Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodziz 9 lipca 2026 r., sygn. akt III SA/Łd 337/26

Uzasadnienie

Decyzją z 5 grudnia 2025 r. nr UP-835/2025 Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS", "Zakład", "organ"), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691, dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 350 ze zm., dalej: "u.s.u.s."), utrzymał w mocy własną decyzję z 30 września 2025 r. nr 1942/2025 o odmowie umorzenia M. J. (dalej: "strona", "skarżący", "wnioskodawca") należności z tytułu składek.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

7 lipca 2025 r. do ZUS wpłynął wniosek M. J. o umorzenie w całości pozostałych do zapłaty należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od 2013 r. do 2016 r. wraz z należnymi odsetkami za zwłokę, kosztami upomnienia oraz opłatą prolongacyjną, objętych układem ratalnym zawartym na podstawie Aneksu nr [...] z 23 czerwca 2025 r. na podstawie art. 28 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 29 ust. 1 u.s.u.s. W uzasadnieniu wniosku M. J. podniósł, że od [...] r. nieprzerwanie prowadzi działalność gospodarczą w zakresie [...], a w latach 2013-2016 realizując specjalistyczne prace renowacyjne, zawierał z wykonawcami umowy o dzieło. Podkreślił, że mimo iż kontrole przeprowadzone przez Pierwszy Urząd Skarbowy Łódź-Bałuty oraz Państwową Inspekcję Pracy nie stwierdziły żadnych nieprawidłowości, mimo ZUS w wyniku kontroli w 2017 r. zakwestionował charakter prawny zawartych umów, przekwalifikowując je i wydając decyzje o obowiązku zapłaty składek. Stanowisko Zakładu zostało podtrzymane przez sądy obu instancji, co doprowadziło do powstania zadłużenia objętego układem ratalnym.

Wnioskodawca podkreślił, że jego sytuacja uniemożliwia dalsze ściąganie należności, co uzasadnia ich umorzenie. Powyższe spowodowane jest jego złym stanem zdrowia i brakiem zdolności do pracy oraz brakiem majątku i źródeł dochodu. Wnioskodawca wskazał, że ma 74 lata i posiada medyczny zakaz wykonywania pracy bowiem jest osobą z ciężką niepełnosprawnością (m.in. po [...]), co wymaga stałego, kosztownego leczenia. Jedynym stałym źródłem jego utrzymania jest renta (ok. 3 000 zł), która nie wystarcza na pokrycie kosztów życia, leczenia i raty długu (3 800 zł). Nie posiada oszczędności, zadłużenie w ZUS uniemożliwia mu pozyskiwanie nowych zleceń, a od sierpnia 2025 r. po zakończeniu bieżącego projektu zostanie pozbawiony jakichkolwiek dochodów z działalności. W ocenie ww. w sprawie zachodzi przesłanka umorzenia należności w postaci ważnego interesu osoby zobowiązanej.

Strona podkreśliła, że zakwestionowanie przez organy państwowe umów o dzieło zawartych na podstawie art. 353 Kodeksu cywilnego naruszyło konstytucyjną zasadę swobody umów i zaufania do państwa bowiem strony umowy miały zgodny zamiar i wolę ukształtowania stosunku prawnego właśnie jako umowy o dzieło. Wnioskujący o umorzenie składek dopełnił przy tym wszelkich ciążących na nim obowiązków, terminowo i w prawidłowej wysokości odprowadził należny podatek dochodowy w kwocie przekraczającej 100 000 zł. Umowy zlecenia, z których ZUS wywodzi swoje roszczenia, fizycznie i prawnie nie istnieją. Gdy ZUS i sądy zakończyły postępowanie, termin na odzyskanie nadpłaconego podatku dochodowego minął, a w efekcie Skarb Państwa został bezpodstawnie wzbogacony.

24 lipca 2025 r. M. J. wystąpił o umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek, zarzucając działaniom ZUS i sądów naruszenie zasad zaufania obywatela do państwa prawa (art. 2 Konstytucji RP), prawa własności (art. 64 Konstytucji RP) oraz zasady równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP). Wnioskodawca dodał, że sprawa dotycząca przekwalifikowania umów związana z wyrokami sądowymi i związanymi z tym kosztami, w połączeniu z brakiem możliwości odzyskania należności podatkowych w kwocie ponad 120 000 zł w znaczący sposób wpłynęły na jego stan zdrowia. Nadmienił również, iż jest współwłaścicielem domu jednorodzinnego, w którym mieszka z rodziną, posiada 2 stare firmowe samochody oraz nie posiada oszczędności.

