska edukacyjnego, które sprzyja jego wszechstronnemu rozwojowi - poznawczemu, emocjonalnemu, społecznemu i fizycznemu.
Kluczowym warunkiem jest indywidualne podejście do ucznia, oparte na rzetelnej diagnozie jego możliwości oraz potrzeb. Uzasadniono, że nauczanie w szkole oparte jest na Indywidualnym Programie Edukacyjno-Terapeutycznym (IPET), który określa nie tylko cele nauczania, ale także metody pracy i sposób oceniania ucznia Efektywność tej pracy weryfikowana jest minimum dwa razy w roku, czego wynikiem jest Wielospecjalistyczna Ocena Poziomu Funkcjonowania Ucznia (WOPFU). Oba dokumenty są opracowywane przez zespół nauczycieli i specjalistów, przy udziale rodzica. Współpraca z rodzicami jest dla szkoły kluczowa i niezbędna do efektywnego wspierania dziecka. Wspólne ustalanie celów, regularny kontakt oraz wzajemna wymiana informacji pozwalają na spójność działań podejmowanych w szkole i w domu oraz wspierają rodziców w działaniach opiekuńczo-wychowawczych.
Ponadto, organ I instancji wskazał, że w filii szkoły w [...] zapewnione zostały optymalne warunki do nauki: bezpieczne, przewidywalne, ciche (szkoła bez dzwonków) i spokojne środowisko, które zapewnia uczniom poczucie stabilizacji i akceptacji. Klasy dla dzieci z niepełnosprawnością sprzężoną są czteroosobowe. Nauczyciel ma możliwość poświęcenia uczniowi odpowiednio dużo uwagi. Istotną rolę odgrywa również pomoc nauczyciela, która wspiera ucznia zarówno w nauce, jak i w codziennym funkcjonowaniu w szkole. Argumentowano, że ważnym atutem szkoły jest stała współpraca z pielęgniarką szkolną. To ona prowadzi badania przesiewowe, doraźnie interweniuje, wspiera ucznia z przewlekłymi problemami zdrowotnymi, szkoli personel i współpracuje z rodzicami oraz innymi instytucjami.
Biorąc pod uwagę stan zdrowia syna i potrzebę wielospecjalistycznego wsparcia medycznego, bardzo istotnym jest fakt przebywania na terenie szkoły pielęgniarki, która w razie ataku epilepsji poda niezbędne leki. Wskazano, że zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego cele rozwojowe i terapeutyczne będą realizowane w ramach zajęć rewalidacyjnych. Priorytetem takich zajęć jest doskonalenie umiejętności i kompetencji społeczno-emocjonalnych. Niezwykle ważne będzie uczenie chłopca praktycznych umiejętności - samoobsługi, komunikacji, poruszania się w przestrzeni, planowania prostych czynności, a także zachowania się w sytuacjach społecznych.
W konsekwencji organ jeszcze raz podkreślił, że Zespół Szkół Specjalnych im. [...] w [...] jest najbliższą szkołą, która zapewni dziecku odpowiednie wsparcie, warunki do nauki i rozwoju oraz spełni wymagania zawarte w orzeczeniu.
Wskutek skargi Skarżących, Wyrokiem WSA Sąd stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności i zasądził koszty postępowania. W uzasadnieniu wskazał w szczególności, że w orzeczeniu nr [...] o potrzebie kształcenia specjalnego wydanym w dniu 06.03.2025 r. przez Zespół Orzekający Powiatowej Poradni Psychologiczno - Pedagogicznej w [...], wskazano, że zostało wydane ze względu na niepełnosprawność ucznia w związku z niepełnosprawnością sprzężoną: z autyzmem, w tym z zespołem [...], niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym i niepełnosprawnościa ruchową, w tym z afazją. W aktach administracyjnych brak jednak orzeczenia. Wynikało z nich jedynie, że skarżąca do wniosku w sprawie dowozu ucznia do szkoły przedłożyła aktualne orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego i stanowiło ono także załącznik do pisma Burmistrza, w którym zwrócił się do Dyrektora Zespołu Szkół w [...] o jego analizę i informację o możliwości przyjęcia ucznia do Szkoły od 1 września 2025 r. W związku z tym Sąd na podstawie art. 106 § 1 p.p.s.a. przeprowadził dowód z dokumentu – Orzeczenia nr [...] o potrzebie kształcenia z 06 marca 2025 r. Zespół Orzekający wskazał, że na funkcjonowanie poznawcze M. P. wpływają nasilone cechy autyzmu, co znacznie obniża jego możliwości adaptacyjne i wydolność intelektualną.
Wskazano, że istotną barierą i ograniczeniem utrudniającym funkcjonowanie dziecka, zarówno poznawcze, jak i społeczno-emocjonalne, jest takie otoczenie, w którym obecne są dystraktory i bodźce nasilające zaburzenia w przetworzeniu sensorycznym i koncentracji uwagi. W przypadku niezapewnienia uczniowi optymalnych warunków do ich przetwarzania, w tym wyeliminowani dystraktorów, chłopiec może mieć odczucie przeciążania nadmiarem bądź chaosem odbieranych bodźców. Istotne jest również zapewnienie uczniowi odpowiednich warunków, w tym: stałości otoczenia, struktur czasowych i kolejności podejmowanych aktywności w ciągu dnia. Niezapewnienie powyższego będzie równie istotną barierą w przełamywaniu trudności, a nawet może je nasilać.
W związku z powyższym Zespół zalecił, że uczeń wymaga dodatkowego wsparcia podczas zajęć, optymalnie: pomocy nauczyciela w celu wspomagania jego w organizacji pracy, pobudzania do aktywności, wzmacniania samodzielności oraz umiejętności nawiązywania satysfakcjonujących relacji rówieśniczych. Zaburzony rozwój mowy oraz trudności komunikacyjne uzasadniają potrzebę zajęć logopedycznych. Uczeń potrzebuje indywidualnego podejścia i wsparcia, zatem wskazana jest potrzeba zatrudnienia pomocy nauczyciela. Zespół wskazał ponadto, że dziecko wymaga wspomagania rozwoju – "terapii SI" i stałej rehabilitacji. Dziecko może realizować kształcenie specjalne w: szkole ogólnodostępnej, w szkole ogólnodostępnej z oddziałami integracyjnymi, szkole specjalnej, specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym. Zdaniem orzeczników, z uwagi na specyfikę funkcjonowania dziecka, charakterystyczną dla ucznia z zaburzeniami spektrum autyzmu, w trym trudności w komunikacji i funkcjonowaniu społeczno-emocjonalnym, skłonność do zachowań rutynowych, które dodatkowo mogą powodować niską tolerancję na destraktory towarzyszące przebywaniu z zespołem klasowym, najkorzystniejszą formą kształcenia specjalnego dla dziecka jest realizowanie go w szkole specjalnej.
Według organu najbliższą placówką jest Zespół Szkół Specjalnych im. [...] w [...], co zostało potwierdzone w piśmie skierowanym przez Dyrektora tej placówki z 27 czerwca 2025 r. Jednak z ww. pisma wynika jedynie, że szkoła posiada wolne miejsce w klasie pierwszej da dziecka z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym, sprzężoną z autyzmem i niepełnosprawnością ruchową. Wyjaśniono też, że szkoła zatrudnia odpowiednich specjalistów, posiada odpowiednie warunki lokalowe oraz spełnia warunki umożliwiające realizację indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych dziecka zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego. w zaskarżonej czynności przytoczył treść ww. pisma, nie rozwijając istotnych w niniejszej sprawie okoliczności i nie uzasadniając należycie, dlaczego wskazana placówka wypełnia, jego zdaniem, realizację zaleceń wynikających z istotnego w sprawie orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego z 6 marca 2025r.
