Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowiez 9 lipca 2026 r., sygn. akt III SA/Kr 301/26

Uzasadnienie

1. Wyrokiem z 30 listopada 2023 r., III SA/Kr 977/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę K. K. i M. S. (dalej: skarżące) na decyzję Wojewody Małopolskiego (dalej również jako: Wojewoda, organ) z 18 kwietnia 2023 r. w przedmiocie odmowy przeniesienia do rejestru stanu cywilnego w drodze transkrypcji zagranicznego aktu małżeństwa.

Wyrok ten stał się prawomocny od dnia 19 stycznia 2024 r. wobec niezłożenia skargi kasacyjnej przez żadną ze stron postępowania.

1. 2. Pismem z 25 lutego 2026 r. skarżące wniosły skargę o wznowienie postępowania zakończonego ww. prawomocnym wyrokiem z 30 listopada 2023 r., III SA/Kr 977/23.

Jako podstawę wznowienia skarżące wskazały art. 272 § 2a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm.) – dalej "p.p.s.a.", zgodnie z którym można było żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy zostało wydane orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: TSUE), które miało wpływ na treść wydanego orzeczenia. W dniu 25 listopada 2025 r. TSUE wydał wyrok w sprawie C-713/23, Jakub Cupriak-Trojan i Mateusz Trojan przeciwko Wojewodzie Mazowieckiemu, ECLI:EU:C:2025:917, którego sentencja została opublikowana w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej w dniu 2 lutego 2026 r. pod poz. OJ C/2026/423.

Skarżące podały, że TSUE orzekając w trybie prejudycjalnym z wniosku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wskazał, że: "Artykuł 20 i art. 21 ust. 1 TFUE, odczytywane w świetle art. 7 i art. 21 ust. 1 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie uregulowaniom państwa członkowskiego, które ze względu na to, iż prawo tego państwa członkowskiego nie dopuszcza małżeństw osób tej samej płci, nie zezwalają na uznanie małżeństwa legalnie zawartego przez dwóch mających tę samą płeć obywateli wspomnianego państwa członkowskiego w trakcie korzystania z przysługującej im swobody przemieszczania się i pobytu w innym państwie członkowskim, w którym rozwinęli oni lub umocnili życie rodzinne, ani na transkrypcję w tym celu aktu małżeństwa do rejestru stanu cywilnego tego pierwszego państwa członkowskiego, w sytuacji gdy transkrypcja ta jest jedynym przewidzianym przez to państwo środkiem umożliwiającym takie uznanie".

1. 3. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie.

Organ wskazał, że przywołany w skardze wyrok TSUE w sprawie C-713/23 nie miał wprost charakteru wiążącego w sprawie objętej skargą. Innymi słowy miał charakter ocenny i jednostkowy głównie w sprawie w której zapadł. Organ dodał, że zasada związania wynikająca z art. 153 p.p.s.a. jest wyłączona w sytuacji, gdy przepisy prawa mające zastosowanie w danej sprawie uległy zmianie (np. wyroki NSA z 17 grudnia 2024 r. I OSK 2032/21, z 21 stycznia 2025 r. I OSK 107/23, z 25 lutego 2025 r. III OSK 17/24). W tym znaczeniu, w dacie złożenia skargi o wznowienie postępowania i sporządzania odpowiedzi na skargę, trwały dopiero działania legislacyjne uwzględniające oceny zawarte w ww. wyroku TSUE w sprawie C-713/23. Zdaniem Wojewody, interpretacja ww. wyroku oraz jego wykładnia dokonana została przez skarżące w sposób nadmiernie rozszerzający, bowiem wyrok ten odnosił się jedynie do dopuszczalności transkrypcji zagranicznego dokumentu cywilnego dotyczącego zawarcia związku małżeństwa jednopłciowego dopuszczalnego w innym państwie niż RP, a nie dopuszczalności zawarcia takiego związku na terenie RP.

Niezależnie od powyższego, Wojewoda podkreślił, że system rejestracji aktów stanu cywilnego i związane z nim funkcjonalności Systemu Rejestrów Państwowych pozostawały skorelowane z regulacjami materialno-prawnymi prawa rodzinnego, zakazującymi wprowadzenia do obrotu prawnego aktu małżeństwa osób tej samej płci, co uprawniało do konkluzji, że w aktualnym stanie prawnym przeniesienie takiego aktu w trybie transkrypcji w praktyce nadal nie wydawało się być możliwe.

Wojewoda podał, że dotychczasowe orzecznictwo sądowoadministracyjne było zbieżne ze stanowiskiem zawartym zarówno w ww. decyzji Wojewody Małopolskiego z dnia 18 kwietnia 2023 r. w przedmiocie odmowy przeniesienia w drodze transkrypcji zagranicznego aktu małżeństwa, jak i wskazanym w skardze o wznowienie postępowania, wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 30 listopada 2023 r., III SA/Kr 977/23. Z tych też przyczyn wydane poprzednio decyzje jak i ww. wyrok, odpowiadały prawu w dacie ich wydawania. Ponadto, organ stosujący prawo zobligowany był do działania na podstawie i w granicach prawa, a wyrok TSUE nie zaliczał się do źródeł prawa. Skoro zatem obowiązujące organ przepisy prawa wewnętrznego, obowiązujące w RP, w tym również o charakterze wykonawczym, nie dopuszczały możliwości dokonywania transkrypcji aktu małżeństwa, jak objęty skargą, to stwierdzić należało, że jedyną dopuszczalną zmianę stanowiska w tego typu sprawach, można było zastosować dopiero po wprowadzeniu i zmianie przepisów prawnych.

