Uzasadnienie
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie postanowieniem z dnia 19 marca 2024 r. znak 1201-IEE.7113.2.51.2024.6.BF po rozpatrzeniu zażalenia skarżącego J. O. z dnia 22 stycznia 2024 r. na postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z dnia 2 stycznia 2024 r. nr 180000.71.568380.2023 odmawiające umorzenia kosztów egzekucyjnych, utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższe postanowienie skarżący J. O. wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i umorzenie kosztów egzekucyjnych ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
W odpowiedzi na skargę Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie wniósł o jej oddalenie.
W dniu 28 października 2024 r. do Sądu wpłynęło pismo pełnomocnika skarżącego, wraz z kopią aktu zgonu, informujące, że skarżący zmarł w dniu 20 października 2024 r.
Postanowieniem z dnia 11 grudnia 2024 r. Sąd zawiesił postępowanie.
Postanowieniem z dnia 12 maja 2026 r. sygn. akt I Ns 217/26 Sąd Rejonowy w Myślenicach rozpoznając z urzędu sprawę z zawiadomienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, o ustanowienie kuratora spadku J. O., ustanowił kuratora w osobie radcy prawnego M. G. Postanowieniem z dnia 30 czerwca 2026 r. Sąd podjął zawieszone postępowanie z udziałem kuratora spadku.
Postanowieniem z dnia 10 lipca 2026 r. sygn. akt I Ns 217/26 Sąd Rejonowy w Myślenicach rozpoznając z urzędu sprawę z zawiadomienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie o ustanowienie kuratora spadku J. O., zwolnił radcę prawnego M. G. z obowiązku pełnienia funkcji kuratora spadku i ustanowił kuratora spadku w osobie adwokata M. K. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Postępowanie sądowe w niniejszej sprawie należało umorzyć.
Stosownie do treści art. 161 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 poz.143 ze zm. oznaczana dalej jako p.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania.
Z powyższego wynika, że kierunek procedowania przez sąd administracyjny po powzięciu informacji o śmierci strony zależy od oceny, czy przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego czy też nie.
W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że do spadku nie należą prawa i obowiązki wynikające ze stosunków karnoprawnych, administracyjnoprawnych, finansowoprawnych (E. Skowrońska-Bocian, Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga czwarta. Spadki, Warszawa 2005, str. 10, podobnie J.S. Piątkowski, H. Witczak, A. Kawałko [w]: System Prawa Prywatnego, Tom 10; Prawo spadkowe, pod. red. B. Kordasiewicza, Warszawa 2009, str. 50-51, wyroki SN z 7 kwietnia 2004 r., IV CK 215/03; z 26 marca 2002 r., III CZP 14/02, opubl. OSNC 2002/12/148; a także postanowienie NSA z 11 sierpnia 2015 r., II GSK 1438/14).
W prawie administracyjnym nie występuje generalna zasada następstwa prawnego w odniesieniu do praw i obowiązków regulowanych normami tego prawa. Innymi słowy, prawa i obowiązki o charakterze administracyjnoprawnym nie podlegają dziedziczeniu na zasadach określonych w kodeksie cywilnym. Przejście tych praw i obowiązków na następców prawnych, którzy są jednocześnie spadkobiercami w rozumieniu prawa cywilnego mogą przewidywać wyłącznie przepisy szczególne z zakresu szeroko rozumianego prawa administracyjnego, co nie oznacza jednak, że te prawa i obowiązki wchodzą w skład spadku (por. wyrok NSA z 18 marca 2011 r., II OSK 524/10).
Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 19 marca 2024 r. utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z dnia 2 stycznia 2024 r. w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych.
Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie postanowień stanowiły przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. 2023 poz.2505).
Zgodnie z art. 64e § 1 u.p.e.a. Organ egzekucyjny prowadzący postępowanie egzekucyjne może umorzyć w całości lub w części koszty egzekucyjne.
§ 2 stanowi, że koszty egzekucyjne mogą być umorzone:
- 1) na wniosek:
- a) zobowiązanego, jeżeli za umorzeniem przemawia ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny,
- b) wierzyciela, na którego wniosek została wszczęta egzekucja:
- – sądowa przejęta przez organ egzekucyjny w wyniku zbiegu - jeżeli za umorzeniem przemawia ważny interes wierzyciela,
- – administracyjna - jeżeli za umorzeniem przemawia interes publiczny;
- 2) z urzędu, jeżeli wysokość kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu egzekucyjnym nie przekracza czterokrotności kosztów upomnienia.
§ 3. W przypadku częściowego umorzenia kosztów egzekucyjnych w pierwszej kolejności umarza się opłatę egzekucyjną.