Decyzją z 30 września 2025 r. nr 1942/2025 ZUS na podstawie:

1. 1. art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 u.s.u.s. odmówił M. J. umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 248 182,56 zł, w tym:
2. a) ubezpieczenia społeczne – w łącznej kwocie 199 888,56 zł, w tym z tytułu:
3. - składek za okres 12/2013-01/2014, 08/2014, 10/2014, 12/2014, 05/2015- 12/2015, 05/2019-02/2020, 06/2020-09/2020, 11/2020-11/2021 – w kwocie 80 238,96 zł,
4. - odsetek przypadających od ww. składek liczonych na 7 lipca 2025 r. – w kwocie 75 764 zł,
5. - odsetek od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 12/2013- 01/2014, 08/2014, 10/2014, 12/2014, 05/2015-12/2015, 05/2019-02/2020, 06/2020-09/2020, 11/2020-11/2021 liczonych na 7 lipca 2025 r. – w kwocie 43 730 zł,
6. - kosztów upomnienia – w kwocie 155,60 zł,
7. b) ubezpieczenie zdrowotne – w łącznej kwocie 36 354,74 zł, w tym z tytułu:
8. - składek za okres 05/2019-02/2020, 06/2020-09/2020, 11/2020-11/2021 – w kwocie 9 766,14 zł,
9. - odsetek przypadających od ww. składek liczonych na 7 lipca 2025 r. – w kwocie 5 976 zł,
10. - odsetek od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 10/2014, 12/2014, 05/2015-12/2015, 05/2019-02/2020, 06/2020-09/2020, 11/2020-11/2021 liczonych na 7 lipca 2025 r. – w kwocie 20 457 zł,
11. - kosztów upomnienia – w kwocie 155,60 zł,
12. c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych – w łącznej kwocie 11 939,26 zł, w tym z tytułu:
13. - składek za okres 12/2013-01/2014, 10/2014, 12/2014, 05/2015-12/2015, 05/2019-02/2020, 06/2020-09/2020, 11/2020-11/2021 – w kwocie 6 564,66 zł,
14. - odsetek przypadających od ww. składek liczonych na 7 lipca 2025 r. – w kwocie 5 203 zł,
15. - kosztów upomnienia – w kwocie 171,60 zł,
16. 2. art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej: "rozporządzenie"), odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 22 456,63 zł, w tym:
17. a) ubezpieczenie społeczne – w łącznej kwocie 6 042,10 zł, w tym z tytułu:
18. - składek za okres 12/2013-01/2014, 08/2014, 10/2014, 12/2014, 05/2015- 12/2015 – w kwocie 2 901,10 zł,
19. - odsetek przypadających od ww. składek liczonych na 7 lipca 2025 r. – w kwocie 3 141 zł,
20. b) ubezpieczenie zdrowotne – w łącznej kwocie 15 897,74 zł, w tym z tytułu:
21. - składek za okres 05/2019-02/2020, 06/2020-09/2020, 11/2020-11/2021 – w kwocie 9 766,14 zł,
22. - odsetek przypadających od ww. składek liczonych na 7 lipca 2025 r. – w kwocie 5 976 zł,
23. - kosztów upomnienia – w kwocie 155,60 zł,
24. c) składek na Fundusz Pracy za okres 12/2013-01/2014, 10/2014, 12/2014, 05/2015-12/2015 – w kwocie 516,79 zł.

W ocenie organu w sprawie nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Wnioskodawca nie wykazał, że zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego gospodarstwa domowego. Nie wykazał również, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń oraz, że stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Od powyższej decyzji M. J. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzucając naruszenie prawa procesowego i materialnego, a także błędne ustalenia faktyczne. Odwołujący wskazał, że organ naruszył zasady postępowania administracyjnego określone w art. 7, art. 8, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a, nie odnosząc się do podniesionych przez niego we wniosku z 7 lipca 2025 r. argumentów dotyczących istnienia ważnego interesu osoby zobowiązanej oraz przesłanek całkowitej nieściągalności. W opinii strony organ nie dokonał wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego, pomijając okoliczności wskazane w przedstawionej dokumentacji i argumentacji. Wskazał, że organ w sposób nieprawidłowy ocenił jego zdolność do prowadzenia działalności gospodarczej, podczas gdy jest to działanie wymuszone wyłącznie koniecznością spłaty niesłusznego zadłużenia. Dodał, że posiada znaczne ograniczenia zdrowotne oraz orzeczoną niepełnosprawność, co wpływa na jego możliwości zarobkowe.

Wyjaśnił, że zaległość nie wynika z niewywiązywania się z obowiązków płatnika, lecz z wstecznego przekwalifikowania prawidłowo zawartych umów o dzieło, które były uznawane za prawidłowe i zgodne z prawem również przez inne organy państwowe (PIP, US). Od zawartych umów został uiszczony podatek dochodowy, którego nie można odzyskać, co prowadzi do nieuzasadnionego wzbogacenia Skarbu Państwa. Zaznaczył, że nie ma prawnej możliwości sporządzenia wymaganej dokumentacji prawniczej dla osób, z którymi nie zawierał umów zleceń, jak również możliwości uzyskania ich podpisów. Działania organów i sądów doprowadziły do sytuacji sprzecznej z prawem pracy, a on został obciążany częścią składek, w tym częścią należną od wykonawców – również osób zmarłych przed wydaniem wyroku, niemających żadnej prawnej możliwości odzyskania należności. W opinii strony została naruszona konstytucyjna zasada swobody umów, a organ błędnie odniósł się do jego sytuacji, ponieważ obciążył go należnościami, które w chwili ich wymagalności były prawidłowo regulowane.