Innymi słowy, w ocenie organu, wyrok TSUE w innej sprawie (niż skarżących) nie mógł wprost stanowić dostatecznej podstawy prawnej do uchylenia zapadłego w niej prawomocnego wyroku Sądu, jak i poprzedzających go decyzji. Organ podkreślał przy tym, że procedowany w chwili sporządzania odpowiedzi na skargę, proces legislacyjny skierowany na zmianę przepisów uniemożliwiających przywołaną transkrypcje, z chwilą wejścia ich w życie umożliwi zarówno jej dokonanie, jak i wykonanie.

W tym stanie rzeczy, w ocenie Wojewody, skargę o wznowienie postępowania należało uznać zarówno za przedwczesną, jak i nie zasługującą na uwzględnienie.

1. 4. Na rozprawie w dniu 9 lipca 2026 r. pełnomocniczka skarżących potwierdziła, że skarżące posiadają obywatelstwo polskie i na stałe zamieszkują w Polsce, w Krakowie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje

5. Skarga o wznowienie postępowania zasługiwała na uwzględnienie ponieważ skarga ta spełniała wymogi formalne, o których mowa w art. 272 § 2a, art. 277 i 279 p.p.s.a. Sąd uznał również, że powołany w skardze wyrok TSUE w sprawie C-713/23 dawał podstawę do wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, a następnie jego uchylenia oraz uchylenia wydanych w sprawie decyzji organów obu instancji i zobowiązania organu I instancji do dokonania transkrypcji aktu małżeństwa skarżących. W ocenie orzekającego Sądu, polskie przepisy nie stały na przeszkodzie dokonaniu w Polsce transkrypcji aktu małżeństwa skarżących (dwóch kobiet, posiadających obywatelstwo polskie i na stałe zamieszkałych w Polsce) jeżeli akt ten był dowodem zdarzenia i jego rejestracji w państwie wystawienia; posiadał status dokumentu stanu cywilnego; miał moc dokumentu urzędowego, a także został wydany przez właściwy organ i nie budził wątpliwości co do autentyczności; nie był też dokumentem powstałym w wyniku transkrypcji w państwie innym niż państwo zdarzenia.

6. Powołane wyżej przepisy p.p.s.a. stanowią, że można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy zostało wydane orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, które ma wpływ na treść wydanego orzeczenia. Przepis § 2 stosuje się odpowiednio, z tym że termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania biegnie od dnia publikacji sentencji orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej (art. 272 §2a). Skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym. Termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji - od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy (art. 277). Skarga o wznowienie postępowania powinna ponadto zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia, podstawę wznowienia i jej uzasadnienie, okoliczności stwierdzające zachowanie terminu do wniesienia skargi oraz żądanie o uchylenie lub zmianę zaskarżonego orzeczenia.

7. Wyrok TSUE w sprawie C-713/23, na który powołały się skarżące, jako podstawę skargi o wznowienie postępowania, został opublikowany w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej w dniu 2 lutego 2026 r. pod poz. OJ C/2026/423. Skarga o wznowienie postępowania została złożona 25 lutego 2026 r. (data stempla pocztowego). W skardze został opisany istotny dla wznowienia stan faktyczny (skarżące zawarły [....] 2022 r. związek małżeński w Portugalii, co potwierdził przedłożony akt małżeństwa wydany przez Urząd Stanu Cywilnego, a następnie złożyły wspólny wniosek o transkrypcję aktu małżeństwa dołączając tłumaczenie przysięgłe portugalskiego aktu małżeństwa i dowód uiszczenia opłaty skarbowej). W skardze o wznowienie postępowania wskazano również, jakie w sprawie wydane zostały decyzje administracyjne i w jaki sposób decyzje te zostały uzasadnione. Skarga zawierała również żądanie uchylenia wydanego poprzednio wyroku, a także żądanie uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 p.p.s.a.

8. Orzekający w sprawie Sąd uznał, że powołany w skardze wyrok TSUE w sprawie C-713/23 dawał podstawę do wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Wbrew twierdzeniom Wojewody, nie jest tak, że tylko wyrok TSUE w konkretnej sprawie daje podstawę do wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego. Jest wręcz przeciwnie, zasadniczo bowiem wyroki TSUE w konkretnych sprawach zapadają w toku trwającego postępowania sądowoadministracyjnego na skutek wystąpienia przez sąd administracyjny z pytaniem prejudycjalnym na podstawie art. 267 akapit drugi Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr, poz. 864/2). Wystąpienie przez sąd administracyjny z pytaniem prejudycjalnym do TSUE stanowi następnie podstawę do zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego na podstawie art. 124 § 1 pkt 5 p.p.s.a. Skoro więc na podstawie ww. art. 272 § 2a zdanie pierwsze p.p.s.a., można żądać wznowienia postępowania w przypadku, gdy zostało wydane orzeczenie TSUE, które ma wpływ na treść wydanego orzeczenia, to w sposób oczywisty chodzi o wydane orzeczenia w innych sprawach, niż zakończona prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego.

