Uzasadnienie
Pismami z 15 maja 2026 r. S. B. (skarżąca) wniosła skargi na dwie decyzje Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (organ) z 4 maja 2026 r. utrzymujące w mocy decyzje tego samego organu z 21 kwietnia 2026 r., a odmawiające przyznania prawa do świadczenia wychowawczego odrębnie na każdego z dwóch synów skarżącej (M. B. i O. S.) na okres świadczeniowy 2025/2026.
Podstawą odmowy przyznania świadczenia, zdaniem organu, który utrzymał w mocy swoje poprzednio wydane ww. decyzje, było niespełnienie przez skarżącą warunku aktywności zawodowej określonej w art. 2 pkt 1a ustawy, z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 508). Organ wskazał, że stosownie do art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. ca ww. ustawy prawo do świadczenia wychowawczego przysługiwało m. in. cudzoziemcom przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie art. 106 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2025 r. poz. 223, 389, 619, 621 i 1794 oraz z 2026 r. poz. 203) lub przepisów wydanych na podstawie art. 107 ust. 1 tej ustawy, o ile posiadają numer PESEL ze statusem UKR, o którym mowa w art. 8 pkt 24a lit. d ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j.
Dz. U. z 2025 r. poz. 274, z późn. zm.3), jeżeli zamieszkiwali z członkami rodzin na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Jednakże, zgodnie z art. 1 ust. 2a ww. ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, prawo do świadczenia wychowawczego przysługiwało osobom, o których mowa w ust. 2 pkt 2 lit. c-f, za dany miesiąc, jeżeli były aktywne zawodowo na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w miesiącu poprzedzającym ten miesiąc. Organ zastrzegał jednocześnie, że warunek ten nie dotyczył osób ubiegających się o świadczenie wychowawcze lub otrzymujących świadczenie wychowawcze na dziecko będące obywatelem polskim lub posiadające orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o umiarkowanym bądź znacznym stopniu niepełnosprawności, o których mowa w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 913, z późn. zm.), lub znajdujące się pod opieką opiekuna wskazanego przez władze kraju pochodzenia.
Dalej organ wymienił przypadki, które zgodnie z art. 2 pkt 1a lit. a-h ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci definiowane były jako "aktywność zawodowa". Organ przyznał, że jedno z dzieci skarżącej (córka M. B.) posiadało orzeczenie o niepełnosprawności (od urodzenia) i z tego tytułu skarżąca, jako sprawująca opiekę, podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu, a należne składki z tego tytułu, opłacane były przez właściwy w sprawie organ pomocy społecznej. Organ wskazał przy tym, że skarżąca nie została pozbawiona prawa do świadczenia wychowawczego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką – decyzje odmawiające świadczenia dotyczyły dwóch pozostałych, nie posiadających orzeczenia o niepełnosprawności, synów.
W zarzutach skargi skarżąca podniosła:
- - błędną wykładnię art. 2 pkt 1a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez przyjęcie, że podleganie ubezpieczeniom społecznym z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem z niepełnosprawnością nie stanowi aktywności zawodowej;
- 2. naruszenie zasad konstytucyjnych, w szczególności art. 71 Konstytucji RP, poprzez nieuwzględnienie obowiązku szczególnej ochrony rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji;
- 3. pominięcie rzeczywistej sytuacji życiowej strony, w tym konieczności sprawowania stałej, osobistej opieki nad dzieckiem z niepełnosprawnością;
- 4. naruszenie celu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez przyjęcie wykładni prowadzącej do wykluczenia rodzin wymagających szczególnego wsparcia.
W uzasadnieniu zarzutów skarżąca podkreśliła, że jest matką dziecka z niepełnosprawnością wymagającego stałej, osobistej opieki, co zostało potwierdzone stosownym orzeczeniem. Z uwagi na konieczność sprawowania tej opieki brak aktywności zawodowej nie wynikał więc z wyboru, lecz z obiektywnych okoliczności. Jednocześnie skarżąca podlegała ubezpieczeniom społecznym, a składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe były opłacane przez właściwą jednostkę pomocy społecznej. Zdaniem skarżącej, organ zawęził interpretację ww. art. 2 pkt 1a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci pozbawiając prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko, mimo że skarżąca znajdowała się w sytuacji wymagającej szczególnego wsparcia ze strony państwa.
Z tych to powodów skarżąca wniosła o uchylenie w całości obu decyzji; zobowiązanie organu do ponownego rozpatrzenia sprawy, a także zasądzenie kosztów postępowania, jeżeli będą należne.
W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie, podnosząc, że nie kwestionował prawa do świadczenia wychowawczego na niepełnosprawną córkę skarżącej – świadczenie takie było wypłacane.
Na rozprawie w dniu 4 sierpnia 2026 r. Sąd połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia obydwie skargi prowadzone dotychczas pod sygnaturami III SA/Kr 796/26 i III SA/Kr 797/26 i postanowił je prowadzić pod sygnaturą III SA/Kr 796/26.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.
Skargi zasługiwały na uwzględnienie ponieważ warunek aktywności zawodowej zgodnie z art. 1 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci nie dotyczył tych osób, które sprawują opiekę chociaż nad jednym z dzieci posiadających stosowne orzeczenie o niepełnosprawności.