W sytuacji, w której organ twierdził, że realizacja zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego, zostanie zapewniona przez inną placówkę, która jest położona bliżej miejsca zamieszkania dziecka - to powinien wykazać, że najbliższa szkoła podstawowa może zapewnić dziecku odpowiednie metody pracy i nauki, dostosowane do stopnia jego niepełnosprawności, dokonując w tym zakresie indywidualnej i wnikliwej oceny w świetle orzeczenia o niepełnosprawności i orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego dziecka. Zatem skoro we wniosku została określona konkretna Szkoła, w ocenie matki dziecka "najbliższa", jako najpełniej realizująca zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego, to po stronie organu powstał wymóg wykazania, że wskazana przez niego Szkoła, będzie mogła przynajmniej w takim samym stopniu, jak Szkoła wskazana przez matkę dziecka, realizować zalecenia zawarte w tym orzeczeniu.
Nic takiego jednak nie miało miejsca przed podjęciem zaskarżonej czynności. Co więcej, jak wynika z akt administracyjnych, dopiero na skutek działań podejmowanych przez matkę dziecka - już po otrzymaniu przez nią informacji z 3 lipca 2025 r. o odmowie sfinansowania i zorganizowania dowozu do wskazanej przez nią szkoły - organ zwrócił się do Szkoły w [...] o ponowną wnikliwą analizę orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. Po otrzymaniu odpowiedzi z 15 lipca 2025 r., organ pismem z 16 lipca 2025 r. w szerszym stopniu ustosunkował się do potrzeb dziecka i odniósł je do oferty edukacyjnej Szkoły w [...] – miało to jednak miejsce po dacie dokonania zaskarżonej czynności. Tymczasem takie ustalenia organ powinien poczynić przed dokonaniem czynności i dać im wyraz w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, by umożliwić Sądowi kontrolę jej prawidłowości.
W ocenie Sądu, rozstrzygnięcie Burmistrza z 3 lipca 2025 r. w sposób arbitralny przyjmuje, że Szkoła w [...] jest szkoła najbliższą w rozumieniu art. 39 ust. 4 pkt 1 u.p.o. Wskazać przy tym należy, że ustalenia Burmistrza nie udzielają odpowiedzi na pytanie, czy Zespół Szkół Specjalnych im. [...] w [...], zapewnia najpełniejszą realizację wszystkich zaleceń wynikających z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego – wciąż bowiem nie ustalono, czy Szkoła ta zapewnia np. terapię SI lub rehabilitację, o której mowa w orzeczeniu z 6 marca 2025 r. Skoro zatem organ nie wykazał w sprawie, że Zespół Szkół Specjalnych im. [...] w [...] albo filia tej szkoły w [...] w wyższym stopniu jest w stanie zrealizować wskazania zawarte w orzeczeniu Poradni niż Niepubliczna Szkoła Podstawowa [...] w [...], to nie można jednoznacznie stwierdzić, że najbliższą szkołą będzie dla chłopca placówka w [...].
Sąd podkreśla, że takich ustaleń organ nie poczynił także co do możliwości zapewnienia potrzeb kształcenia ucznia w filii w [...]. Niewystarczające w tej materii jest pismo Dyrektora Szkoły w [...] z 27 czerwca 2025 r., gdyż oferta tej Szkoły nie została odniesiona do szczególnych zaleceń zawartych w orzeczeniu Zespołu Orzekającego.
Rozpoznając sprawę ponownie organ miał w szczególności uwzględnić indywidualne potrzeby dziecka w procesie edukacyjno-terapeutycznym, zdrowotnym i dowozu do szkoły, w tym również okoliczności związane z jego adaptacją w danej placówce szkolnej, zwłaszcza przy uwzględnieniu rodzaju niepełnosprawności i stwierdzonych schorzeń. Organ miał zweryfikować, czy Zespół Szkół Specjalnych im. [...] w [...], a zwłaszcza filia tej szkoły w [...] zapewnia realizację wszystkich zaleceń wynikających z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego dziecka, a następnie uzyskać szczegółową informację o możliwości realizacji tych zaleceń przez Szkołę w [...] i dopiero porównanie zakresu możliwości realizacji orzeczenia prze te Szkoły będzie mogło stanowić podstawę ustalenia, która z placówek jest "najbliższa". Przy czym szkołą "najbliższą" będzie szkoła umożliwiająca najpełniejszą realizację wszystkich zaleceń zawartych w ww. orzeczeniu.
Następnie pismem z 29 grudnia 2025 r. Organ zwrócił się do D. P. o przedłożenie aktualnego orzeczenia o niepełnosprawności syna w terminie 7 dni od otrzymania pisma. (doręczonego 30 grudnia 2025 r.). Orzeczenie takie (z 22 sierpnia 2025 r.) zostało przedłożone w dniu doręczenia wezwania.
Kolejno pismami z 7 stycznia 2026 r. Organ zwrócił się do Niepublicznej Szkoły Podstawowej [...] w [...] oraz Dyrektora Zespołu Szkół im. [...] w [...] z prośbą o dokonanie szczegółowej analizy zanonimizowanego orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego oraz orzeczenia o niepełnosprawności, kładąc nacisk na to, by dziecko mogło uczyć się w środowisku w pełni dostosowanym do jego potrzeb edukacyjnych i rozwojowych, a w związku z tym – o ocenę możliwości szkoły zapewnienia realizacji wszystkich zaleceń zawartych w orzeczeniu.
W piśmie z 13 stycznia 2026 r. Dyrektor Zespołu Szkół im. [...] w [...] przedstawił organizację kształcenia i stwierdził, że są w stanie zorganizować wszystkie zajęcia wynikające z zaleceń zawartych w orzeczeniu, jak również te, które zaleci Zespół IPET. Omawiając formy wsparcia i specjalistycznej pomocy wskazał, że zarówno Indywidualny Program Edukacyjno-Terapeutyczny, o który oparte jest nauczanie, jak i Wielospecjalistyczna Ocena Poziomu Funkcjonowania Ucznia opracowywane są przez zespół nauczycieli specjalistów przy udziale dziecka i niezbędna jest również współpraca z rodzicami. Przedstawił także warunki edukacyjne. Kończąc stwierdził, że szkoła jest w stanie zapewnić realizację zawartych w orzeczeniu celów rozwojowych i terapeutycznych oraz zapewnić odpowiednie warunki pozwalające na wszechstronną stymulację dziecka, a także przyczyniać się do rozwoju jego umiejętności komunikacyjnych i kompetencji emocjonalno-społecznych.
W odpowiedzi z 20 stycznia 2026 r. Dyrektor Niepublicznej Szkoły Podstawowej [...] w [...] odniósł się do treści przekazanych orzeczeń i wskazał, że szkoła zapewnia organizację kształcenia w pełni zgodną z zaleceniami orzeczenia, wskazując przykładowe cechy organizacji środowiska edukacyjnego i stwierdzając, że odpowiada ono wskazaniom w orzeczeniu. Uczniowie uczęszczający do oddziału specjalnego dla dzieci z niepełnosprawnościami sprzężonymi są objęci kompleksowym wsparciem specjalistycznym realizowanym na terenie placówki, zgodnie z zapisami Indywidualnego Programu Edukacyjno-Terapeutycznego. W tym zakresie wskazał przykładowe formy wsparcia, które pozostają w bezpośredniej zgodności z zaleceniami zawartymi w orzeczeniu.