9. Wskazana przez skarżących podstawa wznowienia postępowania jest akceptowana również przez doktrynę, podkreślającą, że art. 272 § 2a p.p.s.a. stanowi konsekwencję członkostwa Polski w Unii Europejskiej i obowiązującej zasady lojalnej współpracy, uregulowanej w art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/30 z późn. zm.). Komentatorzy tego przepisu wskazują, że stylizacja art. 272 § 2a p.p.s.a. świadczy o szerokim ujęciu omawianej podstawy wznowienia postępowania. Pomiędzy wyrokiem sądu a orzeczeniem TSUE zachodzić ma merytoryczny związek przyczynowo-skutkowy. Przyczyna wznowienia aktualizuje się wówczas, gdy wyrok nosiłby inną treść, gdyby pogląd zaprezentowany przez TSUE został przez sąd uwzględniony. Co więcej, zdaniem komentatorów, wypowiedzi TSUE dotyczą zarówno interpretacji przepisów prawa materialnego, ale też odnoszą się również do zagadnień proceduralnych. Wprawdzie wskazana zależność treściowa orzeczenia TSUE i polskiego wyroku sądowego powinna wynikać z sentencji, jednak treść wyroku sądu administracyjnego pozostaje zrelatywizowana względem zaskarżonej formy prawnej administracji. Skoro – zgodnie z art. 153 p.p.s.a.– istotnym elementem sentencji wyroku sądu administracyjnego jest wyrażona w jego uzasadnieniu ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania, analiza wpływu orzeczenia TSUE na orzeczenie sądowoadministracyjne wymaga rozważenia także jego uzasadnienia (o ile zostało sporządzone), a niekiedy również treści zaskarżonej decyzji (por. J. Wegner [w:] T. Kolanowski, J. Wegner, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2026, art. 272).

10. Kierując się powyższymi poglądami, Sąd postanowił wznowić postępowanie zakończone prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 30 listopada 2023 r., III SA/Kr 977/23 analizując przy tym treść ww. wyroku TSUE w sprawie C-713/23, a także uzasadnienia wydanych w sprawie decyzji. Uzasadnienie ww. wyroku z 30 listopada 2023 r., III SA/Kr 977/23 nie zostało bowiem sporządzone, ponieważ skarżące nie złożyły wniosku o jego uzasadnienie. Orzekający Sąd przyjął więc, że ocena prawna w ww. wyroku byłaby tożsama z uzasadnieniem, co najmniej, zaskarżonej decyzji Wojewody (z uwagi na nieco odmienne, o czym poniżej, poglądy uzasadniające odmowę dokonania transkrypcji).

11. Z uzasadnienia decyzji organu I instancji wynikało, że przedłożony do transkrypcji zagraniczny odpis aktu małżeństwa zasadniczo spełniał kryteria określone w art. 104 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 393) – dalej "p.a.s.c"- tj. był dowodem zdarzenia i jego rejestracji w państwie wystawienia i posiadał status dokumentu stanu cywilnego; miał moc dokumentu urzędowego, a także został wydany przez właściwy organ i nie budził wątpliwości co do autentyczności; nie był też dokumentem powstałym w wyniku transkrypcji w państwie innym niż państwo zdarzenia. Jednakże, w ocenie organu I instancji fakt, że w dokumencie tym w rubrykach opisanych jako "Narzeczona" widniały dane osobowe dwóch kobiet – skarżących - czyniło niemożliwym przeniesienie tego aktu małżeństwa do rejestru stanu cywilnego bez naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego obowiązującego w Polsce. Tym samym, zdaniem organu I instancji, stan faktyczny sprawy wypełniał negatywne przesłanki transkrypcji, o której mowa w art. 107 pkt 3 p.a.s.c. Organ wskazał również na art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 zwanej dalej "k.r.o."), a także art. 18 Konstytucji RP, z których, zdaniem organu, wynikało, że za małżeństwo ustawodawca polski uznał wyłącznie związek mężczyzny i kobiety. Na koniec organ I instancji powołał przepisy rozporządzenia Ministra Cyfryzacji z dnia 18 kwietnia 2020 r. w sprawie wzorów dokumentów wydawanych z zakresu rejestracji stanu cywilnego (Dz. U. poz. 698), które w odpowiednim dla sprawy formularzu przewidywały tylko rubryki "mężczyzna" i "kobieta", co w praktyce skutkowałoby koniecznością podania danych jednej z kobiet w rubryce oznaczonej jako "mężczyzna".

12. Z kolei Wojewoda, rozpatrujący sprawę na skutek wniesienia odwołania, wskazał, że wprawdzie art. 18 Konstytucji nie stał na przeszkodzie do dokonania transkrypcji aktu małżeństwa, jednakże przeniesienie aktu małżeństwa zawartego według prawa portugalskiego byłoby nie do pogodzenia z zasadą porządku prawnego wynikającą z art. 1 § 1 k.r.o. Organ odwoławczy przywołał na uzasadnienie zastosowanej w sprawie interpretacji, szereg orzeczeń sądów administracyjnych, w tym odwołał się m.in. do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 lipca 2022 r. II OSK 2376/19 podtrzymującego stanowisko w przedmiocie odmowy wpisania do rejestru stanu cywilnego aktu małżeństwa osób tej samej płci, sporządzonego za granicą. W powoływanym przez Wojewodę wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny powtórzył za sądem I instancji, że z art. 18 Konstytucji RP wynika nie tyle konstytucyjne rozumienie instytucji małżeństwa, co gwarancja objęcia szczególną ochroną i opieką państwa instytucji małżeństwa, ale tylko w założeniu, że chodzi o związek mężczyzny i kobiety. Zdaniem sądów treść art. 18 Konstytucji nie mogłaby stanowić samoistnej przeszkody do dokonania transkrypcji zagranicznego aktu małżeństwa, gdyby w porządku krajowym instytucja małżeństwa jako związku osób tej samej płci była przewidziana, oraz że przepis ten nie zabrania ustawodawcy by mocą ustaw zwykłych zinstytucjonalizował status związków jednopłciowych lub związków różnopłciowych osób, które nie zamierzają zawrzeć małżeństwa. Jednocześnie - mając na uwadze, że polski ustawodawca takiej instytucjonalizacji (w drodze ustawy) nie dokonał, sądy uznały, że przeniesienie do rejestru stanu cywilnego aktu małżeństwa zawartego między osobami tej samej płci byłoby nie do pogodzenia z zasadą porządku prawnego obowiązującego na terytorium Polski, wynikającą z art. 1 § 1 k.r.o.

