Uzasadnienie
Decyzją z dnia 17 lutego 2026 r Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Myślenice z dnia 17.12.2025 r., orzekającą o odmowie Pani W. P. umorzenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ustalonych decyzją z dnia 29.11.2022 r., nr ŚR-11.522.249.428.2022 w wysokości 1500,00 zł
Decyzja ta została wydana w następującym stanie faktycznym: Burmistrza Miasta i Gminy Myślenice decyzją nr FA-532-135-428/21/22 z dnia 29.09.2021 r. przyznał świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla osób uprawnionych: N. P., W. P. na okres od 01.10.2021 r. do 30.09.2022 r. w wysokości po 500 zł miesięcznie na każdą osobę uprawnioną, tj. łącznie zł miesięcznie. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego zostały przyznane matce Pani M. W. wówczas przedstawicielowi ustawowemu działającemu w imieniu w/w osób uprawnionych. W dniu 29.11.2022 r. została wydana decyzja nr SR-11.522.249.428.2022 ustalająca i nakazująca zwrot nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego na łączną kwotę 3000 zł za miesiące październik 2021 r., listopad 2021 r., grudzień 2021 r. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, które łącznie na dzień wydania decyzji wynosiły 298,29 zł. Zgodnie z oświadczeniem matki, że z uwagi na zasądzenie alimentów na dwie osoby uprawnione należy uznać, że każda z uprawnionych otrzymała wysokość 1/2 kwot odpowiednio w miesiącu październiku 2021 r., listopadzie 2021r. oraz grudniu 2021r.
W związku z powyższym Organ I instancji uznał, że pełnoletnia osoba uprawniona W. P. jest zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w kwocie 1500 zł wraz z odsetkami naliczonymi od tej należności. W dniu 03.01.2023 r. Pani M. W. działając w imieniu osób uprawnionych złożyła odwołanie od wymienionej decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie rozpatrując odwołanie w dniu 22.03.2023 r. decyzją nr SKO.AI/4112/7/2023 utrzymało zaskarżoną decyzję w całości w mocy.
Powyższa decyzja została wymienionej doręczona w trybie doręczenia zastępczego, tj. podwójnie awizowana nie została przez skarżącą podjęta i wróciła do nadawcy. Pismem z dnia 21.06.2023 r. (data nadania przesyłki na poczcie 22.06.2023 r.) Pani M. W. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na ww. decyzję SKO z uchybieniem ustawowego terminu do jej wniesienia. W skardze wymieniona zawarła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Postanowieniem z dnia 19.10.2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1206/23 WSA w Krakowie odrzucił wniosek Ww. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Następnie postanowieniem z dnia 15.10.2024 r., sygn. akt I OZ 643/24 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącej na ww. postanowienie WSA w Krakowie. Zwrot całości akt sprawy do organu I instancji nastąpił w dniu 15.09.2025 r.
W związku z wydaną decyzją o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń, dnia 20.10.2025 r. pełnoletnia osoba uprawniona Pani W. P. złożyła do organu I instancji prośbę o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami z uwagi na ciężką sytuację finansową oraz okoliczność podjęcia nauki w szkole wyższej.
Organ I instancji powołał się na art. 23 ust. 8 ustawy z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i uznał, że Pani W. P. nie wskazała szczególnie uzasadnionej okoliczności dotyczącej sytuacji rodziny, która jest warunkiem zastosowania ulgi w spłacie w postaci wnioskowanego przez stronę umorzenia należności, zgodnie z powyższym przepisem. W toku postępowania ustalono, że Pani W. P. podejmuje zatrudnienie, z którego uzyskuje niewielkie dochody (oświadczenie strony z dn. 27.10.2025 r. oraz dane uzyskane podczas rozpatrywania wniosku o przyznanie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na nowy okres świadczeniowy 2025/2026). Pobiera świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacane przez CUS w Myślenicach w wysokości 1000,00 zł miesięcznie. Nie posiada oszczędności, ruchomości, nieruchomości ani żadnego innego majątku. Miesięczny dochód rodziny nie przekracza 1000,00 zł miesięcznie.
Wymieniona uczęszcza na odpłatne studia niestacjonarne w Wyższej Szkole Ekonomii i Informatyki w Krakowie, z tego tytułu ponosi koszty czesnego w kwocie 643,00 zł miesięcznie oraz koszty dojazdu na uczelnię. Organ I instancji wskazał dalej, że samo uzyskiwanie niskich dochodów nie stanowi szczególnej okoliczności i nie można traktować jako sytuacji uzasadniającej zastosowanie ulgi w spłacie. Ponadto z uwagi na dyscyplinę finansów publicznych nie ma możliwości umorzenia należności ze względu na sytuację, że strona ponosi inne wydatki typu opłaty za naukę w niepublicznej uczelni. Dodano również, iż pobranie świadczeń nienależnie pobranych nastąpiło z pełną świadomością osoby, która w tamtym okresie reprezentowała osobę uprawnioną.