Następnie odniósł się do wskazanych w orzeczeniu o niepełnosprawności potrzeb i zaznaczył, że szkoła realizuje te wskazania oraz wymienił odpowiednie cechy szkoły. W konkluzji zaznaczył, że szkoła posiada pełne możliwości organizacyjne, kadrowe i terapeutyczne do realizacji wszystkich zaleceń zawartych w przesłanych orzeczeniach.
Ponadto pismem z 19 stycznia 2026 r. Burmistrz zwrócił się do Dyrektora Ośrodka Rehabilitacyjnego w [...] z prośbą o analizę i wydanie opinii dotyczącej możliwości realizacji rehabilitacji w ośrodku ucznia urodzonego w 2016 r., posiadającego orzeczenie z niepełnosprawnością sprzężoną: z autyzmem, w tym zespołem [...], niepełnosprawne intelektualnie w stopniu umiarkowanym, niepełnosprawne ruchowo, z afazją – pod kątem, czy profil i możliwości terapeutyczne ośrodka pozwalają na objęcie ucznia rehabilitacją dostosowaną do jego indywidualnych potrzeb.
W odpowiedzi z 02 lutego 2026 r. Dyrektor Ośrodka Rehabilitacyjnego w [...] przedstawił profil działalności ośrodka. Zaznaczył, że ośrodek prowadzi szeroką współpracę z Zespołem Szkół im. [...] w [...], a także innymi jednostkami Miasta [...] i powiatu [...]. Stwierdził, że profil działalności oraz możliwości terapeutyczne Ośrodka pozwalają na objęcie ucznia odpowiednią, kompleksową rehabilitacją, dostosowaną do jego indywidualnych potrzeb zdrowotnych i rozwojowych.
Pismem datowanym na 23 lutego 2026 r. Burmistrz zaproponował D. P. zapewnienie bezpłatnego dowozu do Zespołu Szkół Specjalnych im. [...] w [...].
Jak wskazał, na podstawie przeprowadzonego postępowania ustalono, że wskazana placówka jest najbliższą zapewniającą pełną i rzeczywistą realizację wszystkich zaleceń wynikających z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. Szkoła ta posiada odpowiednio wykwalifikowaną kadrę, niezbędne wyposażenie oraz organizację zajęć dostosowaną do indywidualnych potrzeb ucznia. Mając na uwadze wskazania Sądu, przeprowadzone zostało ponowne, szczegółowe postępowanie wyjaśniające. Dokonano analizy aktualnego orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego oraz uzupełnionej dokumentacji, w tym orzeczenia o niepełnosprawności dziecka. Przeanalizowano zawarte w orzeczeniu zalecenia dotyczące organizacji procesu dydaktycznego, form terapii, wsparcia specjalistycznego, warunków nauki oraz metod pracy z uczniem. Wystąpiono do szkół w [...] (oddalonej o 4 km) oraz wskazanej przez Skarżącą w [...] (oddalonej o ok. 30 km) o szczegółową analizę dotyczącą możliwości realizacji wszystkich zaleceń zawartych w orzeczeniu oraz dokonano analizy obu placówek pod kątem warunków lokalowych, kwalifikacji kadry i dostępności zajęć rewalidacyjnych.
Z analizy dokumentów wynika, że Zespół Szkół Specjalnych im. [...] w [...] jest w stanie zapewnić realizację zaleceń zawartych w orzeczeniu dziecka. Szkoła ta realizuje kształcenie dzieci i młodzieży z różnym stopniem niepełnosprawności intelektualnej, w tym uczniów z autyzmem i niepełnosprawnościami sprzężonymi. Kadra pedagogiczna posiada wymagane kwalifikacje - w szkole zatrudnieni są oligofrenopedagodzy, pedagodzy specjalni oraz specjaliści, w tym psycholog, pedagog, doradca zawodowy, logopedzi, neurologopedzi, surdopedagodzy, tyflopedagodzy, arteterapeuci, dogoterapeuci. Organ przedstawił organizację kształcenia w tej szkole, wskazując m.in. maksymalnie 4-osobowe klasy, tworzenie Indywidualnego Programu Edukacyjno-Terapeutycznego oraz przydzielanie zajęć rewalidacyjnych (ze wskazaniem szeregu takich zajęć, jak zajęcia logopedyczne czy języka migowego lub innych alternatywnych metod komunikowania się albo wad postawy).
Zaznaczył, że uczniowie tej szkoły, wymagający specjalistycznej rehabilitacji, korzystają z niej w Ośrodku Rehabilitacyjnym w [...]. Szkoła jest w stanie zorganizować wszystkie zajęcia wynikające z zaleceń zawartych w orzeczeniu ucznia, jak i zaleconych przez Zespół IPET. Wymienił również formy wsparcia i specjalistycznej pomocy, jak pomoc nauczyciela, współpraca z pielęgniarką szkolną, indywidualne podejście do ucznia oparte o IPET oraz Wielospecjalistyczną Ocenę Poziomu Funkcjonowania Ucznia. Omówił również warunki edukacyjne w tej szkole, jak zakończona termomodernizacja i oddana do użytku winda, bezpieczne boisko szkolne i parking, wyeliminowanie dzwonków śródlekcyjnych w celu ograniczenia dystraktorów i bodźców, zapewnienie możliwości korzystania z obiadów przygotowywanych na miejscu, system jednozmianowy wg stałego planu dnia, mało liczne klasy, specjalistyczny sprzęt do terapii SI, etc.
Ocenę przeprowadzili specjaliści ze szkoły, którzy otrzymali zanonimizowane orzeczenie dziecka. Wskazana przez Skarżącą szkoła również oferuje wsparcie edukacyjne i organizację kształcenia specjalnego ukierunkowaną na potrzeby uczniów z niepełnosprawnościami; posiada warunki do objęcia ucznia kształceniem specjalnym i zapewnienia mu odpowiedniego wsparcia edukacyjnego i terapeutycznego. Jednak obowiązek gminy dotyczy zapewnienia dowozu do najbliższej szkoły, w której możliwa jest realizacja wszystkich zaleceń zawartych w orzeczeniu, a nie do każdej szkoły wybranej przez rodzica. Na podstawie zgromadzonej dokumentacji, w tym opinii obu szkół, stwierdzono, że szkoła w [...] - filia w [...] jako szkoła najbliższa miejscu zamieszkania ucznia zapewnia kompleksową realizację wszystkich zaleceń wynikających z orzeczenia. Przyjęto zatem realizację obowiązku gminy przez zapewnienie bezpłatnego dowozu do szkoły w [...] - [...], a w przypadku wyboru innej szkoły - zwrot kosztów dowozu do wysokości kosztów dowozu do szkoły w [...] - [...].
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na "rozstrzygnięcie Burmistrza Miasta z dnia 23 lutego [...] w przedmiocie odmowy dowozu i sfinansowania dowozu naszego syna M. P. do Niepublicznej Szkoły Podstawowej dla dzieci w spektrum Autyzmu w [...] ul. [...], w całości" D. P. i M. P. wnieśli o stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej czynności i zobowiązanie Burmistrza do zorganizowania nieodpłatnych dojazdów syna do szkoły oraz zwrot na ich rzecz poniesionych dojazdów do szkoły w okresie od września 2025 r. oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zarzucili:
- a. błędne zastosowanie art. art. 39 ust. 4 pkt 1 prawa oświatowego poprzez uznanie, że najbliższą szkołą która zapewni małoletniemu M. P. realizację zaleceń wynikających z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego jest Zespół Szkół Specjalnych w [...], kiedy w rzeczywistości szkoła ta nie spełnia warunków wskazanych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego syna a zmiana szkoły na szkołę w [...] pozostawałby w sprzeczności z dobrem dziecka,
- b. błędne niezastosowanie w niniejszej sprawie art. 70 ust. 4 i art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej poprzez odebranie nam jako rodzicom dziecka niepełnosprawnego prawa wyboru najlepszej dla niego szkoły.