§ 4. Organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego lub wierzyciela prowadzących działalność gospodarczą, może umorzyć w całości lub w części koszty egzekucyjne, jeżeli umorzenie:
- 1) nie stanowi pomocy publicznej;
- 2) stanowi pomoc de minimis albo pomoc de minimis w rolnictwie lub rybołówstwie - w zakresie i na zasadach określonych w bezpośrednio obowiązujących aktach prawa Unii Europejskiej dotyczących pomocy w ramach zasady de minimis;
- 3) stanowi pomoc publiczną:
- a) mającą na celu naprawienie szkód spowodowanych klęskami żywiołowymi lub innymi zdarzeniami nadzwyczajnymi,
- b) mającą na celu zaradzenie poważnym zaburzeniom w gospodarce,
- c) zgodną z zasadami rynku wewnętrznego Unii Europejskiej, której dopuszczalność została określona przez właściwe organy Unii Europejskiej, udzielaną na przeznaczenia inne niż wymienione w lit. a i b. § 5. W przypadku pomocy publicznej, o której mowa w § 4 pkt 3 lit. a i b, można umorzyć koszty egzekucyjne w całości lub w części, jeżeli w przepisach odrębnych zostały określone szczegółowe warunki udzielania tej pomocy zapewniające jej zgodność z zasadami rynku wewnętrznego Unii Europejskiej.
§ 6. Pomoc publiczna, o której mowa w § 4 pkt 3 lit. c, może być udzielana na przeznaczenia określone w przepisach wydanych na podstawie art. 64 ust. 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych i zgodnie z warunkami określonymi w tych przepisach.
§ 7. Na postanowienie w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych przysługuje zażalenie.
§ 8. Jeżeli koszty egzekucyjne przypadają na rzecz innego organu egzekucyjnego, postanowienie, o którym mowa w § 7, wydaje się po zajęciu stanowiska przez ten organ.
§ 9. Organ egzekucyjny umarza z urzędu opłatę manipulacyjną, opłatę egzekucyjną i opłatę za czynności egzekucyjne, jeżeli nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego i powstały w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie jednolitego tytułu wykonawczego, zagranicznego tytułu wykonawczego albo tytułu wykonawczego obejmującego należności pieniężne, o których mowa w art. 2 § 1 pkt 8 lit. g oraz i. § 10. Przepis § 9 stosuje się odpowiednio do wydatków egzekucyjnych poniesionych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie:
- 1) jednolitego tytułu wykonawczego albo zagranicznego tytułu wykonawczego, chyba że organ egzekucyjny uzyskał zwrot tych wydatków od państwa członkowskiego lub państwa trzeciego w przypadkach, o których mowa w art. 29a, lub w przypadkach, o których mowa w art. 80 i art. 81 ustawy o wzajemnej pomocy;
- 2) tytułu wykonawczego obejmującego należności pieniężne, o których mowa w art. 2 § 1 pkt 8 lit. g oraz i. § 11. W przypadkach, o których mowa w § 2 pkt 2, § 9 i 10, sporządza się adnotację w rozumieniu art. 72 Kodeksu postępowania administracyjnego.
Z treści powyżej przywołanego przepisu wynika, że w toku postępowania w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych organ analizuje indywidualną sytuację konkretnego zobowiązanego w kontekście wystąpienia ważnego interesu zobowiązanego.
Sprawdzenie wystąpienia omawianej przesłanki przez organ powoduje konieczność oceny sytuacji określonej osoby, tym samym instytucja umorzenia kosztów egzekucyjnych jest ściśle powiązana z osobą zobowiązanego.
Jak wynika z samego uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, skarżący wnioskując o umorzenia kosztów egzekucyjnych wskazał, że wraz z żoną znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej. W okresie prowadzenia działalności gospodarczej nie osiągnął żadnej korzyści finansowej. Podał, że osiągał niewielkie dochody z tytułu bycia osobą bezrobotną, a spłata zaległości jest dla niego nieosiągalna. Podkreślił swoją trudną sytuację rodzinną, finansową i zdrowotną.
Po przeanalizowaniu sytuacji skarżącego organ egzekucyjny nie uwzględnił wniosku skarżącego. Tym samym, w niniejszym postępowaniu ocena przesłanki ważnego interesu zobowiązanego, analizowana była w oparciu o indywidualną sytuację skarżącego i interes publiczny.
W niniejszym postępowaniu przedmiotem zaskarżenia jest orzeczenie w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych, a zatem akt administracyjny, który pozostaje w ścisłym związku z osobą skarżącego, kształtując jego indywidualną sytuację. Akt ten odnosi się bezpośrednio do praw i obowiązków ściśle związanych ze zmarłym skarżącym.
Z tych powodów, mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł o umorzeniu postępowania.