Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 26 sierpnia 2025 r. nr [...], Wojewoda Lubelski stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Wójta Gminy M. z 7 kwietnia 2025 r. nr [...]
Powyższe rozstrzygniecie zapadło w sprawie, której stan faktyczny przedstawia się następująco.
Decyzją z 7 kwietnia 2025 r. Wójt Gminy M. (dalej jako "organ pierwszej instancji) orzekł o wymeldowaniu skarżącej M. K. (dalej jako "skarżąca") z pobytu stałego. Decyzja została doręczona w dniu 7 kwietnia 2025 r. (k. 73 i 86 akt. adm.) kuratorowi ustanowionemu dla nieobecnej M. K., postanowieniem Sądu Rejonowego Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku z 24 stycznia 2025 r. sygn. akt IV RNs [...].
22 lipca 2025 r. skarżąca wniosła odwołanie od powyższej decyzji wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia.
Postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2025 r. Wojewoda Lubelski (dalej jako "organ odwoławczy" lub "Wojewoda") stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji. Natomiast postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2025 r. nr [...] Wojewoda odmówił skarżącej przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.
W zaskarżonym postanowieniu, powołując się na art. 129 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691), dalej jako "k.p.a." Wojewoda wyjaśnił, że decyzja organu pierwszej instancji została doręczona wyznaczonemu dla skarżącej kuratorowi dla osoby nieobecnej – A. D. 7 kwietnia 2025 r., w związku z czym czternastodniowy termin do wniesienia odwołania w niniejszej sprawie upływał z 21 kwietnia 2025 r. Kurator nie wniósł odwołania. Odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji zostało natomiast wniesione przez skarżącą osobiście dopiero 22 lipca 2025 r., a zatem z uchybieniem wskazanego terminu.
Organ odwoławczy wyjaśnił jednocześnie, że bieg terminu do wniesienia odwołania liczy się od dnia doręczenia decyzji kuratorowi. Doręczenie decyzji kuratorowi wywołuje skutek doręczenia stronie. Ewentualne późniejsze wydanie stronie odpisu decyzji nie ma wpływu na bieg terminu i nie powoduje otwarcia terminu na nowo.
M. K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na powyższe postanowienie zarzucając:
- 1. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- a) art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a. i art. 77 1 k.p.a. w związku z art. 80 k.p.a. poprzez niezbyt dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz niezebranie w sposób wyczerpujący i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego, w szczególności niezwrócenie się do Sądu Rejonowego Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku o zażądanie akt sprawy dotyczącej przywrócenia skarżącej lokalu mieszkalnego oraz niewyjaśnienie czy rzeczywiście podnoszony przez skarżącą brak woli i dobrowolności w opuszczeniu lokalu skutkował ubieganiem się o przywrócenie lokalu mieszkalnego, co spowodowało poczynień częściowo niepełnych, a częściowo nawet błędnych ustaleń faktycznych;
- b) art. 11 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez błędną ocenę całokształtu materiału dowodowego, a w szczególności nie wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn z powodu, których innym dowodom odmówił wiarygodności;
- c) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania oraz jednocześnie orzekające o odmowie przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Wójta Gminy M. w sprawie wymeldowania z pobytu stałego z lokalu przy ul. [...] w J., w sytuacji gdy stosownie do art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. wskazane było uchylenie powyższej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdyż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie;
- 2. mające wpływ na wynik sprawy naruszenie prawa materialnego w postaci błędnej wykładni art. 35 w zw. z art. 25 ustawy o ewidencji ludności polegające na przyjęciu, że na równi z opuszczeniem dobrowolnym traktuje się przymusowe opuszczenie lokalu, następujące na skutek bezprawnych działań właściciela lokalu w postaci przestępstwa utrudniania korzystania z lokalu mieszkalnego stypizowanego w art. 191 § 1a, co skutkowało błędnym przyjęciem, że nastąpiło trwale i dobrowolne opuszczenie lokalu mieszkalnego przy ul. [...] w J., podczas gdy prawidłowo interpretowane przepisy powinny prowadzić do wniosku, że skarżąca nie opuściła w sposób trwały i dobrowolny przedmiotowego lokalu mieszkalnego.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Lubelski podtrzymał stanowisko przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje
Skarga podlega oddaleniu.
