Uzasadnienie
Zaskarżoną przez R. K., zwanego dalej skarżącym, decyzją z dnia 29 kwietnia 2026 r. Samorządowego Kolegium Odwoławcze w Krakowie, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r., poz. 1691, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta Chrzanowa z dnia 4 marca 2026 r. o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad A. K., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Decyzją z dnia 4 marca 2026 r. Burmistrz Miasta Chrzanowa odmówił przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem – A. K. - legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że skarżący w dniu 6 lutego 2026 r. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. w związku z opieką nad synem A. K., który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym przez Sąd Rejonowy w Chrzanowie w dniu 29 grudnia 2025 r. Z wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego przez pracownika Ośrodka Pomocy Społecznej w Chrzanowie wynika, iż skarżący opiekuje się synem zapewniając mu podstawowe potrzeby życia codziennego. Zdaniem organu, brak jest jednak podstaw do zastosowania przepisów w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. zgodnie z art. 63 ust. 1-3 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2026, poz. 873, zwanej dalej ustawą o świadczeniu wspierającym), gdyż skarżący po raz pierwszy ubiegał się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dopiero 6 lutego 2026 r., a przed dniem 1 stycznia 2024 r. nie miał przyznanego prawa do tego świadczenia.
Konkludując, Burmistrz Miasta Chrzanowa wskazał na dwie przesłanki uniemożliwiające przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zachodzące w niniejszej sprawie: 1) brak nabycia prawa do świadczenia przed dniem 1 stycznia 2024 r., co wyklucza możliwość zastosowania art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym oraz 2) posiadanie przez skarżącego ustalonego prawa do renty socjalnej, co zgodnie z art. 17 ust. 5 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2025 r., poz. 1205) stanowi negatywną przesłankę przyznania tego świadczenia.
W związku z powyższym, Burmistrz Miasta Chrzanowa odmówił przyznania skarżącemu przedmiotowego świadczenia.
W odwołaniu od tej decyzji skarżący podniósł, że świadczenie związane z opieką nad synem A. było pobierane już przed 2023 r., ale przez małżonkę skarżącego – matkę dziecka. Obecnie jednak to skarżący sprawuje opiekę nad synem. W jego opinii nie doszło więc do powstania nowego stanu faktycznego, lecz jedynie do zmiany osoby sprawującej faktyczną opiekę nad osobą z niepełnosprawnością. Tym samym, zdaniem skarżącego, stan faktyczny, na podstawie którego przyznawane było świadczenie związane z opieką nad synem, istniał już przed dniem 1 stycznia 2024 r.
Wymienioną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wskazało, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 1 kwietnia 2026 r. (sygn. akt I OSK 600/25) wyjaśnił, że w sprawach dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego zwrot "prawo powstało" należy w kontekście omawianego art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym rozumieć w ten sposób, że do dnia 31 grudnia 2023 r. spełnione zostały wszystkie ustawowe przesłanki do przyznania takiego świadczenia. Kolegium zwróciło uwagę, że przesłanki pozytywne, których zaistnienie jest konieczne do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, to sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i niepodejmowanie z tego powodu pracy. Zdaniem Kolegium skarżącemu nie przysługiwało przed dniem złożeniem przedmiotowego wniosku prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium zwróciło uwagę na zaistnienie dwóch przesłanek negatywnych, a mianowicie, że matka dziecka – S. K. - pobierała świadczenie do dnia 30 września 2024 r., podczas gdy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Po drugie, skarżący pobiera rentę, co stanowi kolejną przesłankę negatywną zawartą w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W związku z powyższym, zdaniem Kolegium, należało utrzymać zaskarżoną decyzję w mocy, a tym samym odmówić przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję skarżący nie zgadzając się z decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie zarzucił Kolegium:
- I. naruszenie przepisów prawa materialnego:
- - art. 63 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 32 Konstytucji RP, poprzez ich błędną wykładnię i niezastosowanie, co doprowadziło do nieprzyznania świadczenia pielęgnacyjnego;