Istotne znaczenie w sprawie miała interpretacja art. 1 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Przepis ten stanowi, że: "Prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2 pkt 2 lit. c-f, za dany miesiąc, jeżeli były aktywne zawodowo na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w miesiącu poprzedzającym ten miesiąc. Warunek ten nie dotyczy osób ubiegających się o świadczenie wychowawcze lub otrzymujących świadczenie wychowawcze na dziecko będące obywatelem polskim lub posiadające orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o umiarkowanym bądź znacznym stopniu niepełnosprawności, o których mowa w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 913, 1301, 1665 i 1746 oraz z 2026 r. poz. 26), lub znajdujące się pod opieką opiekuna wskazanego przez władze kraju pochodzenia".
Zdaniem organu, warunek wyłączający obowiązek posiadania aktywności zawodowej nie musiał być spełniony wyłącznie w przypadku świadczenia wychowawczego na dziecko niepełnosprawne; natomiast w pozostałych przypadkach, rodzic starający się o świadczenie wykonawcze, powinien być aktywny zawodowo.
Zdaniem Sądu, prezentowana przez organ wykładnia sprzeczna jest z brzmieniem przepisu, a także jego logiką i celem interpretowanej normy prawnej. Powoduje przy tym absurdalny skutek, że rodzic, który nie ze swojego wyboru, ale z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem (co zostało potwierdzone stosownymi orzeczeniami) pozostaje nieaktywny zawodowo, jest "karany" brakiem świadczeń na pozostałe "zdrowe" dzieci. W ocenie Sądu, tak restrykcyjna interpretacja przepisów ustawy, stanowi wręcz zaprzeczenie celu "o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci", o czym mowa w tytule powołanego w zaskarżonych decyzjach, aktu prawnego.
Należy podkreślić, że ww. art. 1 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci wyłącza warunek aktywności zawodowej w stosunku do osób, które spełnią alternatywnie (o czym świadczy użycie w tekście przepisu spójnika "lub") warunki przyznania świadczenia tj. opiekują się dzieckiem będącym obywatelem polskim lub posiadającym orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o umiarkowanym bądź znacznym stopniu niepełnosprawności. Oznacza to, że jeżeli dziecko nie posiada obywatelstwa polskiego, to jedynym warunkiem zwolnienia opiekuna z obowiązku wykazania aktywności zawodowej jest posiadanie przez to dziecko orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o umiarkowanym bądź znacznym stopniu niepełnosprawności.
Dodatkowo należy zauważyć, że ww. przepis jest skierowany do osób otrzymujących lub starających się o świadczenie wychowawcze, co powoduje, że jeżeli chociaż jedno z dzieci, którymi taka osoba się opiekuje, będzie posiadało orzeczenie o niepełnosprawności (albo orzeczenie o umiarkowanym bądź znacznym stopniu niepełnosprawności) to zwolnienie ustawowe (z obowiązku wykazania aktywności zawodowej) rozciąga się na pozostałe przypadki. Oznacza to, że opiekun(ka) niepełnosprawnego dziecka zwolniona z obowiązku aktywności zawodowej na podstawie ww. art. 1 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, będzie uprawniony(a) do świadczeń na pozostałe dzieci, niezależnie od faktu, czy będzie aktywna zawodowo w rozumieniu art. 2 pkt 1a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
Zaakceptowanie przez Sąd odmiennej interpretacji, a odpowiadającej tej, którą dokonał organ, skutkowałoby absurdalnym "ukaraniem" opiekuna niepełnosprawnego dziecka za usprawiedliwioną w świetle ustawy i okoliczności faktycznych (konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem) nieaktywność na rynku pracy.
Reasumując powyższe rozważania, zdaniem Sądu, organ dokonał błędnej wykładni ww. art. 1 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, odmawiając przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na obu synów skarżącej
W ponownym postępowaniu organ uwzględni stanowisko Sądu wyrażone w uzasadnieniu niniejszego wyroku zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm.). Sąd połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia obydwie skargi z uwagi na ich związek na podstawie art. 111 §2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnym. Powołany przepis stanowi, że sąd może zarządzić połączenie kilku oddzielnych spraw toczących się przed nim w celu ich łącznego rozpoznania lub także rozstrzygnięcia, jeżeli pozostają one ze sobą w związku. Skargi dotyczyły tej samej skarżącej i decyzji wydanych przez ten sam organ, a dotyczyły tożsamego zagadnienia prawnego przy tożsamym uprawnieniu za taki sam okres świadczeniowy. Zaistniał więc związek między sprawami, o którym mowa w powołanym przepisie.
Sąd uchylił zaskarżone decyzje oraz poprzedzające je decyzje tego samego organu zgodnie z art. 145 §1 pkt 1 lit. a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd nie zasądził zwrotu kosztów sądowych ponieważ postępowanie sądowoadministracyjne wolne było od kosztów sądowych, a skarżąca nie była reprezentowana przez jakiegokolwiek pełnomocnika – nie powstało więc po jej stronie prawo do zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.