- c. błąd w ustaleniach faktycznych sprawy poprzez przyjęcie, że:
- - Zespół Szkół Specjalnych im. [...] w [...] umożliwia realizację indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych naszego syna M., ma możliwość realizacji wszystkich zaleceń zgodnie z orzeczenia, ma możliwość zapewnienia naszemu dziecku zajęć edukacyjnych, rewalidacyjnych, terapeutycznych opieki specjalistów na poziomie jak Niepubliczna Szkoła Podstawowa dla dzieci w spektrum Autyzmu w [...] ul. [...], kiedy faktycznie szkoła ta nie zapewnia min. rehabilitacji, zajęcia logopedyczne odbywają się grupowo,
- - Niepubliczna Szkoła Podstawowa dla dzieci w spektrum Autyzmu w [...] ul. [...] nie jest najbliższą placówką spełniającą wymagania zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego M. P., chociaż w przeciwieństwie do szkoły w [...] realizuje np. rehabilitację dziecka, indywidualnie realizuje zajęcia logopedyczne, każde dziecko w klasie ma osobnego nauczyciela lub asystenta i wiele innych koniecznych dla naszego syna,
- - pominięcia potrzeb dziecka, które od września 2025 roku uczęszcza do szkoły w [...], a zmiana placówki edukacyjnej będzie w sprzeczności z dobrem dziecka, wpłynie bardzo negatywnie na stan dziecka, odbierze synowi stabilizację i poczucie bezpieczeństwa, nasili jego problemy emocjonalno- społeczne i doprowadzi do utraty dotychczas wypracowanych strategii radzenia sobie w sytuacjach edukacyjnych.
Ponadto wnieśli o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów: orzeczenia o niepełnosprawności z 22.08.2025 r., pism Niepublicznej Szkoły Podstawowej [...], opinii psychologicznych i dokumentacji medycznej D. P., załączonych do skargi, na okoliczność niepełnosprawności syna, potrzeb kształcenia specjalnego, zaleceń w zakresie form kształcenia, indywidualnych potrzeb w zakresie form kształcenia, uczęszczania syna do szkoły w [...], przesłanek wykluczających możliwość zmiany placówki edukacyjnej, stanu zdrowia matki utrudniającego osobiste dowozy syna do szkoły, a ponadto – pisma radnych Rady Miejskiej [...] i nagrania na pendrive na okoliczność braku zgodności stanowiska Burmistrza ze stanowiskiem radnych. Skarżący podnieśli również, że Burmistrz nie zastosował się do wytycznych wyroku IV SA/Po 769/25.
W uzasadnieniu rozwinęli argumentację zarzutów, podnosząc m.in. brak doręczenia pism w sprawie ojcu dziecka – M. P., spotkanie z Burmistrzem, na którym podtrzymał on swoje stanowisko w sprawie, lecz nie wykonał wytycznych wyroku. Nie przedstawił Skarżącym opinii Dyrektora Zespołu Szkół im. [...] w [...], więc nie mają pewności, że spełnia ona wszystkie zalecenia. W stanowisku Burmistrza wskazano fakty potwierdzające, że szkoła ta nie spełnia wszystkich wymagań – rehabilitacja nie odbywa się bowiem w szkole, lecz trzeba się poza szkołą udać osobiście do Ośrodka Rehabilitacyjnego w [...], by rehabilitować dziecko niezależnie od szkoły, co wpływa na czas i dowóz; tymczasem szkoła w [...] taką rehabilitację oferuje na miejscu. Skarżąca osobiście potwierdziła w szkole w [...], że nie spełnia ona wszystkich zaleceń - rehabilitacja nie odbywa się w szkole i nie ma obecnie możliwości pełnego realizowania zajęć, bowiem grafik prac nauczycieli już funkcjonuje; zajęcia z logopedii odbywają się grupowo, w przeciwieństwie do szkoły w [...].
Do szkoły w [...] dowożone są dzieci z innych gmin – np. [...], która ma na miejscu szkołę specjalną cieszącą się dobrą opinią. Przedstawili problemy zdrowotne syna i stwierdzili, że Burmistrz pominął m.in. opinie szkoły o dziecku, a także stanowisko części radnych. Wskazali przyczyny, dla których dziecko nie może zmienić szkoły na tę w [...], w tym: różne dysfunkcje dzieci (w [...] jest skoncentrowana na pracy z dziećmi z autyzmem), brak indywidualnej opieki, grupowe zajęcia z logopedii, toalety publiczne (względem dostępnych odrębnie dla każdej klasy w [...]), hałaśliwe otoczenie, szkodliwość zmiany dla dziecka. Wskazali również trudności Skarżącej w dowozie syna do szkoły z uwagi na chorobę nowotworową.
W obszernej odpowiedzi na skargę Organ wniósł o odrzucenie skargi M. P. wskazując, że nie był on wnioskodawcą i nigdy nie złożył wniosku w sprawie dowozu dziecka niepełnosprawnego, o oddalenie skargi D. P. (a w przypadku nieodrzucenia skargi M. P. – także jego skargi), oddalenie wniosków dowodowych Skarżących, bowiem są one spóźnione (zostały sporządzone po zakończeniu postępowania i stanowią jedynie prywatne opinie, zaś stanowisko radnych nie jest stanowiskiem organu Gminy), a nadto o obciążenie kosztami postępowania Skarżących.
W uzasadnieniu przytoczył stan faktyczny i wskazał, że szkoła w [...] to najbliższa placówka zdolna zapewnić pełną realizację wszystkich zaleceń wynikających z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego dziecka. W przypadku wyboru przez wnioskodawczynię innej szkoły niż wskazana powyżej, oferuje się możliwość zwrotu kosztów dowozu, do wysokości kosztów jakie ponoszone byłyby w związku z dowozem do najbliższej szkoły (ww. w [...]), lecz Skarżąca nie skorzystała z propozycji i zaskarżyła rozstrzygnięcie, choć jest dla niej korzystne. Skarżący wnieśli nadto o wydanie wyroku zobowiązującego do zwrotu kosztu dojazdów do szkoły od września 2025 r., lecz wniosek taki jest nieprawidłowy, bowiem wykracza poza zakres możliwego rozstrzygnięcia w sprawie. Skarżąca nie składała żadnego wniosku i nie wzywała organu do zwrotu poniesionych kosztów, lecz zaskarżyła rozstrzygnięcie Burmistrza, który zaoferował zwrot kosztów dowozu, do wysokości kosztów jakie ponoszone byłyby w związku z dowozem do najbliższej szkoły.
Skarżąca wnosiła o zorganizowanie dowozu do szkoły, a nie o zwrot kosztów. Wniosek o zasądzenie kosztów jest bezzasadny, bowiem M. P. nie ma legitymacji procesowej, skarga jest bezzasadna – Skarżąca nie przyjęła propozycji zwrotu odpowiednich kosztów dowozu dziecka do szkoły, zaskarżając stanowisko Burmistrza. Organ prawidłowo zastosował art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy Prawo oświatowe. Zespół Szkół Specjalnych im. [...] w [...] zapewnia niezbędne standardy edukacyjne i jest najbliższą placówką, do której M. P. może być nieodpłatnie dowożony przez Gminę Miejską [...]. Odnośnie zarzutu braku zapewnienia rehabilitacji – istnieje taka możliwość w ramach placówki współpracującej ze Szkołą Podstawową, a nadto rehabilitacja nie leży w zakresie obowiązku szkolnego. Nie ma żadnych przeciwwskazań, aby rehabilitacja odbywała się po zajęciach edukacyjnych - co zresztą powinno mieć miejsce, albowiem szkoła ma za zadanie edukować i prowadzić zajęcia dostoswane do potrzeb dziecka.
W orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego brak wskazania, że miałyby to być zajęcia indywidualne. Dla dobra dziecka "nie jest jego codzienne przewożenie dziesiątki kilometrów do [...] i z powrotem do miejsca zamieszkania, co dodatkowo męczy i powoduje utratę czasu dziecka", które może być zaopiekowane i edukowane w [...]. Wbrew zarzutowi niezastosowania się do wytycznych wyroku – Burmistrz nie tylko zgromadził niezbędne informacje i materiał przed podjęciem rozstrzygnięcia w sprawie, ale także wnikliwie przeanalizował zalecenia i stanowisko Sądu: dokonał porównania szkół w [...] i [...], zestawił oferty tych szkół z potrzebami dziecka. Wyłącznie szkoła w [...] przedstawiła stanowisko bez zbędnej zwłoki, inaczej niż szkoła w [...].
W piśmie z 28 kwietnia 2026 r., stanowiącym replikę na odpowiedź na skargę, Skarżący podtrzymali skargę w całości i wnieśli, by jeżeli jest to możliwe – Sąd zmienił rozstrzygnięcie Burmistrza i uznał, że koszty dojazdu dziecka do szkoły mają być pokrywane przez Burmistrza albo Burmistrz ma zorganizować dowóz dziecka do szkoły, w przeciwnym razie zachodzi obawa, że stwierdzenie jedynie bezskuteczności czynności poskutkuje ponownym negatywnym załatwieniem sprawy i toczącym się latami postępowaniem. M. P. jako ojciec dziecka brał udział w postępowaniu od początku i w sprawie IV SA/Po 769/25 Burmistrz nie kwestionował jego legitymacji, ponadto doręczył mu pisma w sprawie po odpowiedzi na skargę. Ponownie wnieśli o przeprowadzenie dowodów z dokumentów załączonych do skargi. Informowano ich, że istotne są jedynie orzeczenie o niepełnosprawności i potrzebie kształcenia specjalnego, zaś pozostałe informacje były uznawane za nieistotne.
Zaznaczyli, że w [...] zajęcia z logopedii są grupowe, natomiast w [...] – indywidualne. Burmistrz pomija, że rehabilitacja po szkole wymagałyby dodatkowego czasu i środków na dojazdy. Podkreślili również, że w [...] uczeń ma indywidualną opiekę nauczyciela, czego nie ma w [...]. Szkoła w [...], niezgodnie z tezą Burmistrza, korzysta z cateringu. Przyznali, że radni nie są organem, lecz postawa Burmistrza nie jest stanowiskiem wszystkich radnych, którzy potrafili spojrzeć ponad aspekt finansowy. Wskazali, że kierowali się przy wyborze szkoły dobrem dziecka, które jest z niej bardzo zadowolone. Zmiana szkoły mogłaby jednak spowodować regres rozwoju syna.
W odpowiedzi z 22 maja 2026 r. na ww. pismo, Organ podtrzymał stanowisko wyrażone w odpowiedzi na skargę i wniósł o oddalenie lub pominięcie dowodu w postaci pisma Urzędu [...] z 23 marca 2026 r., bowiem dowód jest spóźniony i nie dotyczy sprawy, lecz stanowi informację publiczna na temat realizacji zadań własnych innej gminy, co pozostaje bez związku ze sprawą. Wniósł ponadto o obciążenie kosztami postępowania Skarżących. Jak stwierdził w treści pisma, replika stanowi jedynie polemikę z ustaleniami odpowiedzi na skargę, zaś Organ wszystkim twierdzeniom Skarżących zaprzecza – są one emocjonalne, a nie merytoryczne. Zdaniem Organu wniosek Skarżącej o zmianę rozstrzygnięcia Burmistrza nie znajduje oparcia w art. 145 p.p.s.a. Pokrywanie kosztów dojazdu jest zadaniem własnym Gminy, a nie Burmistrza, który zresztą nie odmówił dowozu dziecka do szkoły bądź pokrycia kosztu jego dowożenia, a wskazał, że może zapewnić bezpłatny dowóz dziecka do szkoły w [...].
Gmina może pokryć część kosztu dojazdu do szkoły w [...] w stawce odpowiadającej kosztowi dowozu dziecka do szkoły w [...]. Gmina nie kwestionuje swojego obowiązku, ale Skarżący w żądaniu zobowiązania organu do zorganizowania bezpłatnego dowozu dziecka do szkoły lub pokrycia kosztu w replice nie wskazali placówki, co czyni skargę bezprzedmiotową – Gmina wyraża gotowość dowozu dziecka do szkoły w [...] lub pokrycia kosztu dojazdu do szkoły w [...] w granicach kosztu dowozu dziecka do szkoły w [...]. Ponadto organ zaprzeczył, by M. P. brał od początku udział w postępowaniu, bowiem włączył się do sprawy dopiero na etapie skargi do WSA. Organ podtrzymał również wniosek o oddalenie wniosków dowodowych i zaprzeczył przekazywaniu wcześniej informacji Skarżącym, co jest, a co nie jest istotne. Organ nie bagatelizuje zajęć z logopedii, kieruje się wytycznymi i potrzebami dziecka z odpowiedniej dokumentacji; odczucia Skarżącej nie są miarodajne; analogicznie w przypadku obiadów czy zajęć z nauczycielami. Brak poparcia radnych to kwestia polityczna, a nie merytoryczna.
Na rozprawie w dniu 26 sierpnia 2026 r. Skarżąca wniosła i wywiodła jak w skardze, podnosząc nadto, że szukała szkoły odpowiedniej dla syna, gdy kończył przedszkole, zgodnie z uzyskanym orzeczeniem. W Urzędzie Miasta wielokrotnie zapewniano ją, że nie będzie problemu z dowozem dziecka do wybranej przez nią szkoły i dlatego zawoziła syna do zapoznania się ze szkołą w [...], co miało dla nich duże znaczenie z uwagi na akceptację szkoły przez syna. W Urzędzie Miasta wycofano się jednak z obiecanego zorganizowania dojazdu do szkoły. Szkoła w [...] zapewnia wszystko, co wynika z orzeczenia, ale również rehabilitację na miejscu. Jest to mała szkoła, nowo wybudowana, w zacisznym miejscu. Zajmuje się wyłącznie dziećmi w spektrum autyzmu, a syn jest przywiązany do kadry i kolegów. Przedstawiła również cechy klasy, które zapewniają komfort jej synowi. Podkreśliła różnice między szkołą w [...]. Zaznaczyła, że do szkoły w [...] uczęszczają dzieci z Gminy [...], która organizuje dojazd, lecz Miasto [...] Skarżącej odmawia. Sąd postanowił przeprowadzić dowód z dokumentów przedłożonych przy skardze.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Kwestia dopuszczalności rozpoznania sprawy z zakresu art. 39 ust. 4 u.p.o. jako czynności z zakresu administracji publicznej dotyczącej uprawnień lub obowiązków, wynikających z przepisów prawa w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143; dalej "p.p.s.a."), przez sąd administracyjny jest jednolicie przyjmowana w doktrynie, jak i orzecznictwie sądów administracyjnych.
Zgodnie natomiast z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
Sąd podkreśla, że art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że ciążący na organie i na sądzie obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, może być wyłączony tyko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, czyniącej pogląd prawny nieaktualnym, a także w razie wzruszenia wyroku w trybie przewidzianym prawem. Przez ocenę prawną należy rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku.
