Uzasadnienie
Wojewoda Małopolski postanowieniem z dnia 19 marca 2026 r., znak WP-VII.8642.4.2026 utrzymał w mocy postanowienie Starosty Olkuskiego z 5 lutego 2025 roku, znak KOW-7100-6-1/2026/AS, o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia tj. zasiłku dla bezrobotnych za okres od 1 czerwca 2023 roku do 31 sierpnia 2023 roku w wysokości 4.218,00 zł brutto z uwagi na powagę rzeczy osądzonej inną decyzją ostateczną.
W podstawie prawnej rozstrzygnięcia wskazano art. 144 i art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 61a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2025 r., poz. 1691), zwanego dalej Kpa.
Postanowienie to zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Ostateczną decyzją z 7 listopada 2023 r., znak KOW.65-1/57/AS/2023, orzeczono o: uznaniu pobranego przez A. K. (dalej: skarżący) zasiłku dla bezrobotnych w wysokości 4.218 zł za nienależnie pobrane świadczenie i zobowiązano do jego zwrotu.
W dniu 30 listopada 2023 r. do organu wpłynął wniosek skarżącego o umorzenie pobranego świadczenia.
Decyzją z 25 marca 2024 r. znak WP-VII.8642.1.2024 Wojewoda Małopolski utrzymał w mocy decyzję Starosty Olkuskiego z 2 lutego 2024 r., znak KOW.65-1/7/AS/2024, orzekającą o odmowie A. K. (dalej: skarżący) umorzenia nienależnie pobranego świadczenia, tj. zasiłku dla bezrobotnych za okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 sierpnia 2023 r. w wysokości 4.218 zł.
WSA w Krakowie wyrokiem z 27.08.2024 r., sygn. akt III SA/Kr 920/24 uchylił ww. decyzje.
W toku ponownego rozpoznania sprawy, organ I instancji decyzją z 11 sierpnia 2025 r., znak KOW.65- 1/30/MW/2025, orzekł o odmowie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia, tj. zasiłku dla bezrobotnych za okres od 1 czerwca 2023 roku do 31 sierpnia 2023 roku w wysokości 4 218,00 zł brutto.
Po rozpaczaniu odwołania skarżącego, Wojewoda Małopolski decyzją z 20 października 2025 roku, znak WP-VII.8642.6.2025, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Następnie Powiatowy Urząd Pracy skierował do skarżącego upomnienie z 14 stycznia 2026 r., numer: [...], które doręczono skarżącemu 15 stycznia 2026 roku.
W odpowiedzi na to, skarżący pismem z 18 stycznia 2026 r. (data wpływu do urzędu: 22 stycznia 2026 r.), poinformował organ, że ze względu na trudną sytuację zdrowotną i materialną prosi o umorzenie należności wymienionej w piśmie.
Postanowieniem z 5 lutego 2025 roku, znak KOW-7100-6-1/2026/AS, odmówiono wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia nienależnie pobranego przedmiotowego świadczenia - z uwagi na powagę rzeczy osądzonej inną decyzją ostateczną.
W zażaleniu od powyższego postanowienia, skarżący wskazał, że jest na rencie (2268,27 zł), jest osobą schorowaną (cukrzyca, nadciśnienie, obcięte płuco), opłaty miesięcznie wynoszą 2000 zł (zmienne w zależności od zużycia), a wyżywienie, artykuły higieniczne i ubranie skarżący ma dzięki pomocy rodziny.
Wojewoda Małopolski w uzasadnieniu opisanego na wstępie postanowienia wskazał, przyjmując za orzeczeniem sądowym "Odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 Kpa "z innych uzasadnionych przyczyn" może mieć miejsce w sytuacjach oczywistych, niewymagających analizy sprawy i przeprowadzenia dowodów tj., gdy "na pierwszy rzut oka" można stwierdzić, że brak podstaw do prowadzenia postępowania".
Organ odwoławczy uznał, że w sprawie skarżącego zaszła taka właśnie sytuacja.
