Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 8 kwietnia 2026 r. utrzymał w mocy poprzednio wydaną decyzję z 27 stycznia 2025 r., a odmawiającą M. N. (skarżąca) umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.
W uzasadnieniu organ powołał się na ustalenia faktyczne, z których wynikało, że skarżąca 1 września 2023 r. zawiesiła działalność gospodarczą polegającą na prowadzeniu Biura [...] "M."; w dacie orzekania pobierała emeryturę w wysokości 2 157,49 zł brutto; jest właścicielką Hondy Civic z 2006 r., była właścicielką nieruchomości położonej w C. o powierzchni 1,5 ha (działka niezabudowana) oraz współwłaścicielką w ½ nieruchomości położonej w obszarze terenów mieszkaniowych – na obu nieruchomościach ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego zaległości.
W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że żadna z przesłanek z art. 28 ust. 2, 3 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 199 z późn. zm.) – dalej "u.s.u.s"- nie miała miejsca. Nie zachodziły też przesłanki z §3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) – dalej "rozporządzenie".
Organ wskazał, że w jego ocenie 67 letnia skarżąca, pomimo problemów zdrowotnych, nie została pozbawiona środków do życia, ponieważ wypłacana jest jej emerytura, a więc trwająca egzekucja powoduje regularne zmniejszenie zadłużenia. Organ podkreślił również, że skoro skarżąca jest właścicielką nieruchomości to nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności. Organ wskazał również, że skoro skarżąca przebywa w domu opieki społecznej to jej potrzeby życiowe są na bieżąco zaspokajane. Zastosowanie umorzenia byłoby więc dodatkowym nieusprawiedliwionym interesem publicznym, wsparciem ze strony państwa.
Pismem z 12 maja 2026 r. zaskarżyła decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 kwietnia 2026 r. utrzymującą w mocy poprzednio wydaną decyzję z 27 stycznia 2025 r., a odmawiającą umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.
Skarżąca zarzuciła, że zaskarżona decyzja naruszyła przepisy u.s.u.s. poprzez przyjęcie przez organ, że:
- - nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.;
- - skarżąca nie wykazała zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych mojego gospodarstwa domowego;
- - skarżąca nie wykazała, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń;
- - skarżąca nie wykazała, że jej stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekłe chorym członkiem rodziny, pozbawił ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Zdaniem skarżącej organ nie wziął pod uwagę w ogóle jej niepełnosprawności; pominął fakt, że osiągany przez nią dochód nie pozwalał na bieżące regulowanie opłat za pobyt w placówce opieki społecznej, które to koszty były bardzo wysokie, czego następstwem było powstawanie zadłużenia. Skarżąca wskazała, że przebywa w Domu Opieki społecznej jako osoba cierpiąca na zachowania afektywne dwubiegunowe nieokreślne. Ponadto, skarżąca wskazała, że jest po usunięciu guza nerki prawej (nowotwór złośliwy). Utrzymuje się z emerytury w kwocie 2 181,08 zł., z czego jedynie 1 078,56 zł przekazuje na konto Domu Pomocy Społecznej tytułem odpłatności, podczas gdy zgodnie z decyzją Centrum Usług Społecznych w Skawinie z dnia 5 października 2023 r. powinna przekazywać 1 502,89 zł. Nadto z emerytury jest prowadzona egzekucja komornicza na kwotę 599,19 zł. W związku z powyższym na jej konto depozytowe w Domu Pomocy Społecznej wpływa 503,33 zł i ta kwota musi starczyć na pokrycie podstawowych potrzeb, zakup leków ponad limit i środków higienicznych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoją argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.
Skarga została uwzględniona ponieważ ZUS, ograniczając się jedynie do egzekucji z wypłacanej emerytury, a nie podejmując faktycznie egzekucji z zabezpieczonych na poczet zaległości nieruchomości, doprowadzał, wbrew interesowi publicznemu, do zwiększania się zadłużenia skarżącej wobec władz publicznych – przerzucając tym samym skutki takiego postępowania na skarżącą i Gminę Skawina. W ocenie Sądu, to doprowadziło do błędnej interpretacji przede wszystkim §3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Niezależnie o powyższego, braki w należytym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji praktycznie uniemożliwiły sądowi administracyjnemu przeprowadzenie kontroli tegoż rozstrzygnięcia.
Z akt wynika, że skarżąca na 27 stycznia 2025 r. tj. w dacie wydania pierwszej z decyzji (k.
34) posiadała zaległości w łącznej kwocie 11 005,73 zł. (wraz z odsetkami). Składały się na nie: zaległości w składkach na ubezpieczenie społeczne (sierpień-grudzień 2017 r. i styczeń – lipiec 2018 r.) oraz zaległości w składkach na ubezpieczenie zdrowotne za sierpień 2021 – do sierpień 2023 r.