Ocena prawna może odnosić się zarówno do przepisów prawa materialnego jak i procesowego. Zarówno organ administracji jak i sąd, rozpoznając sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny zawartej w uzasadnieniu wyroku. Związanie to dotyczy również wskazań co do dalszego postępowania, w przypadku uchylenia poprzedniej decyzji lub postanowienia ze względu na naruszenie przepisów procesowych w zakresie dotyczącym wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Od tej oceny zarówno organ administracji, jak i sąd, może odstąpić jedynie w przypadku zmiany stanu faktycznego sprawy. W toku bowiem ponownego rozpoznania sprawy organ administracji może uwzględnić nowe fakty i dowody, których strona nie mogła powołać w toku poprzedniego postępowania lub jeśli potrzeba ich powołania wynikła później (por. wyrok NSA z dnia 8 lutego 2007 r., sygn. akt: II GSK 240/06).
Pomiędzy oceną prawną a wskazaniami co do dalszego postępowania zachodzi ścisły związek. Ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania organów administracyjnych w sprawie, podczas gdy wskazania określają sposób ich postępowania w przyszłości. Wskazania stanowią więc konsekwencje oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracji i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w sprawie. Wskazania sądu administracyjnego co do dalszego postępowania wytyczają kierunek działania organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy.
Odnosząc powyższe uregulowania na grunt przedmiotowej sprawy, przede wszystkim należy wskazać, że wiążące dla sądu ponownie rozpoznającego sprawę są, ocenione i przesądzone przez WSA w wyroku z dnia 19 listopada 2026 r. (sygn. akt IV SA/Po 749/25), następujące kwestie (w ujęciu syntetycznym):
"Ponownie rozpoznając sprawę, organ będzie kierować się oceną prawną i wskazaniami Sądu przedstawionymi powyżej, w szczególności uwzględni indywidualne potrzeby dziecka w procesie edukacyjno-terapeutycznym, zdrowotnym i dowozu do szkoły, w tym również okoliczności związane z jego adaptacją w danej placówce szkolnej, zwłaszcza przy uwzględnieniu rodzaju niepełnosprawności i stwierdzonych schorzeń. Rolą organu będzie weryfikacja, czy Zespół Szkół Specjalnych im. [...] w [...], a zwłaszcza filia tej szkoły w [...] zapewnia realizację wszystkich zaleceń wynikających z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego dziecka, a następnie uzyska szczegółową informację o możliwości realizacji tych zaleceń przez Szkołę w [...] i dopiero porównanie zakresu możliwości realizacji orzeczenia prze te Szkoły będzie mogło stanowić podstawę ustalenia, która z placówek jest "najbliższa". Przy czym, jak już wcześniej wskazano szkołą "najbliższą" będzie szkoła umożliwiająca najpełniejszą realizację wszystkich zaleceń zawartych w ww. orzeczeniu.
Znajdujące się w aktach administracyjnych sprawy dokumenty nie pozwalały na ocenę czy istotnie i w jakim stopniu Szkoły te spełniają wymogi określone w orzeczeniu, oraz jakie odległości dzielą je od miejsca zamieszkania ucznia mającego prawo do bezpłatnego dowozu. Ponadto, organ uzupełni akta administracyjne o aktualne orzeczenie o niepełnosprawności dziecka, którego brak w aktach administracyjnych sprawy, a jest dokumentem niezbędnym dla oceny, czy syn skarżących spełnia przesłanki z art. 39 ust. 4 pkt 1 P.o. Z orzeczenia o niepełnosprawności, z którego Sąd przeprowadził również dowód, wynika, że ważność orzeczenia upłynęła z dniem 31 lipca 2025 r.".
W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, Burmistrz nie zastosował się w pełni do oceny prawnej oraz wskazań, co do dalszego postępowania, wyrażonych w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 19 listopada 2025 r. (sygn. akt IV SA/Po 749/25). Organ, co prawda uzupełnił akta administracyjne o aktualne orzeczenie o niepełnosprawności małoletniego syna skarżącej, a następnie zweryfikował możliwości realizacji zaleceń wyrażonych w orzeczeniu (porównanie obu placówek znajduje się w aktach sprawy). Burmistrz wskazał na wszystkie, mające znaczenie w sprawie, atrybuty Zespółu Szkół Specjalnych im. [...] w [...], a zwłaszcza filii tej szkoły w [...], i wskazł, iż jest to "najbliższa szkoła" w rozumieniu art. 39 ust. 4 pkt 1 u.p.o. Wskazał także, że Niepubliczna Szkoła Podstawowa [...] w [...] też spełnia warunki wynikające z orzeczenia.
W ocenie Sądu, Burmistrz w swoim rozstrzygnięciu jednak całkowicie pominął, co wynika z prawomocnego wyroku, że "najbliższą szkołą " ma być szkoła umożliwiająca najpełniejszą realizację wszystkich zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego w odniesieniu do tego indywidualnego ucznia.
W rzeczonym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wprost wskazywał, że interpretacja normy art. 39 ust. 4 pkt 1 u.p.o. wymaga jej zestawienia z niepełnosprawnością konkretnego dziecka, która to niepełnosprawność może różnić się zarówno rodzajem, jak i zakresem.
Tymczasem Burmistrz, ponownie przeprowadzając postępowanie, zignorował powyższą ocenę prawną wyrażoną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu. Odniósł się, co prawda do poszczególnych zaleceń z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, analizując przy tym zaświadczenia przedłożone przez obie placówki szkolne, jednak pominął, że "najbliższą szkołą" jest szkoła najpełniej dostosowana do zdolności i możliwości psychofizycznych dziecka (por. wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2014 r., sygn. akt I OSK 1961/14, wyrok NSA z dnia 28 października 2021 r.).
Burmistrz zignorował także twierdzenia Skarżącej- których nie sposób podważyć - że placówka szkolna wskazana przez Skarżąca znakomicie wywiązuje się z zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego, a u jej syna w ciągu całego okresu edukacji w tej szkole zaobserwować można było ewidentną poprawę pod względem psychofizycznym oraz intelektualnym. Skarżąca wskazywała także, że w Niepublicznej Szkole Podstawowej [...] są tylko dzieci z podobnymi dysfunkcjami jakie występują u jej syna.
W realiach niniejszej sprawy bowiem - co wskazywał już wcześniej w prawomocnym wyroku z dnia 19 października 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu - "najbliższą szkołą " jest szkoła najpełniej dostosowana do potrzeb i możliwości psychofizycznych dziecka. Trudno przyjmować zatem, że Niepubliczna Szkoła Podstawowa w [...] jest w tym przypadku "jakąkolwiek szkołą", o której wspomina Burmistrz.
Skoro zatem Burmistrz nie wykazał w wystarczającym stopniu, iż jest w stanie zrealizować wskazania zawarte w wyroku, to nie można stwierdzić, że najbliższą szkołą dla chłopca jest placówka Zespołu Szkół im. [...] w [...] – [...]. Przeciwnie, w niniejszej sprawie wszystkie okoliczności przemawiają za tym, żeby uznać, że Niepubliczna Szkoła Podstawowa [...] w [...] spełnia wymogi "najbliższej szkoły" dla małoletniego syna Skarżących w myśl brzmienia art. 39 ust. 4 pkt 1 u.p.o.