Składający wniosek nie zgodził się ze stwierdzeniem organu, że skoro prowadzi działalność to znaczy, że stan zdrowia mu na to pozwala. W tym zakresie wyjaśnił, że ma 74 lat, jest niepełnosprawny, po [...], zmaga się z [...], jest po dwóch [...], [...], choruje na [...] i [...]. Dodał, że jest zmuszony do kontynuowania działalności ponad ludzkie siły wyłącznie po to, aby mieć środki na spłatę niesłusznych należności z tytułu składek. Potwierdził, że posiada majątek w postaci części domu oraz starych pojazdów, których nigdy nie ukrywał, podniósł zarzuty naruszenia zasady ochrony zaufania obywatela do państwa oraz zasad niedziałania prawa wstecz. Od umów cywilnoprawnych, które zostały zakwestionowane przez ZUS, uiszczony został należny podatek dochodowy, co doprowadziło do nieuzasadnionego wzbogacenia Skarbu Państwa.

W związku z powyższym strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz orzeczenie co do istoty przez umorzenie w całości należności wraz z odsetkami, kosztami upomnienia i opłatą prolongacyjną, powołując się na przesłanki ustawowe, tj. całkowitą nieściągalność oraz ważny interes osoby zobowiązanej.

Powołaną na wstępie decyzją z 5 grudnia 2025 r. ZUS utrzymał w mocy własną decyzję z 30 września 2025 r. o odmowie umorzenia M. J. należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał na dane o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej wnioskodawcy podane przez wnioskodawcę w treści oświadczenia z 9 lipca 2025 r. oraz wynikające z systemu informatycznego oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych i Centralnej Ewidencji Pojazdów.

Zdaniem ZUS organ I instancji prawidłowo ustalił, że w sprawie spełnione zostały wszystkie przesłanki wynikające z art. 107 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. UE C 83 z dnia 30 marca 2010 r.), a ewentualne umorzenie zadłużenia stanowiłoby pomoc de minimis. W zaskarżonej decyzji z 30 września 2025 r. organ I instancji prawidłowo stwierdził, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu.

Dokonując analizy możliwości umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o przesłankę całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. ZUS stwierdził, że w przypadku strony:

■ przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;

■ przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że:

1. - sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy – Prawo upadłościowe;
2. - nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
3. - nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
4. - ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy – Prawo upadłościowe;

■ przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ strona prowadzi działalność gospodarczą;

■ przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o umorzenie których strona wnosi, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

■ przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

■ przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi – nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, gdyż wobec zaległości widniejących na koncie strony nie wszczęto postępowania egzekucyjnego; nie został jeszcze ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne; strona obecnie spłaca zaległości w formie umowy ratalnej z 15 marca 2022 r.

Wskazując na powyższe organ podkreślił, że jeśli istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania. Nieściągalność należności z tytułu składek związana jest generalnie z całkowitą, aktualną i przyszłą niemożnością skutecznego ich dochodzenia w postępowaniu egzekucyjnym oraz nieracjonalnością wszczęcia takiego postępowania.

W związku z powyższym organ stwierdził, że wobec strony nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, co uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Dokonując oceny możliwości umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia organ stwierdził, że przesłanka wymieniona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie występuje, ponieważ zgromadzone dowody nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, natomiast jest wynikiem ustaleń kontroli organu przeprowadzonej u strony i wydania decyzji o przekwalifikowaniu umów o dzieło na umowy zlecenia, zgodnie z przepisami prawa.

W zakresie przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia organ wskazał, że z przedłożonej dokumentacji medycznej wynika, że wnioskodawca zmaga się z [...], [...], [...], [...]; jest osobą z ciężką niepełnosprawnością, po [...], co, jak oświadczył, wymaga stałego i kosztownego leczenia. Organ podkreślił, że nie neguje wystąpienia po stronie ubiegającego się o umorzenie składek trudnej sytuacji zdrowotnej, oraz, że wskazane problemy są dla niego utrudnieniem w codziennej egzystencji – nie stanowią one jednak wystarczającej podstawy do umorzenia należności. Przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny mogą stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawiają zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W przypadku wnioskującego o umorzenie należności stan zdrowia nie uniemożliwia mu pozyskiwania środków finansowych, ponieważ pobiera on rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy oraz prowadzi działalność gospodarczą.

Organ stwierdził, że ograniczone możliwości płatnicze strony, podnoszone jako jeden z argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Dokonując rozeznania sytuacji finansowej płatnika organ stwierdził, że każdorazowo jest zobligowany do analizy dochodów osiąganych w gospodarstwie domowym na podstawie minimum socjalnego ustalonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, które w II kwartale 2025 r. dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 3 212,30 zł. Dochód z tytułu świadczenia emerytalnego strony i jego żony oraz dochód z tytułu prowadzonej przez ww. działalności kształtuje się powyżej wykazanego kryterium, ponadto małżonkowie otrzymują dodatkowe świadczenie pieniężne w postaci trzynastej i czternastej emerytury, co wpływa na poprawę sytuacji finansowej rodziny ww. ZUS zauważył, że wnioskodawca oświadczył, że ponosi koszty związane z utrzymaniem w łącznej wysokości 6 400 zł oraz koszty leczenia w wysokości 2 200 zł. Do akt sprawy nie została jednak przedłożona żadna dokumentacja uprawdopodobniająca ponoszone ww. koszty utrzymania i leczenia.