art. 2 Konstytucji RP - poprzez zastosowanie przepisów przejściowych w sposób naruszający zasadę sprawiedliwości społecznej, ochrony praw nabytych oraz zaufania obywatela do państwa. Zdaniem skarżącego, organy przyjęły skrajnie formalistyczną wykładnię art. 63 ustawy o świadczeniach rodzinnych, całkowicie pomijając rzeczywisty charakter sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną;
art. 32 Konstytucji RP- poprzez nierówne traktowanie opiekunów osób niepełnosprawnych. Skarżący podniósł, że faktycznie sprawuje całą opiekę nad synem legitymującym się znacznym stopniem niepełnosprawności, jednak został pozbawiony prawa do świadczenia wyłącznie z przyczyn formalnych: z uwagi na pobieranie renty socjalnej oraz wskutek zmiany przepisów od dnia 1 stycznia 2024 r. W opinii skarżącego, prowadzi to do nierównego traktowania osób znajdujących się w identycznej sytuacji faktycznej;
art. 67 ust. 1 Konstytucji RP - poprzez pozbawienie skarżącego realnego zabezpieczenia społecznego mimo sprawowania całodobowej opieki nad osobą ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Organ przyjął, że sama renta socjalna wyłącza możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że świadczenia te mają odmienny charakter i cel;
art. 71 ust. 1 Konstytucji RP - poprzez brak udzielenia rodzinie znajdującej się w trudnej sytuacji społecznej i zdrowotnej szczególnej pomocy ze strony władz publicznych.
- II. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:
- - art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. - polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym pominięciu faktu, iż orzeczenie o niepełnosprawności było wydane po przeprowadzeniu wyczerpującego postępowania sądowego, w którym to Sąd orzekł, iż niepełnosprawność syna skarżącego powstała od 22 grudnia 2022 r. co dopiero umożliwiło skarżącemu złożenie wniosku o przyznanie świadczenia wspierającego;
- - art. 9 i art. 11 k.p.a. - poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy decyzji o odmowie przyznania zasiłku pielęgnacyjnego;
- - art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. - poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu pierwszej instancji.
Ponadto skarżący zwrócił uwagę na fakt, że nie mógł skutecznie ubiegać się w terminie o świadczenie pielęgnacyjne, gdyż dopiero po uprawomocnieniu się wyroku Sądu Rejonowego w Chrzanowie z dnia 29 grudnia 2025 r. w sprawie orzeczenia o niepełnosprawności syna skarżący mógł dokonać tej czynności. W opinii skarżącego, lekarz wydający wcześniejsze orzeczenie o niepełnosprawności, pomylił się na niekorzyść skarżącego i wydał błędne orzeczenie, chociaż niepełnosprawność syna skarżącego powstała wcześniej, niż ocenił organ na podstawie tego orzeczenia lekarskiego, co potwierdza wyżej wspomniany wyrok Sądu Rejonowego w Chrzanowie.
W związku z powyższym, skarżący wniósł o uwzględnienie skargi i zmianę przedmiotowej decyzji przez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143, zwanej dalej P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Sąd dokonując kontroli zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji według wyżej wskazanych kryteriów nie stwierdził, by tkwiły w nich kwalifikowane wady skutkujące stwierdzeniem nieważności, czy wznowieniem postępowania. Nie stwierdził również naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy ani też naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik tej sprawy.
Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie administracyjnej stanowił przepis art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2023 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych) w związku z art. art. 63 ust. 1-3 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2026, poz. 873, zwanej dalej ustawą o świadczeniu wspierającym), w brzemieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., skoro takie było żądanie skierowane przez skarżącego do organów.
Zgodnie z art. art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (w brzmieniu do dnia 31 grudnia 2023 r.) -"świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.
* Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, póz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji".
W myśl natomiast art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, który to nie uległ zmianie, a którego treść była taka sama przed dniem 1 stycznia 2024 r. jak i obecnie, jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.
Przepis ten przewiduje zatem możliwość wstecznego przyznania prawa do takiego świadczenia, tj. od miesiąca wystąpienia z wnioskiem o uzyskanie orzeczenia dotyczącego niepełnosprawności. Zasadą jest bowiem, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Złożenie wniosku determinuje moment początkowy przyznania świadczenia.