Jak bowiem podniesiono w wyroku z dnia 19 listopada 2025 r. - którym Sąd orzekający w niniejszym składzie oraz organ pozostają związane - rodzice mają niewątpliwie prawo wyboru najlepszej dla ich niepełnosprawnego dziecka szkoły jako miejsca, gdzie dziecko nie tylko zdobywa wiedzę i wykształcenie, ale także spędza znaczną część swego czasu i podlega różnego rodzaju procesom socjalizacyjnym. Zwłaszcza w przypadku dziecka niepełnosprawnego istotnym elementem wpływającym na wybór szkoły jest poczucie bezpieczeństwa, którym dziecko cieszyć się może w jednej szkole, a którego deficyt może odczuwać w innej placówce. Także dostępne w danej szkole formy rehabilitacji i terapii mają oczywiste znaczenie dla wyboru dokonywanego przez rodziców.
Podsumowując dotychczasowe rozważania wskazać należy, że działania Burmistrza naruszyły wyrażoną w art. 153 p.p.s.a. zasadę, czego konsekwencją jest uchylanie wadliwego rozstrzygnięcia administracyjnego, już chociażby z uwagi na związanie wcześniej przedstawioną oceną prawną sądu administracyjnego w wyroku z dnia 19 października 2025 r. (sygn. akt IV SA/Po 852/25).
W szczególności Burmistrz pominął, że jako "najbliższą szkołę " traktować należy szkołę umożliwiającą najpełniejszą realizację wszystkich zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego.
Dokonując takiej oceny, organ powinien pamiętać, że w przypadku dziecka niepełnosprawnego istotnym elementem wpływającym na wybór szkoły jest poczucie jego bezpieczeństwa, dostępność form rehabilitacji i terapii. Burmistrz powinien także uwzględnić prawo rodzica do wyboru najlepszej dla jego niepełnosprawnego dziecka szkoły jako miejsca, gdzie dziecko nie tylko zdobywa wiedzę i wykształcenie, ale także spędza znaczną część swego czasu i podlega różnego rodzaju procesom socjalizacyjnym.
Zgodnie z art. 39 ust. 4 pkt 1 u.p.o., obowiązkiem gminy jest zapewnienie uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 127, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej.
Stosownie do art. 39a ust. 1 u.p.o., obowiązki, o których mowa w art. 32 ust. 6 i art. 39 ust. 4, gmina spełnia poprzez zorganizowanie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dzieci, młodzieży i uczniów we własnym zakresie albo poprzez zwrot rodzicom kosztów przewozu dzieci, młodzieży i uczniów oraz rodziców.
Podkreślić należy, że obowiązek z art. 39a ust. 1 u.p.o. ma charakter alternatywny, lecz wybór spełnienia przez gminę jednego z tych obowiązków należy wyłącznie do rodziców dziecka. Orzecznictwo sądów administracyjnych jest w tym zakresie zgodne (por. wyrok NSA z dnia 1 lipca 2025 r. o sygn. akt III OSK 1244/22 i przywołane tam wyroki).
Obowiązek gminy określony w art. 39 ust. 1 pkt 4 u.p.o. powinien być w ocenie Sądu interpretowany z uwzględnieniem konstytucyjnych zasad ochrony rodziny i praw dziecka wynikających w szczególności z art. 18, art. 71 ust 1 oraz art. 72 ust. 1 Konstytucji RP jak i Konwencji ONZ o prawach dziecka - międzynarodowy traktat uchwalony przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych 20 listopada 1989 r. i ratyfikowany przez Polskę w 1991 r. (Dz. U. z dnia 23 grudnia 1991 r.).
Obowiązek zapewnienia uczniowi z niepełnosprawnością bezpłatnego transportu do "najbliższej szkoły" nie został przez ustawodawcę ukształtowany jako instrument umożliwiający dziecku jedynie fizyczne dotarcie do najbliższej placówki oświatowej. Jest to instytucja mająca zapewnić, poprzez system publicznego wsparcia, dziecku z niepełnosprawnością oraz jego rodzinie prawa do edukacji. Z tego względu pojęcie "najbliżej szkoły" nie może być interpretowane w oderwaniu od rzeczywistych, indywidualnych potrzeb konkretnego ucznia. W przeciwnym razie prowadziłoby to do sytuacji, w której rodzina niepełnosprawnego dziecka zmuszona byłaby wybrać bliższą szkołę, teoretycznie odpowiadającą potrzebom dziecka, ale nie w takim stopniu jak szkoła położona dalej, wyspecjalizowana w kształceniu uczniów z daną niepełnosprawnością. Taki sposób wykładni pozostawałby w sprzeczności z celem art. 39 ust 4 pkt 1 u.p.o. odczytywanego w świetle konstytucyjnego obowiązku ochrony rodziny oraz dziecka.
Dobro rodziny i dobro dziecka wymaga, aby organ realizujący obowiązek publiczny wobec dziecka niepełnosprawnego, nie przerzucał na rodziców ciężaru zapewnienia dziecku odpowiednich warunków kształcenia tylko dlatego, że placówka najlepiej odpowiadająca jego potrzebom znajduje się w dalszej odległości od miejsca zamieszkania dziecka.
W przedmiotowej sprawie Burmistrz uznał, że "najbliższą szkołą" w rozumieniu art. 39 ust. 4 pkt 1 u.p.o. dla syna Skarżącej jest Zespół Szkół Specjalnych im. [...] w [...], która zrealizuje wytyczne, wynikające z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. Według organu, szkoła w [...] jest stosownie wyposażona i posiada odpowiednią kadrę pedagogiczną. Na terenie miasta dostępny jest Ośrodek Rehabilitacyjny w [...].
W ocenie Sądu, okoliczność, że szkoła w [...] posiada specjalistyczne wyposażenie i wykształconą kadrę oraz, że do szkoły tej uczęszczają inne dzieci z niepełnosprawnościami, nie jest wystarczającą przesłanką do przyjęcia, iż w rozpatrywanej sprawie szkoła ta spełnia przesłankę "najbliższej szkoły" z art. 39 ust. 4 pkt 1 u.p.o.
Na pojęcie " biskości" składa się zarówno element geograficzny jak i element związany z posiadaniem przez daną placówkę warunków umożliwiających prawidłowe kształcenie dziecka z rozpoznanym rodzajem niepełnosprawności. Ocena tego drugiego elementu musi być dokonywana indywidualnie, z uwzględnieniem treści orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego (patrz: wyrok NSA z 28 października 2021 r. sygn. akt III OSK 4012/21.) Oznacza to, że dla ustalenia, która ze szkół jest "najbliższą szkołą", nie wystarcza wskazać, że bliżej zamieszkania dziecka istnieje placówka, mogąca potencjalnie odpowiadać potrzebom dziecka z określoną niepełnosprawnością i, że uczęszczają do niej również inne dzieci posiadające orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. Organ w swoim rozstrzygnięciu powinien przede wszystkim wykazać, że wskazywana przez niego szkoła jest szkołą właściwą dla tego konkretnego dziecka z uwzględnieniem jego indywidualnych potrzeb i zaleceń zawartych w orzeczeniu.
Ma to w ocenie Sądu szczególne znaczenie w przypadku dzieci z autyzmem. Autyzm u dziecka nie jest bowiem formalnym rodzajem niepełnosprawności, lecz wiąże się z określonymi indywidualnymi potrzebami edukacyjnymi, terapeutycznymi i organizacyjnymi. Porównanie placówek edukacyjnych musi zatem obejmować te rzeczywiste warunki, a nie wskazywać, że formalnie takie kształcenie jest w danej placówce organizowane.
Przechodząc na grunt rozpatrywanej sprawy, wskazać należy, że jeżeli szkoła wskazana przez rodziców jest szkołą dedykowaną dzieciom ze spektrum autyzmu, a więc placówką wyspecjalizowaną w prowadzeniu i kształceniu dzieci z tego rodzaju niepełnosprawnością, to ta okoliczność, w ocenie Sądu, ma istotne znaczenie dla ustalenia, która szkoła jest " najbliższa" w rozumieniu art. 39 ust. 4 pkt 1 u.p.o.