Wskazane koszty są ponadprzeciętnie wysokie i istotnie odbiegają od standardowych kosztów utrzymania. Pomimo wykazanych wysokich kosztów utrzymania z akt sprawy nie wynika, aby wnioskodawca zalegał z regulowaniem zobowiązań wobec dostawców prądu, gazu, wody itp. ZUS nie może natomiast umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem.

Organ zwrócił uwagę, że wnioskodawca posiada zobowiązania pieniężne wobec innych wierzycieli niż ZUS, które reguluje w ramach układu ratalnego w kwocie 12 000 zł. Wobec tego wnioskodawca zabezpieczył środki finansowe na ten cel. Posiadanie zobowiązań wobec innych wierzycieli nie może być argumentem przemawiającym za umorzeniem należności z tytułu składek. Zobowiązania cywilnoprawne zaciągane były świadomie z uwzględnieniem możliwości finansowych strony, która godziła się na ich ewentualne negatywne skutki. Przepisy, na podstawie których ZUS realizuje zadania jako wierzyciel, nie uprawniają do dokonywania działań mogących wpływać na polepszenie sytuacji innych wierzycieli, ponieważ należności z tytułu składek korzystają ze szczególnej ochrony prawnej.

Organ zaznaczył również, że strona podjęła się spłaty należności z tytułu składek w układzie ratalnym, z której się wywiązuje, co świadczy o jej możliwościach finansowych. Instytucja umorzenia składek stworzona jest dla przypadków szczególnie trudnych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia bądź inne nadzwyczajne okoliczności zobowiązany nie jest w stanie spłacić zadłużenia. W niniejszej sprawie trudno doszukać się cech wyjątkowości – strona posiada dochód w postaci świadczenia rentowego oraz z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, który umożliwia jej spłatę zadłużenia w formie ratalnej, bądź może stanowić przedmiot egzekucji. Spłacając zadłużenie w formie układu ratalnego strona w każdej chwili może się zwrócić się z wnioskiem o zmianę warunków zawartej umowy ratalnej a taka możliwość sprawia, że w każdym momencie spłaty raty mogą być dostosowane do możliwości finansowych strony.

W skardze na powyższą decyzję ZUS z 9 grudnia 2025 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi M. J., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucił naruszenie przepisów:

1. 1. prawa materialnego, tj.:
2. – art. 2 Konstytucji RP przez naruszenie zasady sprawiedliwości społecznej,
3. - art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia przez jego niewłaściwe zastosowanie;
4. 2. przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy:
5. - art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1, przez zaniechanie przez organ zebrania i wyczerpującego rozważenia materiału dowodowego, jak również niepodjęcie dostatecznych kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, co w konsekwencji doprowadziło do wydania decyzji sprzecznej z prawem,
6. - art. 107 § 3 k.p.a. przez nienależyte uzasadnienie decyzji o charakterze uznaniowym.

W uzasadnieniu skargi skarżący podkreślił, że nie jest jednoznaczne zakwalifikowanie zawartych przez niego umów jako umów o świadczenie usług, jak to zaaprobowały sądy cywilne. W kliku sprawach rozpoznawanych w postępowaniu administracyjnym, których źródłem była ta sama kontrola ZUS, sądy administracyjne odmiennie zinterpretowały zawarte umowy uznając, iż niewątpliwie są one umowami o dzieło. Powyższa okoliczność powinna przemawiać na korzyść skarżącego, bowiem zaległości w płatnościach składek nie są wynikiem jego niechęci do opłacania zobowiązań publicznoprawnych, a jedynie skutkiem następczej zmiany charakteru umów zawieranych przez niego w latach 2013 – 2016. Nie bez znaczenia dla oceny niniejszej sprawy jest fakt, iż do przekwalifikowania umów doszło po wielu latach od ich zawarcia, zaś w międzyczasie nastąpiły już nieodwracalne zdarzenia uniemożliwiające skarżącemu podjęcie próby wprowadzenia korekt w rozliczeniach z jego wykonawcami.

Wielu z nich zmarło, zaś pozostałe zobowiązania przedawniły się. Nie ma również możliwości dokonania korekty zeznań podatkowych w podatku PIT, gdzie na skutek odmiennego zakwalifikowania umów powstała nadpłata w podatku dochodowym. Brak możliwości dokonania korekty zobowiązań podatkowych i zwrotu na rzecz skarżącego nadpłaconego podatku dochodowego w wysokości 120 000 zł, ma takie konsekwencje, że trudno w powyższym zakresie uznać należność w stosunku do Skarbu Państwa za nieopłaconą. Fakt, iż przedawniona należność była należnością podatkową, zaś zaległa należność jest należnością składkową – nie zmienia oceny, iż obie te należności należne są temu samemu Skarbowi Państwa i stanowią należność publicznoprawną. Za sprzeczne z zasadą sprawiedliwości społecznej wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP należy zatem uznać, dwukrotne obciążenie podatnika należnościami publicznoprawnymi. Gdyby możliwe było żądanie zwrotu nadpłaconego podatku dochodowego znacząca część należności składkowej zostałaby przez skarżącego uiszczona po odzyskaniu środków od urzędów skarbowych.