Wyjaśniono bowiem, że od poprzedniego rozstrzygnięcia dotyczącego umorzenia nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych skarżący nadal jest na rencie (kwota renty bez zmian), zamieszkuje pod tym samym adresem (nie wykazał osób zamieszkujących pod tym adresem ani nie wykazał, że koszt wydatków przekroczył poprzednie obciążenia) i nadal powołuje się na pomoc rodziny w zakupach (wyżywienie, artykuły higieniczne i ubranie).
Tym samym, zdaniem Wojewody, wniosek skarżącego został złożony w tym samym stanie faktycznym. Ponadto odnotowano, że: "Ponowne wniesienie żądania w tej samej sprawie – rozstrzygniętej już ostateczną decyzją - nie może skutkować wszczęciem kolejnego postępowania w tej samej sprawie".
Skarżący zakwestionował powyższe rozstrzygnięcie Wojewody Małopolskiego w skardze do tut. Sądu, wniesionej w piśmie z 28 kwietnia 2026 r. Skarżący opisał tam swoja sytuację zdrowotną i materialną.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi i w całości podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Sąd uznał skargę za zasadną.
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Zgodnie z art. 3 P.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 145 § 1 P.p.s.a. w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi Sąd oddala skargę w oparciu o art. 151 P.p.s.a.
Mając na uwadze wskazane powyżej kryterium legalności Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie jak i poprzedzające je postanowienie organu I instancji podlegały uchyleniu z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Podstawę prawną kontrolowanych rozstrzygnięć stanowił art. 61a § 1 K.p.a., zgodnie z którym, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do oceny, czy organy zasadnie uznały, że zachodzi podstawa do odmowy wszczęcia postępowania z wniosku skarżącego z 18.01.2026 r., z uwagi na zaistnienie stanu powagi rzeczy osądzonej, tzn. z uwagi na fakt, że wniosek dotyczy tej samej sprawy, która już została rozstrzygnięta prawomocną decyzją Wojewody z 20.10.2025 r.
Zacytowana norma określa dwie samodzielne i niezależne przesłanki do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego. Pierwszą z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną. Drugą zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania, przy czym ta przesłanka nie została w żaden sposób dookreślona. Należy jednak przez nią rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. Wobec tego uznać należy, że dyspozycję normy zawartej w art. 61a § 1 K.p.a. każdorazowo wypełniać będzie bezprzedmiotowość złożonego wniosku, stanowiąca uzasadnioną przyczynę niemożności wszczęcia postępowania.
Organy obu instancji swoje rozstrzygnięcie o odmowie wszczęcia ww. postępowania administracyjnego oparły na drugiej z wymienionych wyżej przesłanek, a mianowicie na "innych uzasadnionych przyczynach z powodu których postępowanie nie może być wszczęte", a konkretnie na fakcie uprzedniego rozstrzygnięcia sprawy prawomocną decyzją administracyjną, na podstawie art. 61a § 1 K.p.a.
Zgodzić należy się co do zasady z organami obu instancji, że prowadzenie postępowania w sprawie, w której zapadło już prawomocne rozstrzygnięcie, niewątpliwie prowadziłoby do wydania decyzji obarczonej wadą dającą podstawy do stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. (res iudicata).
Wymaga jednak zaakcentowania, że o naruszeniu zakazu res iudicata decyduje istnienie tożsamości obu spraw. W orzecznictwie i doktrynie podkreśla się, że tożsamość ta będzie istniała jedynie wówczas, gdy występują te same podmioty w sprawie, dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym sprawy (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 8 lutego 2023 r. sygn. I OSK 1783/22; 19 lipca 2023 r. sygn. I OSK 1173/22, jak również M. Jaśkowska [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz LEX, 4. wydanie, Warszawa 2011, str. 969-970).
