Uzasadnienie
Decyzją z 8 kwietnia 2026 r. nr 0906-PU.411.1.2026 Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2025 r. poz. 1770), odmówił M. S. umorzenia odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.
6 lutego 2026 r. w Placówce Terenowej KRUS w Łowiczu został złożony przez M. S. wniosek o umorzenie odsetek wynikających z tytułu nieuiszczenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Wniosek o umorzenie dotyczy zadłużenia T. S. i obejmuje zaległe odsetki od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od II kwartału 1994 roku do II kwartału 2016 roku, w łącznej kwocie 35 937,00 zł. Zadłużenie zostało zabezpieczone poprzez wpisy hipoteki przymusowej na nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy w Ł. prowadzi księgę wieczystą nr [...]. W uzasadnieniu wniosku M. S. powołała się na trudną sytuację osobistą i materialną związaną głównie z problemami zdrowotnymi występującymi w rodzinie. Na poparcie tych okoliczności do wniosku załączyła karty informacyjne leczenia szpitalnego T. S. z 1999 r. i z 2017 r., informacje z T. o wypłaconym odszkodowaniu w 2021 r., informację o wysokości składki ubezpieczeniowej za rok 2025/2026, pokwitowanie opłaty za odpady komunalne z dnia 14 listopada 2025 r., rachunek za prąd, opłatę KRUS z 1993 r., PITY 11A za 2025 r. M. S..
W trakcie wizytacji przeprowadzonej na terenie gospodarstwa rolnego w dniu 5 marca 2026 r. ustalono, że M. S. obecnie nie prowadzi gospodarstwa rolnego (od 25 kwietnia 2019 r. zostało wydzierżawione).
Prezes KRUS w uzasadnieniu decyzji z dnia 8 kwietnia 2026 r. wskazał, że analiza łącznych dochodów i niezbędnych wydatków wnioskodawczyni wykazała, iż szacunkowy, miesięczny dochód przypadający na jedną osobę w gospodarstwie domowym wynosi 3 066,73 zł, natomiast szacunkowe, miesięczne wydatki przypadające na jedną osobę w gospodarstwie domowym wynoszą 2 200,00 zł. Do dyspozycji na osobę pozostaje kwota 866,73 zł na miesiąc. Dokonując oceny materialnej w odniesieniu do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organ stwierdził, że sytuacja finansowa gospodarstwa domowego pozwala na stopniową spłatę zaległości z zastosowaniem innego rodzaju ulgi, tj. układu ratalnego.
Organ wskazał, że właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 5,4600 ha fizycznych był zmarły mąż wnioskodawczyni, T. S.. Odmawiając umorzenia w całości uwzględniono fakt, że po uregulowaniu postępowania spadkowego, istnieje możliwość podjęcia decyzji o ewentualnej sprzedaży części lub całości posiadanych gruntów. Obowiązująca w 2026 r. cena zakupu/sprzedaży gruntów wg GUS dla województwa łódzkiego (klasa V i VI) to kwota 57 811,00 zł za 1 ha fizyczny. Mając na uwadze fakt, że zadłużenie objęte zostało wpisami hipotek przymusowych, gwarantuje to Skarbowi Państwa możliwość odzyskania wierzytelności.
Ponadto Prezes KRUS powołał treść art. 41a ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i wskazał, że na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego oraz w oparciu o obowiązujące przepisy odmówił umorzenia odsetek. W związku z odmową umorzenia odsetek do zapłaty pozostaje zadłużenie za okres od II kwartału 1994 roku do II kwartału 2016 roku, w wysokości 61 251,40 zł, w tym należność główna w kwocie 25 314,40 zł, odsetki 35 937,00 zł.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi M. S. zarzuciła naruszenie art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. przez:
- 1) niewyjaśnienie w sposób wyczerpujący stanu faktycznego sprawy oraz brak podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego ustalenia jej sytuacji majątkowej i życiowej,
- 2) niezgromadzenie i nierozpatrzenie w sposób pełny całego materiału dowodowego, w tym pominięcie okoliczności dotyczących współwłasności nieruchomości oraz braku możliwości jej spieniężenia.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, ewentualnie - przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi.