13. Natomiast uzasadnieniu ww. wyroku TSUE w sprawie C-713/23 podkreślono, że z informacji przedstawionych Trybunałowi wynikało, że zgodnie z prawem polskim pary osób odmiennej płci korzystają z możliwości transkrypcji ich aktu małżeństwa do polskiego rejestru stanu cywilnego, gdy małżeństwo to zostało zawarte w innym państwie członkowskim. Natomiast pary tej samej płci, takie jak ta, której dotyczy postępowania główne, nie mogą ze względu na swoją orientację seksualną spełniać przewidzianych w prawie polskim warunków uzyskania takiej transkrypcji (pkt 74). Ta okoliczność przywiodła TSUE do wniosku, że o ile państwa członkowskie dysponują zakresem uznania w odniesieniu do sposobów uznawania małżeństw zawartych przez obywateli Unii w trakcie korzystania z przysługującej im swobody przemieszczania się i pobytu w innym państwie członkowskim, o tyle brak sposobu uznawania równoważnego z tym przyznanym parom osób odmiennej płci, stanowi dyskryminację ze względu na orientację seksualną, zakazaną przez art. 21 ust. 1 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz. U. UE C 2007.303.1 z dnia 14 grudnia 2007 r.; dalej: "Karta"). Wynika z tego, że jeżeli państwo członkowskie w ramach swojego zakresu uznania (tzn. prawa do wewnętrznych regulacji kwestii zawierania małżeństwa) zdecyduje się ustanowić w swoim prawie krajowym jeden sposób uznawania małżeństw zawartych przez obywateli Unii w trakcie korzystania z przysługującej im swobody przemieszczania się i pobytu w innym państwie członkowskim, taki jak w niniejszym przypadku transkrypcja aktu małżeństwa do rejestru stanu cywilnego, to państwo członkowskie jest zobowiązane stosować ten sposób bez rozróżnienia do małżeństw zawieranych przez osoby tej samej płci oraz małżeństw zawieranych przez osoby odmiennej płci (por. wyrok TSUE w sprawie C -713/23, pkt 75).

14. Powyższy wyrok TSUE w sprawie C-713/23, zapadły w wyniku skierowania pytania prejudycjalnego przez Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie małżeństwa dwóch mężczyzn, w tym jednego posiadającego obywatelstwo polskie i niemieckie, stał się m.in. podstawą sformułowanego podglądu w wydanym następczo wyroku z 20 marca 2026 r. II OSK 216/21, że z art. 18 Konstytucji RP nie da się wygenerować tezy, że po pierwsze przepis ten zakazuje uznania innych związków pomiędzy dwoma osobami niezależnie od płci i po drugie tym innym związkom nie należy się żaden poziom ochrony i opieki. Jak dalej wywodził Naczelny Sąd Administracyjny, art. 18 Konstytucji RP, mieszczący się pośród przepisów statuujących naczelne zasady Rzeczypospolitej Polskiej, nie może być interpretowany w oderwaniu od innych przepisów zawartych w Konstytucji określających wolności i prawa człowieka i obywatela oraz wolności i prawa osobiste.

15. W tym miejscu, zdaniem orzekającego Sądu, należałoby wymienić za Naczelnym Sądem Administracyjnym inne naczelne zasady konstytucyjne tj. wymienione w art. 30: przyrodzoną i niezbywalną godność człowieka stanowiące źródło wolności i praw człowieka i obywatela, w art. 31 ust. 1: wolność człowieka podlegające ochronie prawnej; w art. 32 ust. 1: równość wobec prawa i w art. 47: prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz decydowania o swoim życiu osobistym - jako przyznające każdemu obywatelowi prawo do realizowania własnego życia rodzinnego, nakładając tym samym na władze publiczne obowiązek ich poszanowania i ochrony oraz zagwarantowania, zgodnie ze swoimi kompetencjami, realizacji tych praw (por. pkt 6.18 wyroku NSA z 20 marca 2026 r., II OSK 216/21).

16. W konsekwencji, zdaniem orzekającego Sądu (który w tej mierze podziela pogląd NSA wyrażony w ww. wyroku z 20 marca 2026 r., II OSK 216/21), że art. 18 Konstytucji nie stoi na przeszkodzie uznaniu małżeństwa osób tej samej płci, legalnie zawartego w innym państwie członkowskim, w trakcie korzystania przez te osoby ze swobody przemieszczania się i pobytu celem kontynuowania życia rodzinnego w takim stanie cywilnym również z tego powodu, że inne rozumienie tego przepisu pozostawałoby w kolizji z zakazem niedyskryminacji w życiu społecznym, w tym z powodu płci i orientacji seksualnej (art. 32 ust. 2 Konstytucji). Dotychczasowa praktyka działania organów administracji właściwych w sprawach z zakresu rejestracji stanu cywilnego wskazuje, że zawarte w państwach członkowskich Unii, akty małżeństwa osób odmiennej płci przenosi się do polskiego rejestru stanu cywilnego w drodze transkrypcji. W kontekście tego spostrzeżenia nie może ujść z pola widzenia i ta istotna okoliczność, że zakaz wszelkiej dyskryminacji ze względu na płeć, jako jedna z fundamentalnych zasad Unii, jest normą o charakterze bezwzględnie wiążącym (por. wyrok TSUE z 22 stycznia 2019 r. w sprawie C-193/17, Cresco Investigation, EU:C:219:43; pkt 76). Tolerowanie dyskryminacji ze względu na różnicę płci oznaczałoby, w odniesieniu do tych osób, brak poszanowania godności i wolności, do których mają oni prawo, a władze publiczne, w tym sądy, winny te prawa chronić.