Wyjątek przewidziany w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych umożliwia nabycie prawa do świadczenia - za okres wsteczny - związany z procedowaniem przez właściwe do tego organy w sprawie orzekania o niepełnosprawności lub o jej stopniu, mającym charakter prejudycjalny dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Celem tej regulacji jest ochrona osoby ubiegającej się o świadczenie w trakcie procedowania przez właściwe organy w sprawie orzekania o niepełnosprawności.
Orzeczenie to ma charakter przesądzający dla przyznania wsparcia, dlatego ustawodawca pozwala na "zaliczenie" okresu oczekiwania na wydanie orzeczenia do okresu, za który wypłacone zostanie świadczenie (por. m. in. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 23 kwietnia 2026 r., sygn. akt II SA/Po 774/25).
Stosownie postanowień art. 63 ust. 2 ustawy o świadczeniu wspierającym, osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4.
Zgodnie z ust. 3 art. 63 tej ustawy, osoby, o których mowa w ust. 2, zachowują prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., również w przypadku, gdy osobie nad którą sprawują opiekę zostało wydane nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności. Warunkiem zachowania prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach określonych w zdaniu pierwszym jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności, a następnie złożenie wniosku o ustalenie prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności.
Przepis art. 63 ust. 3 ustawy o świadczeniu wspierającym wskazuje na konieczność złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności, przewidując jednocześnie uprzedni 3 miesięczny termin na złożenie wniosku o przedmiotowe świadczenie.
Podkreślenia wymaga, że ustawodawca w art. 63 ust. 2 i 3 ustawy o świadczeniu wspierającym ustanowił zasady ochrony praw nabytych dla osób, którym wcześniej przyznano prawo do przedmiotowego świadczenia. Przepisy te miały na celu zapewnienie stabilności i przewidywalności prawa.
W rozpatrywanej sprawie nie jest sporne, jak prawidłowo ustaliło Kolegium, że to żona skarżącego na podstawie decyzji z dnia 7 sierpnia 2023 r. nr OPS.DRŚ5211.341A.2023., miała ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego do dnia 30 września 2024 r., nie dłużej niż do dnia wydania nowego ostatecznego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
Z powyższego, ustalonego stanu faktycznego wynika, że to nie skarżący lecz jego żona, która jak podnosił w pismach procesowych, go opuściła, miała przyznane świadczenie pielęgnacyjne na podstawie decyzji wydanej przed wejściem w życie nowych przepisów.
Jakkolwiek wniosek skarżącego został złożony 6 lutego 2026 r., już po wejściu w życie nowych przepisów, to mimo, że w sprawie znajdowały zastosowanie regulacje przejściowe, mające chronić prawa nabyte osób, które uzyskały prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na "starych" zasadach, tj. w oparciu o przepisy ustawy w brzmieniu sprzed nowelizacji, skarżący nie mógł jednakże skorzystać z tego dobrodziejstwa.
O ile został złożony wniosek o wydanie nowego orzeczenia o ustalenie stopnia niepełnosprawności (wyrok Sądu Rejonowego w Chrzanowie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych; sygn. akt [...]) i został spełniony także warunek z ust. 3 art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym, tj. złożenia wniosku w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności, to skarżący, jak zasadnie podniosło Kolegium, nie nabył prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem A. przed 31 grudnia 2023 r.
Sąd podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, wypowiedziane w wyroku z dnia 15 czerwca 2026 r., sygn. akt I OSK 1502/26; LEX nr 4108811, że: "Wykładnia systemowa i celowościowa art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym nakazuje bowiem przyjąć, że sformułowanie "prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r." obejmuje nie tylko sytuacje, w których wniosek o świadczenie pielęgnacyjne złożono do tego dnia, ale również przypadki, gdy wniosek o ustalenie prawa do świadczenia został co prawda złożony po 31 grudnia 2023 r., lecz nastąpiło to z zachowaniem terminu określonego w art. 24 ust. 2a u.ś.r., a sam wniosek o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności wpłynął do organu orzeczniczego do 31 grudnia 2023 r. i ustalony stopień niepełnosprawności również datowany jest na dzień przypadający przed tą datą."