Ponieważ dodatkowo brak jest po tak wielu latach od powstania zobowiązań z zawartych umów dochodzenia należności od wykonawców skarżącego z uwagi na ich śmierć lub przedawnienie roszczeń, to de facto skarżący w całości ponosić ma ciężar zmiany charakteru umów dokonanego przez ZUS, co również stanowi naruszenie zasady sprawiedliwości społecznej.

Ponadto skarżący wskazał na konieczność rozważenia podstaw do umorzenia należności związanych z jego szczególną, indywidualną sytuacją. Przedstawione dowody wskazują na ciężką sytuację zdrowotną i życiową skarżącego, który pomimo swojego stanu zdrowia nadal kontynuuje działalność gospodarczą, co ma umożliwić mu zaspokajanie ciążących na nim należności. Zobowiązania skarżącego są konsekwencją działania na rynku, na którym występują istotne problemy z regulowaniem należności przez kontrahentów. Znaczna część wierzytelności przysługujących skarżącemu ma charakter trwale nieściągalny i jedynie pozornie umożliwia spłacenie zobowiązań. Trudno zgodzić się z organem, iż zobowiązania ZUS mają uprzywilejowaną pozycję przed innymi zobowiązaniami podatnika, w kontekście tego, iż te inne zobowiązania wynikają z zaciągnięcia kredytów i pożyczek umożliwiających w ogóle prowadzenie działalności gospodarczej, która jest obecnie źródłem spłaty ratalnej na rzecz ZUS. Gdyby kontrahenci skarżącego w terminie lub nawet z niewielkim opóźnieniem regulowali swoje należności, nie byłoby potrzeby zaciągania innych zobowiązań i ich obecnego spłacania.

Zdaniem wnoszącego skargę również wskazany przez organ majątek ruchomy, który stanowią wyeksploatowane już pojazdy samochodowe czy też nieruchomość na ul. [...] w bardzo złym stanie technicznym, na której prowadzona jest działalność skarżącego, nie mogą wskazywać na możliwości regulowania należności składkowych. Te okoliczności nie zostały przez organ dogłębnie przeanalizowane podczas rozpatrywania sytuacji majątkowej skarżącego.

Najistotniejszą okolicznością, jaka winna zostać wzięta pod uwagę jest stan zdrowia i wiek skarżącego. Nie można bowiem autorytarnie uznać, iż skarżący ma pomimo swojego stanu zdrowia działalność prowadzić, pogłębiając jeszcze swoje zobowiązania i negatywnie wpływając na stan zdrowia. Sytuacja skarżącego wyczerpuje przesłankę z pkt 3 § 3 ust.1 rozporządzenia, tj. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Stan zdrowotny skarżącego pozbawia go obecnie możliwości pozyskiwania innego dochodu niż renta z tytułu niezdolności do pracy.

Wobec powyższego skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji ZUS z 30 września 2025 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Ponadto wniósł o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie.

W piśmie z 2 lipca 2026 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie, podkreślając, że Skarb Państwa został wzbogacony w przedawnionej, nadpłaconej części podatku PIT, kosztem skarżącego, gdyż oczywistym jest, iż przy umowie o dzieło i umowie o świadczenie usług rozkład ciężarów publicznoprawnych (podatku, składek na ubezpieczenia społeczne) kształtował się odmiennie, a zatem niedopłata składek w ZUS powoduje jednocześnie nadpłatę podatku PIT. Konsekwencje rozbieżności w terminach przedawnienia roszczeń w sprawach podatkowych i ubezpieczeniach społecznych ponosi w całości skarżący, co nie powinno mieć miejsca w państwie prawa. Pomimo zwracania się przez skarżącego o rozstrzygnięcie powyższej kwestii do Prezesa Rady Ministrów, Ministerstwa Finansów, Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej oraz Rzecznika Praw Obywatelskich, żadna z tych instytucji nie zajęła dotychczas w sprawie wiążącego stanowiska.

Sposób księgowania, zaliczania dokonywanych wpłat na poszczególne konta nie zależy od skarżącego, natomiast generuje po jego stronie szkodę w postaci narastających zaległości oraz odsetek. Jednocześnie, wbrew twierdzeniom organu, skarżący nie spełnia warunków do świadczenia zabiegowego i go nie pobiera. Dodatkowo, w piśmie z 2 lipca 2026 r. zawarte zostały wnioski o dopuszczenie dowodu z dokumentów:

1. 1. decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 18 maja 2026 r. nr PP/15/021161302 o odmowie wypłaty emerytury w zbiegu z rentą z tytułu niezdolności do pracy,
2. 2. pisma Kancelarii Prezesa Rady Ministrów z 8 czerwca 2026 r.,
3. 3. pisma Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź – Bałuty z 28 kwietnia 2026 r. – w celu wykazania faktów związanych z sytuacją majątkową skarżącego, jak również na okoliczność wyjątkowości jego sytuacji prawnej i okoliczności powstania zadłużenia w ZUS, co winno wpływać na ocenę możliwości i zasadności umorzenia należności składkowych.