W konsekwencji należy stwierdzić, że warunkiem sine qua non wydania postanowienia na podstawie art. 61a § 1 K.p.a., jest stwierdzenie tożsamości stosunku administracyjnoprawnego występującego pomiędzy sprawą zakończoną wydaniem ostatecznej decyzji oraz powtórnym podaniem o wszczęcie postępowania administracyjnego. Przedmiotem postępowania będą zatem interesy prawne lub obowiązki, które następnie po wydaniu decyzji stają się prawem nabytym (jego brakiem) lub obowiązkami prawnymi określonych podmiotów. Charakter i zakres praw nabytych z decyzji bądź brak ich nabycia lub ustanowionych nią obowiązków stanowi o tożsamości załatwienia sprawy (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 9 czerwca 2022 r. sygn. akt IISA/Łd 39/22 oraz B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. C.H. BECK, Wyd. 12, Warszawa 2012 r., str. 637).
Kolejno trzeba podkreślić, że użyte przez ustawodawcę kategoryczne sformułowanie "nie może być wszczęte" wyraźnie wskazuje, że określone w art. 61a § 1 K.p.a. przyczyny muszą być znane organowi w chwili złożenia wniosku. Innymi słowy muszą cechować się oczywistością zaistnienia. Na tak wczesnym etapie, organ bada bowiem jedynie kwestie o charakterze formalnoprawnym, analizując czy miało miejsce zaistnienie podstaw do wszczęcia postępowania w przedmiocie zgłoszonego wniosku. Prowadzi to do konkluzji, że na tym etapie nie ma istotnego znaczenia zasadność wniosku bądź jej brak. W postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 K.p.a. organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania, bowiem instytucja odmowy wszczęcia postępowania kończy się aktem formalnym, a nie merytorycznym (por. wyroki NSA z: 26 stycznia 2023 r. sygn. II OSK 225/20; 5 kwietnia 2023 r. sygn. I GSK 424/19 i I GSK 509/19). Przesłanki do odmowy wszczęcia postępowania muszą być oczywiste, a ich stwierdzenie nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego (por. wyrok NSA z 26 lutego 2020 r. sygn. I OSK 2205/17).
Jeśli chodzi o res iudicata, warunkiem koniecznym wydania postanowienia, na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. jest stwierdzenie tożsamości stosunku administracyjnoprawnego występującego pomiędzy sprawą będącą w toku oraz powtórnym podaniem o wszczęcie postępowania administracyjnego. Tożsamość ta istnieje wówczas, gdy występują te same podmioty w sprawie, dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego, a do tego w niezmienionym stanie faktycznym sprawy (por. wyrok WSA w Łodzi z 11 czerwca 2024 r., sygn. II SA/Łd 213/24).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt obecnie rozpatrywanej sprawy należy dostrzec, że niewątpliwie nie budzi zastrzeżeń tożsamość wnioskodawcy, który po raz kolejny zwraca się do organu z prośbą o umorzenie należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia.
Wątpliwości budzi natomiast tożsamość stanu faktycznego, i to zarówno w zakresie zmiany stanu prawnego (materialnoprawną rozstrzygnięcia w sprawie z wniosku skarżącego z 30.11.2023 r. stanowiły przepisy ustawy z 20 kwietnia 2004 roku o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przedmiotowe postępowanie, zainicjowane wnioskiem skarżącego ze stycznia 2026 r. dotyczy regulacji z art. 247 ustawy z 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia) oraz aktualnej sytuacji, w której znajduje się skarżący – na dzień 22 stycznia 2026 r.