Podkreślić należy w świetle powyższego stanowiska NSA, sam wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w niniejszej sprawie został złożony przez skarżącego w wymaganym przez ustawodawcę terminie 3-miesięcznym liczonym od dnia uprawomocnienia się wskazywanego wyroku Sądu Rejonowego w Chrzanowie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych; sygn. akt [...]. W utrwalonym orzecznictwie sądowoadministracyjnym słusznie podkreśla się bowiem potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej przepisu art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych wynikami wykładni celowościowej, uwzględniającej funkcję, którą realizować ma świadczenie pielęgnacyjne oraz mechanizm jego przyznawania uzależniony od uzyskania orzeczenia o niepełnosprawności (por.m.in. wyroki NSA: z dnia 28 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2143/15; z dnia 5 września 2017 r., sygn. akt I OSK 2369/16).
Sąd w składzie orzekającym zgadza się ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w wyroku z dnia 28 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2143/15, zgodnie z którym "trzeba dostrzegać różnicę między datą wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności przez powiatowe i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania, które to orzeczenia są z urzędu doręczane zainteresowanym wraz z pouczeniem o środku odwoławczym i taki środek może złożyć tylko sam zainteresowany - od daty orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności przez sąd powszechny, które to orzeczenia wydawane w formie wyroków nie są z urzędu doręczane stronom, a nadto nie tylko zainteresowanemu, ale także drugiej stronie - wojewódzkiemu zespołowi do spraw orzekania o niepełnosprawności - przysługuje środek zaskarżenia.
Jednocześnie trzeba mieć na uwadze, że w przypadku wyroku sądu I instancji, data wydania wyroku nie jest jednocześnie datą prawomocności wyroku, a nadto że data nadania klauzuli prawomocności wyrokowi jest z reguły datą późniejszą niż data, z którą stwierdzana jest prawomocność tego wyroku". Zaznaczenia wymaga, że mocą art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.
Powyższe oznacza, że dopiero prawomocne orzeczenie sądu powszechnego wywołuje skutek wiążący w stosunku do innych sądów i organów. Zarazem podkreślić należy konieczność dostrzeżenia przy interpretacji tego przepisu różnicy pomiędzy datą wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności przez powiatowe i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności a datą wydanego przez sąd powszechny w formie wyroku orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności.
Sąd podziela w pełni stanowisko, że w sytuacji, gdy orzeczenie o niepełnosprawności wydaje sąd powszechny w formie wyroku, wykładni przywołanego przepisu art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych należy dokonać nie tylko z uwzględnieniem funkcji, którą realizować ma dane świadczenie opiekuńcze oraz mechanizmu jego przyznawania uzależnionego od uzyskania orzeczenia o niepełnosprawności, ale i też innych regulacji przewidzianych w systemie prawa (por. wyroki NSA z dnia 6 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1549/18; z dnia 14 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1780/18; z dnia 8 lutego 2019, sygn. akt I OSK 3587/18).
Równocześnie zaakcentować należy, że przyjęcie, iż zgodnie z literalną wykładnią art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych przepis ten odnosi się wyłącznie do orzeczeń organów administracji publicznej, a nie ma zastosowania do wyroków sądów powszechnych, jest całkowicie sprzeczne z celem oraz charakterem świadczeń rodzinnych. Uregulowanie zawarte w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych ma bowiem na celu zapewnienie ochrony, przewidzianej w art. 69 Konstytucji RP ochronie osób niepełnosprawnych bo niweluje, wynikające z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, legislacyjne przerzucenie na stronę konsekwencji przewlekłego postępowania w sprawie orzeczenia o niepełnosprawności, w aspekcie ustalenia daty przyznania świadczenia opiekuńczego (wyrok NSA z dnia 30 czerwca 2025 r., sygn. akt I OSK 1465/23).
Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela zatem pogląd, że w przypadku wyroku sądu powszechnego trzymiesięczny termin, o którym mowa w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych należy liczyć od dnia uprawomocnienia się wyroku (wyrok NSA z dnia 8 lutego 2019 r., sygn. akt I OSK 3587/18 oraz wyroki WSA: w Lublinie z dnia 14 grudnia 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 390/21 i w Poznaniu z dnia 17 czerwca 2020 r., sygn. akt IV SA/Po 633/20).
Nie zmienia to jednak sytuacji skarżącego w kwestii nabycia przez niego prawa do przedmiotowego świadczenia przed 31 grudnia 2023 r.
Pomimo zatem, że w rozpoznawanej sprawie na mocy wskazywanego już wyroku wydanego przez Sądu Rejonowego w Chrzanowie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych; sygn. akt [...], zmieniono decyzję Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Krakowie z dnia 26 maja 2025 r. poprzez m. in. ustalenie i zaliczenie syna skarżącego (w pkt I) do znacznego stopnia niepełnosprawności, który to wyrok jak wynika z klauzuli zamieszczonej na znajdującym się w aktach sprawy odpisie powołanego wyroku, uprawomocnił się on z dniem 16 stycznia 2026 r. (skarżący złożył więc niewątpliwie wniosek o ustalenie prawa do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 6 lutego 2026 r. a zatem przed upływem trzymiesięcznego terminu określonego w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych), to.skarżący nie nabył prawa do tego świadczenia, w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przed 31 grudnia 2023 r., jak już podkreślał to Sąd.
Nabycie prawa oznacza sytuację, zdaniem Sądu, że przed tą datą skarżący spełnił wszystkie przesłanki pozytywne z art. 17 ust. 1 ustawy i nie zachodzi żadna z negatywnych przesłanek do przyznania przedmiotowego świadczenia.
Zwrot bowiem zawarty w przepisie art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym "prawo powstało" należy rozumieć w ten sposób, że regulacja w tym przepisie umożliwia przyznanie świadczenia na dotychczasowych warunkach tylko tym osobom, które spełniały wszystkie warunki do przyznania wnioskowanego świadczenia do dnia 31 grudnia 2023 r.. Regulacja ta nie będzie mogła mieć zastosowania w takich sprawach, w których przyznanie świadczenia przed 31 grudnia 2023 r. było niemożliwe z uwagi na niespełnienie przez wnioskodawcę ustawowych warunków z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Powtórzyć należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (zgodnie z brzmieniem poprzednim) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Cytowany powtórnie przepis odwołuje się zatem do dwóch przypadków: pierwszego, w którym osoba legitymowana nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki oraz drugiego: w którym osoba legitymowana rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Nadto, co ważne, osoba nad którą ma być sprawowana opieka ma posiadać orzeczenie: o znacznym stopniu niepełnosprawności lub z dwoma powyżej opisanymi wskazaniami.
Okolicznością niesporną w niniejszej sprawie jest, że Sąd Rejonowy w Chrzanowie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych; sygn. akt [...], zmienił decyzję Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Krakowie z dnia 26 maja 2025 r. poprzez ustalenie i zaliczenie syna skarżącego do znacznego stopnia niepełnosprawności oraz, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 22 grudnia 2022 r. a także, że syn skarżącego wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Z przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika jednakże, że dla przyznania świadczenia wystarczające jest by osoba ubiegająca się o świadczenie nie podejmowała zatrudnienia z uwagi na opiekę nad osobą niepełnosprawną".