Na rozprawie w dniu 9 lipca 2026 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił wnioski dowodowe zgłoszone przez pełnomocnika skarżącego w piśmie z 3 lipca 2026 r. uznając, że nie mają one znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 Prawo o ustroju sądów administracyjnych). Oznacza to, że sądy administracyjne kontrolują zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z przepisami postępowania administracyjnego, a także kontrolują prawidłowość zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Przeprowadzona przez Sąd w rozpoznawanej sprawie kontrola we wskazanym wyżej zakresie nie wykazała, aby zaskarżona decyzja ZUS z 5 grudnia 2025 r. w przedmiocie odmowy umorzenia M. J. należności z tytułu składek została wydana z naruszeniem prawa w stopniu obligującym do wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Na wstępie wskazać należy, że instytucja umorzenia zaległości z tytułu składek została uregulowana w art. 28 u.s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4 (art. 28 ust. 1). Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a (art. 28 ust. 2). Zgodnie z ust. 3 tego artykułu, całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1. 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2. 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 794 i 1222);
3. 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa;
4. 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe;

1. 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
2. 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w powyższym przepisie jest wyczerpujące, a zatem stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Nadto należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych (art. 28 ust. 3b). Zgodnie z przywołanym wyżej rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) ZUS może umorzyć należności z tyłu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacać tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2. 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3. 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z powołanych regulacji wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty w powołanych wyżej art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s. zwrot "mogą być umarzane" oraz zastosowanie w konstrukcji § 3 ust. 1 rozporządzenia słowa "może". Nawet zatem w przypadku wystąpienia wyżej wskazanych okoliczności Zakład nie jest bezwzględnie zobowiązany do umorzenia należności składkowych. Organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, przy czym wybór ten może być swobodny, lecz nie dowolny (por. wyrok: NSA z 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, wyrok WSA w Łodzi z 3 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Łd 584/09, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA"). Rozstrzygnięcie musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego oraz jego oceny, co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Sądowa kontrola decyzji uznaniowych jest ograniczona i sprowadza się do ustalenia, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wnikliwej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia.

W niniejszej sprawie w wyniku oceny zgromadzonego materiału dowodowego organ trafnie uznał, że w przypadku skarżącego nie zaistniała żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Niewątpliwe przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Ponadto w sprawie nie miało miejsce oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub umorzenie postępowania upadłościowego z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy – Prawo upadłościowe. Nie zachodzi również przypadek niezaspokojenia należności w postępowaniu likwidacyjnym lub upadłościowym; nie została też ogłoszona upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy – Prawo upadłościowe. Powyższe oznacza, że również przesłanki umorzenia należności z tytułu składek określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zostały spełnione.

Nie wystąpiły też przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 3 i 5 u.s.u.s., ponieważ z akt sprawy wynika, że strona nadal prowadzi działalność gospodarczą, posiada małżonka i następców prawnych oraz majątek ruchomy i nieruchomy, z którego można egzekwować należności. Wysokość zadłużenia wielokrotnie przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, które zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r. poz.

67) wynosi 16 zł. W okolicznościach sprawy brak także podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, bowiem wobec zaległości widniejących na koncie strony nie wszczęto postępowania egzekucyjnego, a tym samym nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne.

W konsekwencji Sąd uznał, że organ prawidłowo wykluczył możliwość umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s., słusznie uznając, że wobec skarżącego nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek.

Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia. Wbrew twierdzeniom skarżącego organ przy rozpatrywaniu sprawy nie pominął jego sytuacji zdrowotnej ani majątkowej. Okoliczności te zostały szczegółowo przeanalizowane, jednak nie doprowadziły do stwierdzenia wystąpienia przesłanek uzasadniających umorzenie należności.

W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę ze zgromadzonych w sprawie dokumentów i okoliczności nie wynika, że opłacenie zaległych należności pozbawiłoby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Załączony do akt sprawy materiał dowodowy, w szczególności złożone przez stronę oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości oraz dokumentacja finansowa przedsiębiorstwa skarżącego, jak również informacje zgromadzone przez organ z urzędu wskazują, że skarżący pobiera rentę z tytułu niezdolności do pracy w wysokości 3 602,18 zł brutto, tj. 3 145,98 zł netto, ze świadczenia nie są dokonywane żadne potrącenia.

Ponadto skarżący jest osobą aktywną zawodowo, prowadzi bowiem działalność gospodarczą, która – jak wynika ze sporządzonej przez stronę oceny jakościowej przedsiębiorcy – jest działalnością dochodową. W okresie od stycznia 2025 r. do maja 2025 r. przychód firmy wyniósł 370 145,53 zł, koszty – 208 363,09 zł, dochód – 161 782,44 zł, majątek firmowy oszacowany został na 100 000,00 zł, zaś majątek prywatny na 300 000,00 zł. Ponadto zobowiązania firmowe wobec ZUS wynoszą 262 744,00 zł, zobowiązania firmowe krótkoterminowe wynoszą 0,00 zł, natomiast zobowiązania prywatne wynoszą 175. 000,00 zł. Na stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem skarżącego, zgodnie z oświadczeniem, składają się podatek od nieruchomości w wysokości 70 zł, opłaty eksploatacyjne w wysokości 6 400 zł oraz koszty leczenia w wysokości 2 200 zł. Skarżący posiada zobowiązania finansowe z tytułu zaciągniętych kredytów do 2026 r. w kwocie 175 000,00 zł, które są spłacane w ramach dobrowolnych wpłat po 12 000 zł miesięcznie.