Jednocześnie organ właściwy poinformował Panią W. P., że może wnieść o rozłożenie na raty kwoty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Na powyższą decyzję odwołanie złożyła Pani W. P. Strona nie zgadza się z wydana decyzją i wnosi o ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie art. 23 ust 8 ustawy z dnia 7 września 2007 r., skoro ustawodawca nie określił okoliczności uzasadniających umorzenie nienależnie pobranych świadczeń. Organ administracji publicznej może dokonać subiektywnej oceny tych przesłanek. W związku z tym Pani W. P. wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.
Uzasadniając wskazaną na wstępie decyzję SKO w Krakowie podkreśliło, że sporne świadczenia z funduszu alimentacyjnego zostały przyznane matce, Pani M. W., działającej jako przedstawiciel ustawowy. Następnie decyzją ni SR-II.522.249.428.2022 z dnia 29.11.2022 r. ustalono i nakazano zwrot nienależnie pobranych świadczeń w łącznej kwocie 3000 zł wraz z odsetkami 298,29 zł, przyjmując - zgodnie z oświadczeniem matki - że każda z uprawnionych otrzymała połowę świadczeń. W konsekwencji W. P. została zobowiązana do zwrotu 1500 zł wraz z odsetkami. W dniu 3.01.2023 r. Pani M. W. wniosła odwołanie od tej decyzji, jednak Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 22.03.2023 r., nr SKO.AI/4112/7/2023, utrzymało ją w całości w mocy. Jak wynika z akt sprawy, powyższa decyzja jest ostateczna i prawomocna. Kwestię tę uznano za bezsporną.
Odnosząc się do wniosku Pani W. P. o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami z uwagi na ciężką sytuację finansową oraz okoliczność podjęcia nauki w szkole wyższej, organ powołał się na art. 23 ust. 8 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.
Dokonując wykładni tego przepisu podkreślono, że przesłanka "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny" powinna być badana pod kątem oceny wszystkich ustalonych w konkretnej sprawie okoliczności, które kształtują sytuację Wnioskodawczyni i jej rodziny, w tym faktycznie istniejących ważnych powodów (materialnych, zdrowotnych, życiowych itp.) mających wpływ na funkcjonowanie rodziny i skonfrontowanie ich z konkretną (realną, aktualną i przyszłą) możliwością spłaty nienależnie pobranych świadczeń. Przesłanka ta ma charakter niedookreślony, co wymaga każdorazowo indywidualnej oceny całokształtu okoliczności sprawy, z uwzględnieniem słusznego interesu obywatela oraz interesu publicznego.
Opierając się na tym kryterium Organ odwoławczy stwierdził, że decyzja organu I instancji odmawiająca umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, a ustalenia faktyczne i prawne dokonane przez organ I instancji zasługują na pełną aprobatę. Powołano się przy tym na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym "ustawa z 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie zawiera definicji pojęcia "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny", a zatem ustalenie jej wystąpienia w każdym przypadku wymaga od organu odniesienia się do ocen pozaprawnych. Przesłanka ta powinna być badana po kątem oceny indywidualnej, co oznacza, że organ administracji zobligowany jest zbadać sytuację życiową wnioskodawcy oraz rodziny, którą tworzy (rozumianą jako sytuacja materialna, stan rodziny, stan zdrowotny czy zdolność podjęcia zatrudnienia).
Przy ocenie wystąpienia przesłanki, o której mowa w art. 23 ust. 8 u.p.o.u.a. znaczenie mają również przyczyny i okoliczności powstania zadłużenia. Przepis art. 23 ust. 8 u.p.o.u.a. może być zastosowany tylko wtedy, gdy sytuacja rodziny wynikająca ze szczególnie uzasadnionych okoliczności uniemożliwia spłatę nienależnie pobranego świadczenia nie tylko w chwili wnioskowania ojej umorzenie, ale także w przyszłości. Omawiany przepis nie może być stosowany tylko dlatego, że sytuacja rodziny jest trudna. Trudności te muszą być wyjątkowe, wykluczające ewentualność spłaty należności także w przyszłości".
Ocena istnienia szczególnie uzasadnionych okoliczności musi być dokonywana w odniesieniu do aktualnej sytuacji życiowej strony, obejmującej jej sytuację materialną, dochodową, zdrowotną oraz rodzinną, a organ obowiązany jest brać pod uwagę stan faktyczny istniejący w chwili wydawania decyzji. Z kolei w wyroku z dnia 18.03.2014 r., sygn. akt II SA/Rz 1339/13, WSA w Rzeszowie wskazał, że wykładnia pojęcia "szczególnie uzasadnionych okoliczności" prowadzi do przyjęcia, iż organ posiada swobodę interpretacyjną, jednak każdorazowo okoliczności te muszą być oceniane indywidualnie, przy uwzględnieniu, że sytuacja każdej rodziny jest odmienna.