Zdaniem Sądu, Kolegium dokonało prawidłowej wykładni wskazanych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych – art. 17 ust. 1 ustawy w związku z ust. 3 art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym. Skarżący nie podejmował pracy przed 31 grudnia 2023 r. w celu sprawowania opieki nad synem A. nawet jeżeli współuczestniczył w tej opiece nad synem jako ojciec. Jego bowiem niepodejmowanie wówczas pracy nie było podyktowane celem sprawowania opieki i uzyskaniem pomocy państwa w tym zakresie w zamian za brak aktywności zawodowej, a więc zgodnie z istotą świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód, wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. To matka dziecka, a nie niestety skarżący przed 31 grudnia 2023 r. spełniała te warunki, zaś skarżący nie, gdyż oprócz niepodejmowania choćby zatrudnienia nie podejmował tej aktywności w związku z koniecznością opieki nad synem, a po drugie, skarżący pobiera rentę, co stanowi kolejną przesłankę negatywną zawartą w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Zasadna jest argumentacja Kolegium, że przed 31 grudnia 2023 r,. była to przeszkoda do przyznania tego świadczenia. Trafnie też wskazało Kolegium, że nawet jeżeli by przyjąć stanowisko, wypowiedziane w przywołanych przez Kolegium orzeczeniach sądów administracyjnych, możliwość zawieszenia renty wstecz, to przed 1 stycznia 2024 r. ta przesłanka istniała skoro skarżący ma przyznaną rentę od 1 sierpnia 2021 r. (k. 9 akt administracyjnych). Skarżący nie zawiesił przed 31 grudnia 2023 r. prawa do renty (por. w tej kwestii wyrok NSA z dnia 10 września 2025 r., sygn. akt I OSK 1869/24; LEX nr 3920065).
Powtórzyć należy, za WSA w Lublinie (wyrok z dnia 2 września 2025 r., sygn. akt II SA/Lu 367/25; LEX nr 3919452), że: "Ochrona praw nabytych wymaga respektowania praw wynikających z poprzednio wydanej decyzji ostatecznej, jeżeli decyzja ta nie została wyeliminowana z obrotu prawnego w odpowiednim trybie. Jeżeli zatem skarżąca miała prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z aktywności zawodowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, co wynikało z decyzji wydanej w oparciu o przepisy obowiązujące do 31 grudnia 2023 r., to zasada ochrony praw nabytych oraz treść art. 63 ust. 3 u.ś.w., nakazują organom respektowanie tego prawa w odniesieniu do kolejnego wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, złożonego w warunkach określonych w tym przepisie. Jeżeli zatem istnieje w obrocie prawnym decyzji przyznająca skarżącej świadczenie pielęgnacyjne, wydana w oparciu o "stare" przepisy, to oznacza, że skarżąca w ocenie organów spełniała przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, w tym w szczególności przesłankę związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką.
Ustalenie to jest wiążące dla organów rozpatrujących nowy wniosek, złożony w warunkach określonych w art. 63 ust. 3 u.ś.w. Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w wyniku rozpatrzenia nowego wniosku, byłaby dopuszczalna jedynie w przypadku jednoznacznego wykazania, że nastąpiła zmiana sytuacji faktycznej w porównaniu do tej, która stanowiła podstawę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego poprzednią decyzją." Innymi słowy, aby podważyć ochronę wynikającą z zasady ochrony praw nabytych i z art. 63 ust. 3 ustawy o świadczeniu wspierającym. trzeba wykazać, że aktualnie sytuacja w zakresie opieki nad synem skarżącego jest zupełnie inna niż ta, która stanowiła podstawę przyznania poprzednio świadczenia pielęgnacyjnego z tego samego tytułu. Otóż, zdaniem Sądu trafnie przyjęły organy, ze zmiana osoby faktycznie opiekującej się nad synem skarżącego obecnie w stosunku do poprzedniej sytuacji przed 31 grudnia 2023 r. jest zmianą stanu faktycznego co wraz z negatywną wówczas przesłanką pobierania reny przez skarżącego, uniemożliwiało pozytywne rozpatrzenie wniosku skarżącego z dnia 6 lutego 2026 r. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach sprzed 31 grudnia 2023 r.
Kontrolowane decyzje odpowiadają zatem prawu.
Sąd nie dostrzegł więc naruszenia przepisów procesowych: art. 7, art. 77 § 1 i art. 80, a także 9, 11 i 138 k.p.a., jak prawa materialnego – art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, 24 i 63 ustawy o świadczeniu wspierającym i zasad konstytucyjnych, wynikających z artykułów:. 2, 32, 67 ust. 1 i 71 ust. 1 Konstytucji RP.
Skarga nie mogła więc wywrzeć zamierzonego skutku.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143), orzekł, jak w sentencji wyroku.