Jednocześnie skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną W. J., która pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 3 254,92 zł brutto, tj. 2 870,98 zł netto, świadczenie to jest wolne od potrąceń egzekucyjnych.

Powyższe okoliczności dowodzą, że skarżący osiąga dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej oraz otrzymywanej renty z tytułu niezdolności do pracy, jest w stanie pokryć dość wysokie stałe koszty utrzymania, koszty eksploatacji domu, leczenia, a nadto regulować ciążące na nim zobowiązania wobec innych niż ZUS wierzycieli oraz uiszczać należności podatkowe z tytułu posiadanych nieruchomości, nie korzystając przy tym, pomimo podnoszonej ciężkiej sytuacji majątkowej i zdrowotnej, z przewidzianych prawem form pomocy społecznej. Podkreślić również należy, że skarżący spłaca zaległości z tytułu składek w układzie ratalnym. Powyższe – w ocenie Sądu – świadczy o tym, że strona posiada możliwości finansowe w zakresie opłacenia zaległych należności wobec ZUS, a zatem nie została spełniona przesłanka, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia. Zaznaczyć również trzeba, że strona może w każdym czasie wnioskować do organu o zmianę warunków umowy ratalnej celem dostosowania do własnych aktualnych możliwości płatniczych.

Nie można również zgodzić się ze stroną, że jej sytuacja wyczerpuje przesłankę z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. W tym zakresie podkreślić należy, że wystąpienie przesłanki, o której mowa, dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu. W rozpoznawanej sprawie strona niewątpliwe jest osobą w podeszłym wieku oraz posiada liczne problemy zdrowotne, w tym jest osobą niepełnosprawną po [...] oraz choruje na [...], [...], [...] oraz [...]. Niemniej jednak powyższe nie jest równoznaczne z niezdolnością do pracy, z której dochód może być częściowo przeznaczony na opłacenie należności wobec ZUS. W toku postępowania strona nie przedstawiła dowodów wskazujących na całkowitą lub trwałą niezdolność do pracy, a wręcz przeciwnie – jak wynika z akt sprawy – w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochody.

Co istotne strona nadal wywiązuje z płatności zaległości składkowych w formie układu ratalnego. w zw. z powyższym uwzględnienie wniosku strony w obecnej sytuacji naruszałoby interes publiczny, gdyż stanowiłoby de facto bezpowrotną rezygnację z należnych Zakładowi składek.

Podkreślić należy, że instytucja umorzenia należności składkowych ma charakter nadzwyczajny i wyjątkowy. Należności z tytułu składek stanowią należności publicznoprawne służące finansowaniu systemu ubezpieczeń społecznych, którego funkcjonowanie opiera się na zasadzie solidarności społecznej. Ich umorzenie stanowi odstępstwo od konstytucyjnej zasady powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych wynikającej z art. 84 Konstytucji RP. Z tego względu przesłanki umorzenia nie mogą być interpretowane rozszerzająco. Sam fakt istnienia zadłużenia, wieloletnich trudności finansowych, problemów zdrowotnych nie przesądza jeszcze o konieczności zastosowania tej instytucji. Ustawodawca zastrzegł bowiem możliwość umorzenia wyłącznie dla sytuacji szczególnych, odbiegających od zwykłych trudności życiowych i ekonomicznych, które dotykają znaczną część społeczeństwa.

Zaznaczyć trzeba, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków celem dochodzenia należności składkowych. W sytuacji, gdy organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte negatywne dla skarżącego rozstrzygnięcie, nie może zostać uznane za dowolne. Z uwagi na publicznoprawny charakter składek na ubezpieczenia społeczne na Zakład został nałożony ustawowy obowiązek dochodzenia należności z tytułu składek, jak również staranności i ostrożności w ich dysponowaniu. W niniejszej sprawie zgodzić należy się z organem, że pozytywne rozpatrzenie żądania skarżącego stanowiłoby nieusprawiedliwione uprzywilejowanie ciążących na nim należności o charakterze cywilnoprawnym, które są spłacane, nad należnościami o charakterze publicznoprawnymi.

Podkreślenia również wymaga, że przy badaniu wystąpienia przesłanek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia istotnym jest ocena aktualnej sytuacji majątkowej, zdrowotnej i rodzinnej zobowiązanego, a nie przyczyny powstania zaległości, zawinione, czy też subiektywnie niezawinione (por. wyrok NSA z 15 września 2011 r., sygn. akt II GSK 832/10). Dla rozstrzygnięcia w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek nie ma zatem znaczenia wielokrotnie podnoszona w toku postępowania kwestia powstania zadłużenia w wyniku przekwalifikowania umów cywilnoprawnych zawartych przez skarżącego z osobami fizycznymi wykonującymi na jego rzecz prace. Zaznaczyć należy, że prawidłowość charakteru prawnego zawartych umów była przedmiotem oceny sądów powszechnych w odrębnych postępowaniach. Z akt sprawy wynika, że wszystkie orzeczenia sądów powszechnych (Sądu Okręgowego w Ł., Sądu Apelacyjnego w Ł. oraz Sądu Najwyższego) potwierdziły, że zawarte przez skarżącego umowy miały charakter umów zlecenia, co następczo stanowiło podstawę do określenia wysokości podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne.