Stan faktyczny uznano za prawidłowo ustalony, podkreślając, że Pani W. P. uzyskuje dochody z zatrudnienia, pobiera świadczenia z funduszu alimentacyjnego, nie posiada majątku ani oszczędności, a także ponosi koszty związane z odpłatnymi studiami niestacjonarnymi. Jednocześnie ustalono, że strona nie ponosi kosztów utrzymania mieszkania ani innych stałych wydatków, które mogłyby w sposób istotny obciążać jej budżet domowy. Strona nie wykazała, aby ponosiła jakiekolwiek koszty związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego, opłatami eksploatacyjnymi czy innymi zobowiązaniami finansowymi. Brak takich obciążeń oznacza, że jej sytuacja materialna - choć skromna - nie nosi cech nadzwyczajności, które mogłyby uzasadniać zastosowanie ulgi w postaci umorzenia należności. Strona jest osobą młodą, nielegitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ani innymi ograniczeniami zdrowotnymi, które mogłyby trwale wpływać na jej zdolność do podjęcia zatrudnienia. W świetle zasad doświadczenia życiowego należy przyjąć, że w przyszłości będzie mogła podjąć pracę zarobkową w szerszym zakresie niż obecnie, co umożliwi jej spłatę należności.
W skardze zaprzeczono, aby pobranie świadczenia nastąpiło z pełną świadomością osoby, która w tamtym czasie reprezentowała osobę uprawnioną. Decyzja z dnia 29 listopada 2022 r stała się prawomocna na skutek nie złożenia odwołania w terminie, a strona cały czas kwestionuje zasadność jej wydania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).
W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. W ramach sprawowanej kontroli sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w niniejszej sprawie nie ma zastosowania (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Oznacza to, że w granicach badanej sprawy sąd zobowiązany jest z urzędu, niezależnie od zarzutów skargi, dokonać pełnej oceny co do zgodności z prawem zaskarżonego aktu i w przypadku skargi na decyzję uwzględnia wszystkie zaistniałe w sprawie naruszenia, na które wskazano w art. 145 § 1 p.p.s.a.
Zgodnie z treścią art. 23 ust 1, la, 5 i 6 ustawy z dnia 7 września 2007 r o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. 2026.79) osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Od kwot nienależnie pobranego świadczenia, o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. a, b, d, f i g, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie. Kwoty nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami ustalone ostateczną decyzją podlegają potrąceniu z bieżąco wypłacanych świadczeń z funduszu. Nienależnie pobrane świadczenia wraz z odsetkami podlegają egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
W ust 8 tego przepisu przewidziano także, że organ właściwy wierzyciela, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.
W orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości (patrz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Po 80/23), że w kwestii umorzenia w całości lub w części nienależnego świadczenia, rozłożenia go na raty lub odroczenia terminu jego płatności, można orzekać dopiero wtedy, gdy zostanie wydana ostateczna decyzja określająca nienależne świadczenie. Z przepisu art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jasno wynika, że najpierw wydaje się decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a dopiero później organ właściwy wierzyciela, który wydał taką decyzję, może skorzystać z uprawnień określonych w powyższym przepisie. Aby orzekać możliwości zastosowania środków wymienionych w tym przepisie trzeba najpierw ustalić jaka kwota została nienależnie pobrana i kto jest zobowiązany do jej zwrotu. Decyzja ta ustala zatem nie tylko wysokość zobowiązania ale również osobę wierzyciela i dłużnika.
W omawianej sprawie decyzja taka została wydana w dniu 29 listopada 2022 r. ustalono w niej wysokość świadczenia nienależnie pobranego przez M. W. w imieniu osób uprawnionych tzn. N. P. i W. P. i nakazano M. W. zwrot nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami. Decyzja ta została doręczona tylko M. W., która złożyła od niej odwołanie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 22 marca 2023 r utrzymało w mocy decyzję Organu I Instancji. Ponieważ skarga została wniesiona po terminie Pani M. W. wniosła o przywrócenie terminu do jej złożenia. Wniosek ten został odrzucony postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 października 2023 r wydanym w sprawie sygn. akt III SA/Kr 1206/23, a Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 15 października 2024 r wydanym pod sygn. akt I OZ 643/24 oddalił zażalenie. Dlatego też skarga w sprawie sygn. akt III SA/Kr 1206/23 została odrzucona postanowieniem Wojewódzkiego Sądu administracyjnego w Krakowie z dnia 17 grudnia 2024 r.
Wniosek o umorzenie opisanej wyżej należności złożyła natomiast córka W. P., co do której nie została wydana decyzja w przedmiocie jej odpowiedzialności. Skoro zatem jak wskazano wyżej warunkiem rozpoznania wniosku o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest wcześniejsze ustalenie, że wnioskodawca jest zobowiązany do ich zwrotu, wniosek Pani W. P. nie powinien być merytorycznie rozpoznawany, bowiem nie została ona zobowiązana do zwrotu spornego świadczenia. Nie ma przy tym znaczenia, że jak podniósł organ jest ona osoba pełnoletnią, skoro do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego została zobowiązana jej matka pani M. W. Skoro zatem Pani W. P. nie została zobowiązana do zwrotu jakiegokolwiek świadczenia, a co za tym idzie nie jest dłużnikiem organu, to bezprzedmiotowe jest postępowanie w przedmiocie umorzenia długu.
Z tych też względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 134 § 1, art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.