17. Podkreślić bowiem należy, że Polska, pomimo iż gwarantuje w swojej Konstytucji godność i wolność człowieka, prawo do równości wobec prawa; prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym – mierzy się z systemowym brakiem zapewnienia tych wartości i praw swoim obywatelom z uwagi na pozostawanie w stałych związkach osób tej samej płci. Europejski Trybunał Praw Człowieka (ETPC) wielokrotnie stwierdzał już naruszenie przez państwa, w tym Polskę, art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmieniona następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełniona Protokołem nr 2 - Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm.) przez brak zapewnienia parom tej samej płci szczególnych ram prawnych gwarantujących uznanie i ochronę tworzonych przez te osoby związków, co skutkuje brakiem możliwości uregulowania podstawowych aspektów ich życia prywatnego i rodzinnego, pozostawiając ich w "próżni prawnej" (wyroki ETPC w "polskich" sprawach: z 12 grudnia 2023 r., sprawa Przybyszewska i inni przeciwko Polsce, skarga nr 11454/17; z 19 września 2024 r., sprawa Formela i inni przeciwko Polsce, skarga nr 2719/22; z 24 kwietnia 2025 r., sprawa Andersen przeciwko Polsce, skarga nr 53662/20). Zdaniem ETPC, w Polsce pary tej samej płci, wobec braku oficjalnego prawnego uznania, są jedynie związkami de facto, nawet jeśli ważne małżeństwo zostało zawarte za granicą. Partnerzy tej samej płci nie byli w stanie powoływać się na istnienie swojego związku w kontaktach z organami sądowymi lub administracyjnymi. W ocenie ETPC konieczność zwracania się do sądów krajowych w celu ochrony zwykłych potrzeb danej pary, sama w sobie stanowiła przeszkodę w realizacji prawa do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego (por. ww. wyrok w sprawie Andersen, pkt 16 i 17). ETPC podkreślił, że żadna z przesłanek interesu publicznego przedstawionych przez Polskę nie przeważała nad interesem skarżącego w odpowiednim uznaniu i ochronie prawnej jego związku. W tym aspekcie ETPC zauważył, że skarżący może być zaliczany do grupy osób, na które polskie ustawodawstwo - nieoferujące uznania i ochrony par tej samej płci - może mieć bezpośredni wpływ. W konsekwencji, w ocenie ETPC, Polska przekroczyła swój margines oceny co do prawa do stanowienia wewnętrznych regulacji w zakresie zawierania małżeństw (nawet uwzględniając tło społeczne i kulturowe Polski) i nie wywiązała się ze swojego pozytywnego obowiązku zapewnienia skarżącemu konkretnych ram prawnych przewidujących uznanie i ochronę jego związku osób tej samej płci. Powyższe stanowiło o naruszeniu prawa skarżącego do poszanowania jego życia prywatnego i rodzinnego, chronionego na mocy art. 8 Konwencji (por. ww. wyrok w sprawie Andersen, pkt 18 i 19).

18. Odnosząc się do argumentów Wojewody powołującego się m.in. na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 lipca 2022 r., II OSK 2376/19, orzekający Sąd zauważa, że w sprawie tej, wyrokiem z 24 czerwca 2026 r., II OSK 507/26 Naczelny Sąd Administracyjny wznowił postępowanie oraz uchylił obydwa zapadłe w sprawie wyroki (sądu kasacyjnego i sądu I instancji), a także decyzje organów obu instancji. W dniu sporządzenia uzasadnienia niniejszego wyroku brak jest uzasadnienia, ale z dużym prawdopodobieństwem można przyjąć, że podstawą wznowienia postępowania oraz uchylenia zapadłych w sprawie orzeczeń (sądowych i administracyjnych) były motywy wskazane w ww. wyroku TSUE w sprawie C-713/23.

19. Dokonując w niniejszym wyroku ponownej interpretacji art. 18 Konstytucji RP w zw. z art. 1 §1 k.r.o., orzekający Sąd zwraca uwagę, że zgodnie z powołanym szeroko w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Wojewody z 18 kwietnia 2023 r. (str. 9 – k. 13 akt sądowych III SA/Kr 977/23), motywami uzasadnienia postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z 1 lipca 2021 r., SK 4/19 (rozpatrującego skargę dwóch kobiet na odmowę przyjęcia oświadczenia o wstąpieniu w związek małżeński) "brak unormowania w art. 1 § 1 k.r.o. umożliwiającego zawieranie małżeństw przez osoby tej samej płci należy zakwalifikować jako zaniechanie prawodawcze" co spowodowało umorzenie postępowania ponieważ kognicji Trybunału Konstytucyjnego nie podlegało badanie zaniechania prawodawczego (pkt 2.3.4 i 2.3.5. cz. II uzasadnienia ww. postanowienia). Dodać należy, ze Trybunał Konstytucyjny ponownie uznał się, z tych samych powodów, za nieuprawniony do badania zgodności z Konstytucją powoływanych przez organy przepisów (ww. art. 1 §1 k.r.o.) w postanowieniu z 1 lipca 2021 r. SK 15/17.