Zgodnie z obowiązującym na dzień wniesienia wniosku art. 247 ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia, Starosta może odroczyć termin spłaty lub rozłożyć na raty należności z tytułu zwrotu nienależnie pobranego świadczenia albo należności z tytułu zwrotu środków przyznanych na finansowanie form pomocy (ust. 1); Starosta z urzędu lub na żądanie podmiotu obowiązanego do zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, po zasięgnięciu opinii powiatowej rady rynku pracy, może umorzyć te należności w całości albo w części (ust. 2); Przepisy ust. 1 i 2 stosuje się, jeżeli wystąpiła jedna z przesłanek:
- 1) w postępowaniu egzekucyjnym lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że podmiot obowiązany do zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, nie posiada majątku, z którego można dochodzić należności;
- 2) dochodzenie należności, o których mowa w ust. 1, mogłoby pozbawić osobę obowiązaną do ich zwrotu lub osobę pozostającą na jej utrzymaniu niezbędnych środków utrzymania;
- 3) osoba obowiązana do zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, zmarła, nie pozostawiając majątku, z którego można dochodzić należności;
- 4) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że dalsza egzekucja będzie bezskuteczna z powodu braku majątku lub źródła dochodu obowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne (ust.
- 3) (...).
Sąd w rozpoznawanej sprawie podziela stanowisko NSA wyrażone w uchwale z 13 listopada 2023 r., sygn. II GPS 2/22, zgodnie z którym tożsamość sprawy administracyjnej wyznaczają elementy określające tożsamość skonkretyzowanego w decyzji administracyjnej stosunku prawnego, a więc identyczność podmiotów, identyczność przedmiotów oraz identyczność obu podstaw - prawnej i faktycznej (podkreślenia Sądu).
W rozpatrywanej sprawie z pewnością nie można mówić o oczywistej tożsamości obu wskazanych spraw.
Pierwszy wniosek skarżący złożył 30 listopada 2023 r., inicjując postępowanie zakończone prawomocną decyzją z 20 października 2025 roku, znak WP-VII.8642.6.2025, utrzymującą w mocy decyzję o odmowie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia, tj. zasiłku dla bezrobotnych za okres od 1 czerwca 2023 roku do 31 sierpnia 2023 roku w wysokości 4 218,00 zł. Organ orzekał tu na podstawie art. 76 ust. 7 ustawy z 20 kwietnia 2004 roku o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy
Tymczasem kolejny wniosek skarżącego ze stycznia 2026 r. powinien być rozpoznany na gruncie nowego stanu prawnego – ww. art. 247 ustawy z 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia.
Art. 61a § 1 K.p.a. powinien być interpretowany w związku z przepisami prawa materialnego, które wyznaczają zakres sprawy załatwianej w formie decyzji administracyjnej. Daty złożenia wniosku i wydania decyzji są istotnymi elementami mającymi wpływ na załatwienie sprawy.
W ocenie Sądu, nowy wniosek skarżącego wymagał weryfikacji przez ograny. To zaś oznaczało konieczność wszczęcia postępowania administracyjnego celem przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie stanu faktycznego sprawy. W tej sytuacji nie zachodziły przesłanki do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, bowiem zawsze, gdy trzeba przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w zakresie oceny przesłanek jego prowadzenia, za bezzasadne należy uznać stosowanie art. 61a § 1 K.p.a. Niedopuszczalna jest bowiem rozszerzająca wykładnia instytucji odmowy wszczęcia postępowania.
Z uwagi na powyższe, w kontrolowanej sprawie organy błędnie orzekły na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. odmawiając wszczęcia postępowania z wniosku skarżącego z dnia 18 stycznia 2026 r. W toku ponownego rozpoznania sprawy organy administracyjne w sposób prawidłowy i wnikliwy przeanalizują stan faktyczny sprawy i dokonają oceny zasadności wniosku skarżącego stosownie do wyżej opisanego trybu z ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia.
Sąd na marginesie powyższych wywodów zwraca uwagę pełnomocnikowi organu odwoławczego na utrwaloną praktykę redagowania uzasadnień w sposób niechlujny, a przez to mało czytelny tj. bez uwzględnienia w teksćie akapitów, odstępów między wersami oraz wyjustowania teksu.
Z powyższych względów, z uwagi na naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 61a § 1 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji.
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań. Rozpoznanie wniosku skarżącego o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia powinno zatem nastąpić na podstawie ww. przepisów ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia o oraz ogólnych zasad postępowania administracyjnego, w tym również poprawnie zastosowanego art. 79a k.p.a. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a.