Nie można bowiem przyjąć, że szkoła, położona bliżej miejsca zamieszkania dziecka jest automatycznie " najbliższą szkołą" tylko dlatego, że posiada możliwość formalnego kształcenia specjalnego.
Kwestię najbliżej szkoły w rozumieniu art. 39 ust. 4 pkt 1 u.p.o. należy oceniać przez wytyczne, wynikające z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego z zachowaniem zasady dobra konkretnego dziecka.
Zarówno w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego jak i znajdujących się w aktach sprawy opiniach psychologicznych, podnoszona jest przede wszystkim kwestia trudności adaptacyjnych syna Skarżcych.. Dokumenty te wskazują na potrzebę przebywania dziecka w stabilnym środowisku wyspecjalizowanym edukacyjnie, dostosowanym do potrzeb uczniów ze spektrum autyzmu. W orzeczeniu wskazuje się, iż istotnym jest zapewnienie uczniowi odpowiednich warunków, w tym stałości otoczenia, struktur czasowych i kolejności.
Powyższe winno skłonić organ do wnikliwego rozpoznania wniosku Skarżących z uwzględnieniem wszystkich wskazań, wynikających z orzeczenia, opinii psychologicznych, opinii obecnej szkoły mając na uwadze zasadę dobra dziecka.
W konsekwencji, jeżeli szkoła wskazana przez rodziców jest placówką wyspecjalizowaną w kształceniu dzieci z autyzmem, a jej organizacja, kadra, metody pracy, liczebność, klas, zaplecze terapeutyczne, rehabilitacyjne na miejscu oraz jej sposób realizacji zaleceń zawartych w orzeczeniu odpowiadają indywidualnym potrzebom dziecka, to w ocenie Sądu, istnieją podstawy, że właśnie ta szkoła w tym przypadku Niepubliczna Szkoła Podstawowa [...] w [...] jest "najbliższą szkołą" w znaczeniu normatywnym, nawet jeżeli inna szkoła znajduje się fizycznie bliżej miejsca zamieszkania dziecka.
Nie jest, zdaniem Sądu, wystarczające stanowisko Burmistrza, że na terenie gminy znajduje się bliżej położona szkoła, która też przyjmuje dzieci z autyzmem i zapewnia warunki wskazane w orzeczeniu.
Organ nie przeprowadził rzeczywistego porównania obu placówek. Nie wykazał, że szkoła wskazywana przez rodziców nie zapewnia dziecku warunków lepszych lub bardziej adekwatnych do zaleceń zawartych w jego orzeczeniu.
Ciężar dowodu wskazywania tej okoliczności nie może być przerzucony na rodziców. Jeżeli organ odmawia realizacji ustawowego obowiązku dowozu powinien w sposób konkretny i zindywidualizowany, wykazać jaka szkoła jest "najbliższą" w rozumieniu art. 39 ust. 4 pkt 1 oraz dlaczego szkoła wyspecjalizowana w kształceniu dzieci z autyzmem, nie spełnia tego wymogu.
Oczywiście prawo rodziców do wyboru szkoły należy odróżnić od obowiązku gminy w zakresie finansowania i organizowania dowozu. Rodzice mogą wybrać szkołę, która najlepiej odpowiada potrzebom dziecka, jednak obowiązek gminy w zakresie dowozu jest związany z pojęciem "najbliższej szkoły".
W tym przypadku spór nie sprowadzał się, co do możliwości wyboru szkoły, ale czy przy uwzględnieniu indywidualnych potrzeb dziecka i treści orzeczenia właśnie ta szkoła jest "najbliższą szkołą" w rozumieniu u.p.o.
W świetle powyższego, ocena "najbliższej szkoły" powinna zostać dokona w sposób zindywidualizowany z uwzględnieniem m.in. rodzaju niepełnosprawności, faktycznej a nie jedynie formalnej możliwości realizacji zaleceń wskazanych w orzeczeniu, możliwości zapewnienia dziecku odpowiednich warunków psychofizycznych i bezpieczeństwa w środowisku w którym dziecko czuje się bezpiecznie i otoczone odpowiednią opieką, co ma zasadniczy wpływ na jego edukację.
Niewątpliwie szkoła wybrana przez rodziców jest wyspecjalizowana wyłącznie w pracy z dziećmi z autyzmem. Okoliczność ta nie może być potraktowana, jak to uczynił Burmistrz, jako zwykła preferencja rodziców dotycząca wyboru szkoły. Jest to bowiem, w ocenie Sądu, obiektywna cecha organizacyjna placówki, która bezpośrednio odnosi się do schorzenia syna Skarżących i jej zdolności do zapewnienia mu odpowiedniego środowiska edukacyjnego.
W tym miejscu wskazać należy, że prowadzona przez Niepubliczną Szkołe Podstawową [...] w [...] ez szkołę w [...] indywidualna terapia logopedyczna jak i odbywająca się na miejscu rehabilitacja, nie stanowią samodzielnej podstawy obowiązku dowozu po stronie gminy. Ma to jednak, w ocenie Sądu, znaczenie przy ocenie rzeczywistych warunków organizacyjnych i terapeutycznych placówki oraz stopnia jej dostosowania do potrzeb tego konkretnego dziecka.
Bezsporne w sprawie jest, że Niepubliczna Szkoła Podstawowa w [...] jest to placówka, kameralna, której organizacja jest dostosowana do potrzeb dzieci z autyzmem, co niewątpliwie ma znaczenie dla zapewnienia dziecku odpowiednich warunków funkcjonowania w środowisku szkolnym, organizacji przestrzeni oraz ograniczenia bodźców i sytuacji mogących utrudniać prawidłowe funkcjonowanie dziecka z taką niepełnosprawnością. Natomiast Zespół Szkół Specjalnych im. [...] w [...], wskazany przez Burmistrza jako placówka "bliższa" jest szkołą większą, przeznaczoną dla dzieci z różnymi rodzajami niepełnosprawności i pomimo, że szkoła ma możliwości realizowania w niej kształcenia specjalnego, to nie jest placówką wyspecjalizowaną w kształceniu tylko dzieci z autyzmem.
Możliwości Zespołu Szkół Specjalnych w [...], należało oceniać nie abstrakcyjnie, ale w odniesieniu do dziecka skarżących. Nie bez znaczenia w sprawie jest, że w wybranej przez rodziców szkole zapewnione są wszystkie warunki, wynikające z orzeczenia, co podkreśla także w zaskarżonej czynności Burmistrz. Natomiast rehabilitacja na miejscu i indywidualna terapia logopedyczna stanowią dodatkową cechę, świadczącą o jej specjalizacji i możliwościach terapeutycznych.
W realiach rozpoznawanej sprawy nie można uznać, że "najbliższą szkołą" w rozumieniu art. 39 ust. 4 pkt 1 u.p.o. jest Zespół Szkół Specjalnych im. [...] w [...], lecz jest nią Niepubliczna Szkoła Podstawowa [...] w [...].
W świetle powyższego Sąd uznał, że w okolicznościach niniejszej sprawy szkoła wskazana przez Skarżących, jest "najbliższą szkołą" w rozumieniu art. 39 ust. 4 pkt 1.u.p.o.
Tym samym Sąd na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności.
Sąd, stosując art. 146 § 2 p.p.s.a. uznał zasadność uprawnienia dziecka Skarżących do zwrotu kosztów dowożenia dziecka w roku szkolnym [...] do Niepublicznej Szkoły Podstawowej [...] w [...] oraz do bezpłatnego transportu i opieki podczas przewozu do Niepublicznej Szkoły Podstawowej [...] w [...].