Skarżąca wskazała, że ocena jej sytuacji życiowej dokonana przez KRUS jest błędna, bowiem nie pozwala jej na spłatę zadłużenia. Organ prawidłowo ustalił kwotę dochodów miesięcznych, jednak błędnie ustalił wysokość ponoszonych wydatków. Organ nie dokonał rzetelnej analizy jej sytuacji finansowej. Osiągany dochód w wysokości około 3100 zł miesięcznie jest w całości przeznaczany na bieżące utrzymanie. Brak jest zatem realnej możliwości spłaty zadłużenia wraz z odsetkami bez poważnego uszczerbku dla jej utrzymania. Miesięczne koszty utrzymania wynoszą łącznie ok. 3 100 zł. Strona w kwietniu 2026 r. musiała wymienić okno w kuchni i poniosła dodatkowo koszty w wysokości 1 335 zł. W związku ze śmiercią męża poniosła koszty za pogrzeb, łącznie 8 000 zł. Zasiłek pogrzebowy nie pokrył tych wydatków. Kwotę 4 000 zł musiała wydatkować z własnych pieniędzy. Wydała na ten cel wszystkie oszczędności.
Dodatkowo w dniu 18 grudnia 2026 r. musiała wpłacić do KRUS kwotę 2 445,76 zł na zaległe składki męża. Musiała na to pożyczyć pieniądze od brata. Nie może sprzedać nieruchomości odziedziczonej po mężu, ponieważ stanowi współwłasność - została odziedziczona wspólnie z trójką dzieci. Przysługuje jej udział w wysokości 1/4 nieruchomości. W konsekwencji nie ma możliwości samodzielnego rozporządzania nią, w szczególności jej sprzedaży lub obciążenia, co wyklucza traktowanie jej jako realnego źródła spłaty zobowiązania. Ponadto nieruchomość ta stanowi dodatkowe źródło utrzymania. Całość czynszu dzierżawnego jest przekazywana do strony. Bez wydzierżawiania nieruchomości nie stać byłoby jej na opłatę bieżących zobowiązań.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Przedmiotem kontroli sądu jest decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z 8 kwietnia 2026 r. nr 0906-PU.411.1.2026o odmowie umorzenia M. S. odsetek od nieopłaconych przez T. S. składek na ubezpieczenie społeczne rolników.
Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowiła ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, dalej u.u.s.r. Zgodnie z treścią art. 41a ust. 1 pkt 1 ww. ustawy Prezes Kasy orzeka w zakresie umorzenia należności Kasy z tytułu składek na wniosek zainteresowanego. W przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno - rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części.
Płatnikiem składek był T. S., który zmarł 6 grudnia 2025 r. Był on również właścicielem gospodarstwa rolnego położonego w B. o łącznej powierzchni 5,46 ha, przel. 5,2255 ha. Z przytoczonego już art. 41a ust. 1 u.u.s.r. wynika, że dla oceny, czy przypadek jest uzasadniony należy brać pod uwagę z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej a z drugiej strony stan finansów funduszów. Zatem także działając na podstawie tej ustawy i podejmując decyzję uznaniową organ musi wyważyć oba wskazane interesy, zaś aby to uczynić musi dokładnie ustalić sytuację osoby zobowiązanej. Prymat interesu społecznego nie może zastąpić rozważenia kwestii zastosowania zasady ogólnej postępowania administracyjnego wynikającej z art. 7 k.p.a. Organ dla podjęcia prawidłowej decyzji musi mieć bowiem jasność, czy opłacenie należności z tytułu składek jest w ogóle możliwe oraz czy nie pozbawi ono zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.
Jeżeli zostanie potwierdzone, że opłacanie należności nie jest możliwe lub, że ich zaspokojenie pozbawi zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, brak podstaw do wydania decyzji o odmowie.
W niniejszej sprawie organ rozpoznając wniosek żony T. S. – M. S. o umorzenie odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników nie rozważył, czy jest ona osobą odpowiedzialną za zobowiązania zmarłego płatnika składek T. S.. Powyższe ma istotne znaczenie dla rozpoznania niniejszej sprawy, ponieważ z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek, jak wyżej wskazano, może wystąpić osoba zainteresowana (zobowiązana).