20. Orzekający Sąd zwraca przy tym uwagę, że uwagi Wojewody odwołujące się do zgodności art. 1 § 1 k.r.o. i art. 18 Konstytucji RP, określającego małżeństwo jako "związek kobiety i mężczyzny" są niezasadne, ponieważ w 1964 r. - kiedy uchwalano k.r.o. - obowiązywała Konstytucja lipcowa z 1952 r. (milcząca w ogóle na temat definicji małżeństwa), a homoseksualizm (abstrahując od jego ocen moralnych i religijnych) był ujęty w Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych Światowej Organizacji Zdrowia z 1948 r. (ICD-6) oraz z 1955 r. (ICD-7) jako zaburzenie psychiczne; tak też było w klasyfikacjach z 1965 r. (ICD-8) oraz z 1975 r. (ICD-9); dopiero od klasyfikacji z 1990 r. (ICD-10) homoseksualizm nie jest kwalifikowany jako zaburzenie chorobowe. Tym samym trudno jest przypisywać ówczesnemu ustawodawcy intencje, których mieć nie mógł (zob.: Projekt kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz przepisów wprowadzających kodeks rodzinny i opiekuńczy, Komisja Kodyfikacyjna przy Ministrze Sprawiedliwości, Warszawa 1962, załączony do pisma Prezesa Rady Ministrów z 4 marca 1963 r., znak: RM.111-131-62/Pt, Sejm PRL III kad. - IV sesja, druki sejmowe nr 127 i 128; Sprawozdanie stenograficzne z 26 posiedzenia Sejmu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w dniu 25 lutego 1964 r., Sejm PRL III kad. - VI sesja, Warszawa 1964, s. 8-104). W konsekwencji należałoby uznać, że w latach sześćdziesiątych XX w. racjonalny ustawodawca nie miał nawet podstaw do rozważania małżeństw jednopłciowych w sytuacji, gdy orientacja homoseksualna była uznawana wyłącznie za jednostkę chorobową. Niemożliwe też było wówczas - co oczywiste - kierowanie się przez ustawodawcę wytycznymi Konstytucji z 1997 r. Powyższe uwagi, orzekający Sąd czyni w ślad za zdaniem odrębnym s. Andrzeja Zielonackiego do ww. postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z 1 lipca 2021 r., SK 4/19 (pkt 4.2 uzasadnienia zdania odrębnego). Orzekający Sąd odwołuje się do tej części motywów zdanie odrębnego, ponieważ przytoczone tam poglądy ekspertów Komisji Konstytucyjnej Zgromadzenia Narodowego oraz poglądy doktryny wskazują na możliwość dynamicznej interpretacji Konstytucji.

21.. W powołanym zdaniu odrębnym s. Andrzej Zielonacki odwołał się również do poglądów innych sądów konstytucyjnych rozstrzygających podobne zagadnienia prawne. W tymże zdaniu odrębnym wskazał, że w "wyroku z 26 lipca 2015 r. w połączonych sprawach James Obergefell, et al., Petitioners, v. Richard Hodges, Director, Ohio Department of Health, et. al. (№ 14-556), Valeria Tanaco, et al., Petitioners v. Bill Haslam, Governor of Tennesse, et al. (№ 14-562), April DeBoer, et al., Petitioners v. Rick Snyder, Governor of Michigan, et al. (№ 14-571) oraz Gregory Bourke, et al., Petitioners v. Steve Beshear, Governor of Kentucky (№ 14-574) federalny Sąd Najwyższy, mimo że w przypadku stanów Michigan, Kentucky i Tennessee małżeństwo zdefiniowane jest w ich konstytucjach stanowych jako związek kobiety i mężczyzny, uznał większością głosów, iż na podstawie sekcji 1 XIV Poprawki do Konstytucji Stanów Zjednoczonych (...) osoby tej samej płci mają prawo do zawierania ze sobą związków małżeńskich, a prawodawstwo stanowe w żadnej mierze nie może się temu sprzeciwiać (...)".

22. W dalszej części wywodu stanowiącego zdanie odrębne, s. A. Zielonacki odwołał się również do orzecznictwa niemieckiego. Rozpatrujący bowiem podobne zagadnienia niemiecki Federalny Trybunał Konstytucyjny, a badający kwestie zgodności możliwości zawarcia związków partnerskich przez osoby tej samej płci w świetle art. 6 ust. 1 Ustawy Zasadniczej Republiki Federalnej Niemiec (tekst ustawy zasadniczej w polskim tłumaczeniu dostępny jest na stronach Sejmu), zgodnie z którym małżeństwo i rodzina znajdują się pod szczególną ochroną porządku państwowego, w wyroku z 17 lipca 2002 r., sygn. akt 1 BvF 1/01 i 1 BvF 2/01 (BVerfGE 105, S. 313) uznał, że wprowadzenie do niemieckiego porządku prawnego instytucji zarejestrowanych związków partnerskich dla osób tej samej płci nie narusza art. 6 ust. 1 Ustawy Zasadniczej. Zdaniem Federalnego Trybunału Konstytucyjnego ustawowa możliwość zawarcia związku partnerskiego nie podważa szczególnej ochrony małżeństwa, przeciwnie - jest to instytucja dla osób, które nie mogą zawrzeć związku małżeńskiego. to już w wyroku z 7 lipca 2009 r., sygn. akt 1 BvR 1164/07 (BVerfGE 124, S. 199) stwierdził, że jeżeli uprzywilejowaniu małżeństwa towarzyszy gorsze traktowanie innych form pożycia, pomimo tego, iż są one porównywalne do małżeństwa pod względem regulowanych stanów faktycznych i celów regulacji, to wówczas samo wskazanie na obowiązek ochrony małżeństwa nie może usprawiedliwiać odmiennego traktowania związku partnerskiego względem małżeństwa, o którym mowa w art. 6 ust. 1 Ustawy Zasadniczej. W oparciu o tę ewolucję rozumienia przepisu konstytucyjnego ustawodawca niemiecki zdecydował się na wprowadzenie małżeństw jednopłciowych (por. zdanie odrębne s. A. Zielonackiego do postanowienia TK z 1 lipca 2021 r., SK 4/19).