Przedmiotem rozpoznawanej sprawy jest postanowienie organu odwoławczego stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji.
W myśl art. 129 § 1 k.p.a. odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję. Odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie – od dnia jej ogłoszenia stronie (art. 129 § 2). Wskazany termin jest terminem zawitym, co oznacza, że jego przekroczenie, niezależnie od przyczyn, powoduje konieczność stwierdzenia, że odwołanie zostało wniesione z uchybieniem terminu. Jednocześnie jest to termin ustawowy, a zatem wiąże wszystkie osoby i organy występujące w postępowaniu administracyjnym.
Organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne (art. 134 k.p.a.).
Z powyższego wynika, że organ właściwy do rozpatrzenia odwołania, działając z urzędu – obligatoryjnie bada zachowanie terminu do wniesienia tego środka zaskarżenia. Koniecznym warunkiem merytorycznego rozpoznania sprawy przez organ drugiej instancji jest uprzednie zbadanie, czy odwołanie jest dopuszczalne oraz, czy wniesiono je w terminie. Pozytywny wynik tego badania, otwiera dopiero drogę do wydania jednej z właściwych decyzji, o których mowa w art. 138 § 1 lub § 2 k.p.a.
Negatywny wynik powyższego badania wywołuje natomiast taki skutek, że nie jest możliwa merytoryczna ocena decyzji pierwszoinstancyjnej, zaś organ odwoławczy załatwia sprawę w sposób procesowy poprzez wydanie postanowienia, w którym stwierdza uchybienie terminu do wniesienia odwołania (art. 134 k.p.a.).
Uchybienie ustawowego terminu powoduje bezskuteczność odwołania, czego następstwem jest ostateczność orzeczenia organu pierwszej instancji. W razie ustalenia, że odwołanie zostało wniesione po terminie, organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia uchybienie terminu do jego wniesienia. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone jest stanowisko, że uchybienie terminu jest okolicznością obiektywną i w razie jej stwierdzenia organ nie ma innej możliwości niż wydanie postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu przewidzianego w art. 134 k.p.a.
Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że decyzja organu pierwszej instancji została doręczona ustanowionemu postanowieniem Sądu Rejonowego Lublin-Wschód kuratorowi dla nieobecnej M. K. – A. D. (pracownikowi Urzędu Gminy M.), w dniu 7 kwietnia 2025 r. Termin do wniesienia odwołania upływał zatem w dniu 21 kwietnia 2025 r. Odwołanie zostało natomiast złożone przez skarżącą dopiero 22 lipca 2025 r.
Wyjaśnić w tym miejscu należy, że decyzja organu pierwszej instancji została prawidłowo doręczona stronie postępowania do rąk ustanowionego przez sąd powszechny kuratora. Zgodnie bowiem z art. 40 § 1 k.p.a., pisma doręcza się stronie, a gdy strona działa przez przedstawiciela - temu przedstawicielowi. Przedstawicielem skarżącej w rozpoznawanej sprawie była A. D. – kurator dla osoby nieobecnej – ustanowiona ww. postanowieniem Sądu Rejonowego Lublin-Wschód. Wyznaczenie przez sąd przedstawiciela dla nieobecnej strony postępowania administracyjnego nastąpiło na wniosek Wójta Gminy M. zgłoszony na podstawie art. 34 § 1 k.p.a. i art. 184 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Badanie prawidłowości prowadzonego przed sądem powszechnym postępowania w sprawie ustanowienia dla osoby nieznanej z miejsca pobytu kuratora wykracza poza kompetencje organów administracji publicznej oraz poza kognicję sądu administracyjnego.
Ustanowienie przedstawiciela dla osoby nieobecnej należy bowiem do wyłącznej właściwości sądów powszechnych. Zgodnie z art. 34 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej obowiązany jest wystąpić do sądu z wnioskiem o wyznaczenie przedstawiciela dla osoby nieobecnej. Z kolei zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c. prawomocne orzeczenie sądu cywilnego wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach przewidzianych w ustawie także inne osoby.
