Uzasadnienie
Pismem z dnia 15 czerwca 2015 r. J. G. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2015 r., znak: [...], w przedmiocie kosztów związanych z usunięciem, przechowywaniem i oszacowaniem pojazdu.
W dniu [...] lipca 2015 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wskazał m.in., że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z zoną, rodzina utrzymuje się z renty skarżącego w wysokości [...] zł oraz wynagrodzenia za prace żony w wysokości [...] zł brutto. Wśród składników majątkowych wymienił udział w wysokości ˝ w domu (60 m2) i posesji; udział w wysokości Ľ w gruncie rolnym o pow. 3500 m2. Wskazał tez, że żona posiada udział w wysokości 1/3 mieszkania spółdzielczego.
Postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2015 r. referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie adwokata oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Uzasadniając odmowę przyznania zwolnienia w zakresie kosztów postepowania referendarz zwrócił m.in. uwagę na fakt, że skarżący uiścił wpis sądowy od skargi.
W terminie otwartym skarżący wniósł sprzeciw, w którym podniósł, że podane we wniosku wynagrodzenie żony jest kwotą brutto, kwota jaka otrzymuje netto to nieco ponad [...] zł. Udział w mieszkaniu przysługujący żonie jest bezwartościowym, gdyż jest to lokal spółdzielczy i nie może być zbyty. Udziały skarżącego we własności domu i posesji oraz gruntu rolnego praktycznie nie mają wartości rynkowej, bowiem ze względu na spory z pozostałymi współwłaścicielami i brak ich zainteresowania podziałem nie ma możliwości ich zbycia. Z uwagi na trudną sytuację finansową wynikającą z niskich dochodów, wszelkie dodatkowe opłaty wykraczają poza możliwości budżetu domowego skarżącego. Skarżący wyjaśnił tez, że środki na uiszczenie wpisu pochodziły z zaciągniętej pożyczki, która spłaca kwotą [...]zł miesięcznie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W świetle art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.), w brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie, ze względu na datę wszczęcia postepowania (skargę wniesiono 17 czerwca 2015 r.), wskutek wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie referendarza sądowego traci moc, zaś wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez Sąd.
W niniejszej sprawie nie było podstaw do odrzucenia sprzeciwu od zarządzenia referendarza, zatem został on wniesiony skutecznie, co oznacza utratę mocy prawnej postanowienia referendarza i konieczność rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez sąd.
Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz przyznanie adwokata z urzędu.
Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:
- 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania,
- 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Jak wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie, orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: wysokości kosztów jakie musi ponieść strona na poczet postępowania sądowego oraz sytuacji finansowej, w tym zwłaszcza aktualnych możliwości płatniczych skarżącego (por. m.in. postanowienie NSA z 15 stycznia 2014 r. II FZ 1526/13 LEX nr 1417309).
Należy też podkreślić, że dokonując oceny przedstawionych przesłanek trzeba brać pod uwagę sytuację aktualną, a nie przeszłą czy przyszłą.
Podstawowe obciążenia, jakie ponosi skarżący w sprawie sądowoadministracyjnej to wpis od skargi, a także – w razie niekorzystnego dlań rozstrzygnięcia (oddalenia skargi) – opłata kancelaryjna za odpis wyroku sądu z uzasadnieniem (100 zł) oraz ewentualny wpis od skargi kasacyjnej, wynoszącego połowę kwoty wpisu (w badanej sprawie – [...] zł). Należy przy tym mieć na uwadze, że wydatki te zaktualizują się bowiem tylko wtedy, gdy wynik sprawy będzie dla skarżącego niekorzystny i zdecyduje się on na zaskarżenie wyroku sądu I instancji.
Koszty związane z wynagrodzeniem profesjonalnego pełnomocnika nie dają się określić w sposób precyzyjny, bowiem zależą od indywidualnych ustaleń mocodawcy i pełnomocnika. W tym zakresie można opierać się tylko na szacunkach, posiłkując się wysokością stawek minimalnych, określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461). Stawka minimalna przy tej wartości przedmiotu sporu wynosiłaby [...] zł netto (§ 6 pkt 5 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia).
Sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącego, wynikająca z jego oświadczeń złożonych w treści formularza o przyznanie prawa pomocy przedstawia się następująco: skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowe z żoną. Na dochód rodziny składa się renta skarżącego w wysokości [...] zł oraz wynagrodzenia za pracę żony w wysokości [...] zł brutto (według oświadczenia skarżącego – nieco ponad [...] zł netto). Skarżący ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe – jak wskazuje adres podany w skardze i treść wniosku o przyznanie prawa pomocy mieszka w domu, który stanowi jego współwłasność w ˝ części. Oprócz tego skarżący wskazał dalsze składniki majątkowe w postaci udziału w wysokości Ľ w gruncie rolnym o pow. 3500 m2, a także udziału w wysokości 1/3 w mieszkaniu spółdzielczym.
Należy jednak mieć na uwadze fakt, że nie każdy składnik majątkowy w postaci nieruchomości może być wykorzystany na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Współwłasność domu nie może służyć temu celowi, bowiem zaspokaja on potrzeby mieszkaniowe skarżącego. Przekonujący jest wywód skarżącego dotyczący niemożliwości zbycia udziału we współwłasności działki rolnej, wobec braku zainteresowania ze strony pozostałych współwłaścicieli. Zastrzeżenia budzi natomiast argumentacja dotycząca udziału żony w mieszkaniu spółdzielczym. Skarżący nie wyjaśnił, jakimi prawami do tego lokalu dysponuje jego żona, a trzeba mieć na uwadze fakt, że spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu (i współudział w tym prawie) ma jak najbardziej charakter zbywalny.
Analiza realnych obciążeń skarżącego kosztami postępowania oraz jego sytuacji finansowej i majątkowej prowadzi do wniosku, że skarżący jest w stanie ponieść pewne koszty postępowania, ale na pewno nie pełne, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W badanej sprawie odpadło już największe obciążenie kosztami sądowymi na tym etapie postępowania – wpis od skargi w wysokości [...] zł. Uiszczenie przez skarżącego wpisu potwierdza tezę, że jest on w stanie ponieść koszty sądowe w pewnej części. W ocenie sądu ewentualna konieczność poniesienia wydatku w kwocie [...]zł na uiszczenie opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku sądu z uzasadnieniem (w razie oddalenia skargi) nie stanowi dla skarżącego obciążenia zagrażającego zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych. Podobnie należy ocenić możliwość uiszczenia przez skarżącego wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie [...]zł. Skoro skarżący był w stanie wygospodarować dwukrotnie większa kwotę tytułem wpisu, realna jest także możliwość pokrycia tego wydatku. Trzeba jednak pamiętać, że na dzień dzisiejszy obciążenia te (opłata kancelaryjna i wpis od skargi kasacyjnej) mają charakter wyłącznie potencjalny i mogą w ogóle nie zaktualizować się.
Należy z całą mocą podkreślić podstawową zasadę, jaką kierują się sądy przy orzekaniu w przedmiocie prawa pomocy: celem tej instytucji jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Prawo pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.).
W ocenie sądu, w badanej sprawie w odniesieniu do skarżącego nie zachodzą wyjątkowe okoliczności, które przemawiałyby za zwolnieniem od kosztów sądowych.
Inaczej rzecz się ma w odniesieniu do kwestii pokrycia kosztów profesjonalnego pełnomocnika. Z przedstawionych wyżej ogólnych symulacji wynika, że minimalne wynagrodzenie pełnomocnika przekraczałoby znacznie miesięczny dochód gospodarstwa domowego skarżącego. Oznacza to, że skarżący nie jest w stanie pokryć takiego wydatku bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Uzasadnia to uwzględnienie wniosku skarżącego w części i przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu.
Mając powyższe na uwadze sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 260 oraz art. 246 § 1 p.p.s.a.