23. Orzekający Sąd zwraca uwagę, że przepisy niemieckiej konstytucji (ww. art. 6 ust. 1 Ustawy Zasadniczej) nie zawierały wyraźnego określenia wskazującego na małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny. Tego typu określenie zawiera natomiast hiszpańska konstytucja (tekst konstytucji dostępny na stronach Sejmu). Przy niezmienionym brzmieniu art. 32 ust. 1 stanowiącemu, że mężczyzna i kobieta mają prawo zawrzeć związek małżeński przy poszanowaniu pełnej równości wobec prawa, hiszpański Trybunał Konstytucyjny w wyroku nr 198/2012 z dnia 6 listopada 2012 r. opowiadając się za ewolucyjną interpretacją przepisów Konstytucji, uznał za zgodne m.in. z ww. art. 32 Konstytucji Hiszpanii przepisy ustawy wprowadzającej możliwość zawierania małżeństw przez osoby tej samej płci. Jak bowiem wskazywał Trybunał Konstytucyjny Hiszpanii: "Ustawa 13/2005 wpisuje się w tendencję zrównywania praw osób heteroseksualnych i homoseksualnych (...) Uznanie praw małżeńskich wszystkich ludzi, niezależnie od ich orientacji seksualnej, zakłada możliwość zawarcia małżeństwa przez osoby tej samej lub odmiennej płci [...]. Takie ujęcie nie wpływa na istotę prawa; możliwość zawarcia związku małżeńskiego przez osoby homoseksualne nie pozbawia tego prawa osób heteroseksualnych, nie narzuca konieczności zawarcia takiego związku. (...) Osoby heteroseksualne nie doznały zmniejszenia obszaru ich wolności. (...) Wprowadzona reforma [...] jest krokiem w stronę zapewnienia godności ludzkiej i swobodnego rozwoju osobowości. za zgodną z konstytucją ustawę" (por. Przegląd Sejmowy 4(117)/2013 str. 183).

24. W piśmiennictwie podkreśla się, że konstytucje państw systemu prawa kontynentalnego nie są jedynie martwym zapisem historycznym, lecz podstawą prawnej regulacji stosunków społecznych. W związku z powyższym wydaje się, że konstytucja powinna odpowiadać na przemiany, które zachodzą w społeczeństwie, aby jak najefektywniej chronić znajdujące się pod jej jurysdykcją jednostki (por. Natalia Woszczyk, Konstytucja a małżeństwo: studium komparatystyczne na przykładzie Polski i Hiszpanii; Studia Iuridica, LXXVI, str. 91).

25. Reasumując powyższe wywody, świadczące o akceptowanym w Europie przez sądy konstytucyjne sposobie rozumienia instytucji małżeństwa, jako związku nie tylko heteroseksualnego, zdaniem orzekającego Sądu, niezależnie od braku prawnych przeszkód w dokonaniu w Polsce transkrypcji aktu małżeństwa zawartego zgodnie z prawem państwa, w którym jest ono zawierane (art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. - Prawo prywatne międzynarodowe - t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 503) dokonanie takiej transkrypcji stanowi wyraz realnego szacunku i empatii władz publicznych dla ochrony podstawowych wartości praw i wolności skarżących – polskich obywatelek. Takie działanie, w ocenie Sądu, nie tylko nie narusza jakiegokolwiek przepisu Konstytucji RP, ale też podejmowane jest w wykonaniu zasad o których mowa w art. 1, art. 2 i art. 7 Konstytucji RP.

26. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego zbieżność celów jako wyraz idei współdziałania jest konsekwencją fundamentalnej zasady ustrojowej, wyrażonej w art. 1 Konstytucji, że "Rzeczpospolita Polska jest dobrem wspólnym wszystkich obywateli". Na konstytucyjne organy państwa nałożony został obowiązek takich działań, by realizować dyrektywę ustrojową zawartą w art. 1 Konstytucji (por. postanowienie TK. Z 20 maja 2009 r., Kpt 2/08, OTK-A 2009, nr 5, poz. 78.). Zasada ta m.in. realizuje się w skutecznym zapewnieniu przez sądy administracyjne wykonania podjętych przez Polskę zobowiązań traktatowych związanych z honorowaniem aktów prawa cywilnego potwierdzających zawarcie małżeństwa w innym kraju członkowskim w sposób służący dobru wspólnemu ponieważ zapewniający skuteczną ochronę poszanowania życia prywatnego i rodzinnego (art. 7 Karty), a jednocześnie nikogo nie dyskryminuje z uwagi płeć, rasę, kolor skóry, pochodzenie etniczne lub społeczne, cechy genetyczne, język, religię lub przekonania, poglądy polityczne, przynależność do mniejszości narodowej, majątek, urodzenie, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną. Powyższe jest również realizacją wynikającej z art. 2 Konstytucji RP zasady ochrony zaufania do państwa i prawa opierającej się na założeniu, że organy władzy publicznej powinny działać w sposób lojalny i uczciwy względem jednostki, budzący w niej poczucie stabilności i bezpieczeństwa prawnego. Skoro obowiązujące przepisy pozwalają obywatelkom i obywatelom polskim zawierać związki małżeńskie zgodnie z formą przewidzianą w kraju takiej czynności prawnej, to jeżeli wyraźny przepis nie zabrania zawierania tego typu małżeństw w Polsce, to małżonkowie mają prawo oczekiwać, że podjęte przez nich życiowe decyzje będą honorowane przez władze publiczne.