W myśl natomiast art. 52 ust. 1 pkt 1 tej ustawy w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a ponadto do składek na ubezpieczenie stosuje się odpowiednio art. 12, art. 26, art. 29 § 1 i 2, art. 51 § 1, art. 55, art. 59 § 1 pkt 1, 3, 4, 8 i 9, art. 60 § 1, art. 62 § 1 i 5, art. 62b § 1 pkt 2 i § 3, art. 63 § 1, art. 72 § 1 pkt 1 i 4, art. 73 § 1 pkt 1 i 5, art. 77 § 1 pkt 2, art. 77b § 2 i 4, art. 78 § 1, § 3 pkt 3 lit. a i § 4, art. 79 § 2, art. 91, art. 97 § 1, art. 98 § 1 i § 2 pkt 1, 2 i 7, art. 100 § 1, art. 101 § 1, art. 105 § 1 i 2, art. 106 § 1 i 2, art. 107 § 1, § 1a, § 2 pkt 2 i 4 i § 3, art. 108 § 1 i 4, art. 109 § 1 i 2 pkt 1, art. 110 § 1, § 2 pkt 2 i § 3, art. 111 § 1-4 i § 5 pkt 1, art. 112 § 1, § 3, § 4 pkt 2 i § 5-7 oraz art. 118 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Zgodnie z art. 97 § 1 o.p. spadkobiercy podatnika, z zastrzeżeniem § 1a, 2 i 2a, przejmują przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy.
Z kolei w myśl art. 98 § 1 Ordynacji podatkowej, do odpowiedzialności spadkobierców za zobowiązania podatkowe spadkodawcy stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego o przyjęciu i odrzuceniu spadku oraz o odpowiedzialności za długi spadkowe. Zgodnie z art. 922 k.c. prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób. Chwilą przejścia praw i obowiązków na spadkobiercę jest zatem chwila otwarcia spadku, czyli data śmierci spadkodawcy. Nabycie praw i obowiązków spadkodawcy ma charakter tymczasowy, gdyż zgodnie z art. 1012 k.c. spadkobierca może spadek odrzucić. Art. 1015 § 1 i 2 k.c. stanowi, że oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Spadkobierca może przyjąć spadek wprost, przyjąć go z dobrodziejstwem inwentarza bądź odrzucić. W przypadku odrzucenia spadku spadkobierca jest traktowany, jakby nie dożył otwarcia spadku. Nie dziedziczy wówczas praw ani obowiązków wchodzących w skład spadku.
A zatem następcy prawni zmarłego płatnika składek na ubezpieczenie społeczne odpowiadają za niezapłacone składki na ubezpieczenia społeczne, a także za nieuregulowane składki na ubezpieczenie zdrowotne. Zobowiązania tego rodzaju podlegają ogólnym zasadom dziedziczenia uregulowanym w Kodeksie cywilnym.
Skarżąca na rozprawie w dniu 20 sierpnia 2026 r. przedłożyła postanowienie Sądu Rejonowego w Ł., [...] Wydział Cywilny, sygn. akt [...] z dnia 11 czerwca 2026 r. wzywające M. S. do udziału w postępowaniu w charakterze uczestniczki postępowania w sprawie z wniosku U. we W. o stwierdzenie nabycia spadku po T. S.. Ponadto załączyła pismo Sądu Rejonowego w Ł., [...] Wydział Cywilny z 26 czerwca 2026 r., w którym Sąd zobowiązał M. S. do wskazania, czy znani są inni spadkobiercy po T. S., czy spadkodawca pozostawił testament, czy uczestniczka przyłącza się do wniosku o stwierdzenie nabycia spadku.
Z powyższego wynika, że skarżąca nie przyjęła jeszcze spadku po zmarłym mężu. Z akt sprawy nie wynika też, że Prezes KRUS wydał decyzję o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania zmarłego płatnika składek T. S. na skarżącą.
Wobec powyższego, organ nie rozważył czy skarżąca może być wnioskodawcą w sprawie umorzenia odsetek od nieopłaconych przez T. S. składek na ubezpieczenie społeczne rolników, czy jest osobą zainteresowaną w rozumieniu art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy. A zatem organ nie ustalił w sposób prawidłowy i wyczerpujący okoliczności faktycznych sprawy istotnych dla jej rozstrzygnięcia i nie rozpoznał sprawy w jej całokształcie, przez co naruszył art. 7, art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organ uwzględni wszystkie istotne, powyżej opisane okoliczności.
Z przedstawionych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c ustawy - Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję.
ds