Późniejsze zawiadomienie strony o treści decyzji nie otwiera na nowo biegu terminu do wniesienia środka zaskarżenia. Czternastodniowy termin do wniesienia odwołania liczy się od dnia doręczenia decyzji kuratorowi.
Z powyższego wynika, że odwołanie zostało wniesione z uchybieniem czternastodniowego terminu do dokonania tej czynności. W tej sytuacji organ odwoławczy zobligowany był stwierdzić uchybienie terminu do wniesienia odwołania.
Wskazać także należy, że skarżąca skorzystała z możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu, o którym mowa w art. 58 § 1 i 2 k.p.a. Postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2025 r. nr [...] Wojewoda odmówił skarżącej przywrócenia terminu do wniesienia odwołania nie znajdując żadnych podstaw do uwzględnienia tego wniosku w oparciu o podniesione przez skarżącą okoliczności. Skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na powyższe postanowienie. Sprawa nie została jeszcze rozpoznana. Postanowienie to nie ma jednak żadnego wpływu na możliwość rozpoznania sprawy w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji. Przekroczenie czternastodniowego terminu do wniesienia odwołania jest okolicznością obiektywną i niezależnie od przyczyn, powoduje konieczność stwierdzenia, że odwołanie zostało wniesione z uchybieniem terminu. Nie jest to zależne od swobodnego uznania organu, lecz wynika z bezwzględnie obowiązującej normy prawnej.
Ewentualne zaś uchylenie przez sąd postanowienia odmawiającego skarżącej przywrócenia terminu do wniesienia odwołania nie przesądza o wadliwości stwierdzenia wniesienia odwołania z uchybieniem terminu. Przywrócenie terminu do wniesienia odwołania nie wiąże się bowiem z uznaniem, że organ niezasadnie przyjął, że doszło do uchybienia terminu, lecz przywraca stronie możliwość wniesienia takiego odwołania, o ile strona wykaże, że uchybienie nie nastąpiło z jej winy (zob. wyroki NSA z dnia 9 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 64/12 i 17 stycznia 2024, sygn. akt II OSK 2020/22).
Z tożsamych przyczyn nie można uznać, że w rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy naruszył art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania, w sytuacji gdy wskazane było uchylenie powyższej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Jeszcze raz podkreślić należy, że uchybienie terminu jest okolicznością obiektywną i w razie jej stwierdzenia organ nie ma innej możliwości niż wydanie postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu przewidzianego w art. 134 k.p.a.
Podnoszone przez skarżącą okoliczności związane z merytorycznym rozstrzygnięciem sprawy wymeldowania z pobytu stałego nie podlegają rozpoznaniu w niniejszej sprawie i nie mają żadnego znaczenia dla oceny kwestii zachowania przez skarżącą terminu do wniesienia odwołania. Jak wskazano wyżej przedmiotem zaskarżenia w sprawie pozostaje jedynie ocena zgodności z prawem postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania, nie zaś prawidłowość decyzji Wójta Gminy M. o wymeldowaniu.
W ocenie sądu nie doszło również do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, w tym art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Wbrew twierdzeniom skarżącej, materiał dowodowy w sprawie został zebrany i rozpatrzony w sposób wyczerpujący, a jego ocena była zgodna z zasadami wiedzy, logiki i doświadczenia życiowego. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia zawiera klarowne wyjaśnienie podstawy jego wydania, z należytym przytoczeniem i prawidłowym wyjaśnieniem odpowiednich przepisów prawa, które stanowiły podstawę przyjętego sposobu rozstrzygnięcia sprawy.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm.).
O przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. oraz § 4 ust. 3 i § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c) i pkt 2 lit. d) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2026 r. poz. 87).
Skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym. W świetle art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W rozpoznawanej sprawie przedmiot skargi stanowiło postanowienie wymienione w art. 119 pkt 3 p.p.s.a.