27. Zasada praworządności, o której mowa w art. 7 Konstytucji RP wymaga istnienia wyraźnego, pozytywnego przepisu jako podstawy prawnej do działania władz publicznych. Wbrew twierdzeniom organów, wszystkie powołane w decyzjach przepisy (art. 18 Konstytucji czy też art. 104 ust. 3 i art. 107 pkt 3 p.a.s.c.) nie zawierają zakazu zawarcia małżeństwa przez osoby tej samej płci. Zgodnie z powyższymi zasadami oznacza to tyle, że wprawdzie w Polsce, decyzją ustawodawcy, z powodu braku wyraźnego przepisu, nie można zawrzeć małżeństwa przez osoby tej samej płci, ale dopuszczalne jest dokonanie transkrypcji i wpisanie do akt stanu cywilnego aktu małżeństwa zawartego w innym państwie jeżeli akt ten był dowodem zdarzenia i jego rejestracji w państwie wystawienia i posiadał status dokumentu stanu cywilnego; miał moc dokumentu urzędowego, a także został wydany przez właściwy organ i nie budził wątpliwości co do autentyczności, nie był też dokumentem powstałym w wyniku transkrypcji w państwie innym niż państwo zdarzenia.

28. Odnosząc się natomiast do argumentów Wojewody o braku technicznych możliwości przeniesienia danych z portugalskiego aktu małżeństwa do polskich rejestrów aktów stanu cywilnego to orzekający Sąd zauważa (podobnie jak to konstatował NSA w ww. wyroku z 20 marca 2026 r., II OSK 216/21), że "techniczne niedostosowanie systemu teleinformatycznego rejestracji stanu cywilnego oraz aktów wykonawczych (w tym nazewnictwo rubryk oparte na kryterium płci) nie zwalnia organu administracji z obowiązku wykonania wyroku. Przyczyny takiej nie można upatrywać w niedokonaniu do chwili obecnej przez Ministra Cyfryzacji zmiany rozporządzenia z dnia 29 maja 2023 r. w sprawie wzorów dokumentów wydawanych z zakresu rejestracji stanu cywilnego". W rozpatrywanej sprawie oczekuje na wejście w życie (z dniem 23 sierpnia 2026 r.) nowelizacja ww. rozporządzenia dokonana rozporządzeniem Ministra Cyfryzacji z dnia 22 maja 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wzorów dokumentów wydawanych z zakresu rejestracji stanu cywilnego (Dz. U. poz. 667). Nowelizacja zaktualizowała wzory formularzy w celu dostosowania ich do rejestracji zagranicznych małżeństw jednopłciowych. Zmodyfikowano nazewnictwo rubryk (zawierają jako określenie obojga małżonków w obu kolumnach "Mężczyzna"/Kobieta"), co umożliwia wydawanie polskich odpisów aktów małżeństwa osobom tej samej płci.

29. W ocenie Sądu, z uwagi na datę wejścia w życie ww. nowelizacji, w momencie dokonywania transkrypcji (30 dni od daty otrzymania akt sprawy, ale nie wcześniej niż przed uprawomocnieniem się wyroku, co może nastąpić 30 dni od daty otrzymania przez strony odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem), obowiązywać będą znowelizowane przepisy, które ostatecznie usuną techniczne, wyłącznie, problemy z transkrypcją.

30. Zdaniem Sądu, podsumowaniem zastosowanej w sprawie wykładni ww. przepisów stanowi pogląd prezentowany w doktrynie: "Ochrona praw człowieka nie jest przecież potrzebna tym, na których prawa i wolności fundamentalne nikt nie nastaje, których prawa są bez żadnych wątpliwości akceptowane, cieszą się społecznym poparciem i ugruntowanym zrozumieniem. Cały mechanizm ochrony praw fundamentalnych ma sens w tym, że sięga poza granice dominujących społecznych przekonań i utrwalonych postaw, będąc wyzwaniem dla krzywdzących regulacji i praktyk" (M. Górski, Orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dotyczące osób LGBT – uwagi krytyczne, EPS 2026, nr 4, s. 10-15.).

31. Z tych to powodów Sąd uchylił prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, a następnie uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji zobowiązując organ I instancji do dokonania transkrypcji aktu małżeństwa skarżących - działając na podstawie art. 282 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 145 §1 pkt 1 lit. oraz art. 145a §1 i art. 135 p.p.s.a.

32. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. zasądzając zwrot uiszczonych opłat (od skargi i skargi o wznowienie postępowania oraz zwrot opłaty skarbowej od pełnomocnictwa), a także zwrot wynagrodzenia pełnomocniczki profesjonalnej. Wynagrodzenie zostało ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2026 r. poz. 215).