Zaskarżona decyzja (z 6 marca 2025 r.) nie aktualizuje w żaden sposób informacji o stanie zadłużenia, co budzi wątpliwości Sądu, w porównaniu do dostępnych publicznie danych z ksiąg wieczystych, w których na dzień 13 stycznia 2026 r. (a więc na prawie dwa miesiące przed wydaniem zaskarżonej decyzji z 6 marca 2025 r.) dokonano dodatkowo wpisu hipoteki przymusowej na zabezpieczenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne za kwiecień 2024 r.
Z zapisów ksiąg wieczystych obu ww. nieruchomości wynika bowiem, że zaległości zostały zabezpieczone hipoteką w części dotyczącej składek na ubezpieczenie zdrowotne za kwiecień, lipiec i sierpień 2023 r. (nieruchomość objęta KW nr [...]) oraz składek na ubezpieczenie społeczne za marzec 2017 r. - lipiec 2018 oraz ubezpieczenie zdrowotne za okres od sierpnia 2017 r. do lipca 2018; od sierpnia 2021 r. do listopada 2022 r.; od grudnia 2022 r. do czerwca 2023 r. i za kwiecień 2024 r. (KW nr [...]).
Rzecz jednak w tym, że 67 letnia skarżąca z racji choroby psychicznej została przymusowo umieszczona w DPS, co powoduje, że oczekiwanie organu, iż może ona potencjalnie uzyskiwać dodatkowe dochody, jest oderwane od realiów prowadzenia tego typu działalności jak dotychczasowa działalność (usługi tłumaczeń). Stosunkowo niska emerytura (2 157,49 zł brutto w 2025 r.) skutkuje brakiem możliwości szybkiego wyegzekwowania całości zaległości. W praktyce bowiem, jak wynika z decyzji, miesięcznie potrącane z ZUS jest 539,37 zł miesięcznie. Rzecz jednak w tym, że jednocześnie narasta skarżącej zadłużenie z tytułu pobytu w DPS w W., ponieważ skarżącej nie jest potrącane ustawowe 70% emerytury netto na poczet kosztów pobytu w DPS (w skardze jest mowa o należnym w 2023 r. potrąceniu 1 502,89 zł), ale z uwagi na coroczną waloryzację emerytury – wartość ta powinna być nieco wyższa. Zadłużenie to również dotyczy wierzyciela publicznego – jakim jest Gmina Skawina, która finansuje pobyt skarżącej w Domu Opieki Społecznej.
Z urzędu orzekającemu Sądowi znany jest fakt, że w sprawie skarżącej, a dotyczącej ewentualnego zwolnienia od kosztów pobytu w DPS, wypowiadał się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wskazując, że w zaskarżonej decyzji organu pomocy społecznej: "Nie rozważono jednak, czy kwota, która skarżącej pozostaje po uiszczeniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej nie jest kwotą niską, czy jej długotrwała choroba psychiczna nie generuje jakichś znacznych, dodatkowych wydatków na koszty leczenia i opieki, że nie ma ona żadnych zobowiązań finansowych" (wyrok z 12 maja 2026 r., III SA/Kr 1724/25). Zdaniem Sądu te same uwagi można odnieść do uzasadnienia zaskarżonej w niniejszym postępowaniu decyzji.
Jednocześnie organ nie podejmuje żadnych kroków w celu wyegzekwowania należności chociażby z działki rolnej położonej w C., a stanowiącej w całości własność skarżącej.
Powyższe oznacza, że nie odpowiadają do końca prawdzie twierdzenia organu, że skarżąca nie znajduje się w sytuacji gdy z powodu przewlekłej choroby została pozbawiona możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia). Z powodu całkowitego zaniechania podejmowania egzekucji, chociażby z działki rolnej należącej w całości do skarżącej, organ doprowadza do tego, że narasta równolegle z powodu zaniechania, zadłużenie skarżącej wobec Gminy Skawina.
Tego typu uzasadnienie nie odpowiada stanowi faktycznemu, co powoduje, że zdaniem Sądu, zostały naruszone dodatkowo przepisy art. 80 k.p.a. dotyczące oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego. Organ nie wziął bowiem pod uwagę, że skarżąca pozostaje nie z własnej woli, w domu opieki społecznej; nie porównał kosztów jakie ustawowo musi z tego tytułu ponosić finansując z emerytury netto (tj. 70% zgodnie z art. 61 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 639 z późn. zm.).) z kwotami wolnymi od zajęcia. Sąd nie miał więc dostatecznych danych, aby móc skontrolować zaskarżoną decyzję w tym zakresie.
W ponownym postępowaniu organ, analizując przesłanki umorzenia zaległości, uwzględni stanowisko Sądu zgodnie z z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm.).
Z tych to powodów Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.