Powyższe zagadnienie pozostaje jednak poza zakresem kognicji sądu administracyjnego w niniejszej sprawie, w której przedmiotem oceny jest jedynie kwestia wystąpienia przesłanek umorzenia należności z tytułu składek.

Wbrew stanowisku skarżącego bez wpływu na wynik sprawy pozostają także skutki odmiennego zakwalifikowania zawartych przez skarżącego umów polegające na powstaniu nadpłaty w podatku dochodowym, braku możliwości zwrotu nadpłaconego podatku PIT oraz braku możliwości dochodzenia zaległych należności od wykonawców skarżącego. Powyższe okoliczności nie stanowią bowiem ustawowych przesłanek przemawiających za umorzeniem zaległości z tytułu składek.

W kontekście zarzutów skargi wskazać również należy, że w świetle art. 76 § 1 i art. 76b ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa nadpłatę podatku dochodowego można z urzędu zaliczyć na poczet zaległości podatkowych lub na poczet przyszłych zobowiązań podatkowych. Nadpłata wynikająca z rocznego rozliczenia PIT nie może być natomiast automatycznie zaliczana poczet zaległych lub przyszłych składek ZUS. Po dokonaniu przez urząd skarbowy zwrotu nadpłaty podatku zobowiązany może sam wpłacić te środki na swoje konto składkowe w ZUS.

Podnoszona przez stronę okoliczność, że Skarb Państwa został podwójnie wzbogacony, ponieważ prawo do zwrotu nadpłaty podatku PIT się przedawniło, w rezultacie czego brak możliwości przeznaczenia nadpłaconego podatku na zaległości składkowe, nie stanowi o naruszeniu zasady sprawiedliwości społecznej, o której mowa w art. 2 Konstytucji RP. O naruszeniu tej zasady można by mówić dopiero w sytuacji dwukrotnego obciążenie tego samego dochodu lub przedmiotu tą samą daniną publicznoprawną (np. podatkiem), nie zaś w sytuacji pobrania przez Skarb Państwa odmiennych danin publicznoprawnych z tego samego tytułu, jak to miało miejsce w okolicznościach niniejszej sprawy.

Nie są również zasadne zarzuty naruszenia art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Zdaniem Sądu organ orzekający w niniejszej sprawie przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy, podjął bowiem wszelkie niezbędne działania zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz rozpatrzenia sprawy. Z akt sprawy wynika, że ZUS zgromadził dokumentację dotyczącą sytuacji majątkowej i rodzinnej strony, przeanalizował informacje pochodzące z rejestrów publicznych, uwzględnił przedłożoną dokumentację medyczną oraz odniósł się do wszystkich istotnych twierdzeń strony. Uzasadnienie decyzji szczegółowo przedstawia tok rozumowania organu i motywy, którymi kierował się przy wydaniu rozstrzygnięcia.

W ocenie Sądu organ rzetelnie dokonał analizy sytuacji materialno-bytowej oraz zdrowotnej strony w kontekście przesłanek umorzenia należności z tytułu składek. Sąd uznał, iż materiał dowodowy w sprawie został zgromadzony, zbadany oraz oceniony w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.), przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, polegających m.in. na dopuszczeniu jako dowód wszelkich dokumentów, które mogły przyczynić się do wyjaśnienia sprawy. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a.

Za niezasadny należy uznać również zarzut naruszenia art. 8 k.p.a. Zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, o której mowa w tym przepisie, nie oznacza obowiązku wydawania rozstrzygnięć zgodnych z oczekiwaniami strony. Z zasady wyrażonej w art. 8 k.p.a. wynika przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie organ przeprowadził postępowanie zgodnie z przepisami prawa. Organ rzetelnie odniósł się do wszystkich istotnych okoliczności sprawy, dokonał ich oceny oraz wyjaśnił przyczyny odmowy uwzględnienia wniosku.

Reasumując Sąd stwierdził, iż w niniejszej sprawie brak podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. Rozpatrując przedmiotowy wniosek organ w sposób prawidłowy ocenił kwestię niewystąpienia przesłanek przemawiających za umorzeniem należności skarżącego i słusznie przyjął brak podstaw do całkowitej rezygnacji z przysługujących Państwu należności składkowych. Z uwagi na publicznoprawny charakter przedmiotowych należności skorzystanie z prawa umorzenia zobowiązań wobec ZUS uzasadnione jest w szczególności, gdy faktycznie nie ma możliwości odzyskania tych należności. Sytuacja taka nie ma jednak miejsca w sprawie. Skarżący spłaca zaległości składkowe w formie układu ratalnego, a jego sytuacja materialno-bytowa oraz zdrowotna nie uniemożliwia całkowicie i trwale spłaty tych zaległości.

Podkreślenia nadto wymaga, że wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów strona może kolejny raz wystąpić do ZUS z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ z uwzględnieniem nowych okoliczności.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.

ds