Uzasadnienie
Decyzją z 8 grudnia 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza Miasta i Gminy Myślenice z 20 października 2025 r. odmawiającej przyznania skarżącemu (K. Ł.) prawa do zasiłku stałego.
Podstawę prawną decyzji stanowił art. 37 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2026 r., poz. 639) - dalej: "u.p.s." oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2025 r., poz. 1691) - dalej: "k.p.a.".
Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wnioskiem z 22 września 2025 r. skarżący wystąpił do Centrum Usług Społecznych w Myślenicach o przyznanie zasiłku stałego z ubezpieczeniem zdrowotnym.
Skarżący wskazał, że przebywa w Szpitalu Klinicznym J. Babińskiego, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Nie pobiera żadnych świadczeń, nie posiada ubezpieczenia, uzyskuje rzeczową pomoc od rodziców. Nie posiada żadnego majątku. Posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Przebywa w Szpitalu im. Babińskiego w ramach detencji. W uzasadnieniu wniosku poddał, że jego kolega znajdujący się na Oddziale o Wzmocnionym Zabezpieczeniu ww. szpitala, będąc w takiej samej jak on sytuacji, uzyskał kasację wyroku w sprawie odmowy przyznania zasiłku stałego.
Decyzją z 20 października 2024 r. Burmistrz Miasta i Gminy Myślenice odmówił przyznania skarżącemu zasiłku stałego. Organ wskazał, że u skarżącego występuje ubóstwo oraz niepełnosprawność, które mogą stanowić powód do udzielenia świadczeń z pomocy społecznej, jednakże w rozpoznawanej sprawie zastosowanie ma przepis art. 13 ust. 1 u.p.s. Z akt sprawy wynika bowiem, że postanowieniem Sądu Rejonowego w Myślenicach z 9 listopada 2020 r., [...], że orzeczono wobec skarżącego środek zabezpieczający w postaci pobytu w zakładzie psychiatrycznym. Ponadto umorzono postępowanie karne wobec skarżącego za przestępstwo, o którym mowa w art. 190 i 288 k.k. Postanowieniem Sądu Rejonowego w Lublińcu z 9 września 2022 r., sygn. akt [...] wskazano Szpital Kliniczny im. Dr Józefa Babińskiego SP ZOZ w Krakowie jako dysponującym wzmocnionym poziomem zabezpieczenia. Przepis art. 13 u.p.s. należy odpowiednio stosować do skarżącego.
W odwołaniu od decyzji skarżący nie zgodził się z przyjętym w niej rozstrzygnięciem i tak jak we wniosku o przyznanie świadczenia powołał się na wydany względem jego kolegi wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 listopada 2025 r., I OSK 1486/24.
Decyzją z 8 grudnia 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Myślenice. Kolegium wskazało, że skarżący podczas pobytu w ww. Szpitalu ma zapewnioną możliwość zaspokojenia potrzeb bytowych, a zatem jego sytuacja rozpatrywana przez pryzmat zaspokojenia jego podstawowych potrzeb życiowych przez Państwo jest porównywalna do tej, w jakiej znajduje się osoba odbywająca kare pozbawiania wolności (art. 13 ust. 1 u.p.s.). Kolegium powołało się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 5 marca 2024 r., III SA/Kr 1806/23.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący powołując się na liczne orzeczenia sądów administracyjnych podniósł, że art. 13 ust.1 u.p.s. znajduje zastosowanie wyłącznie do skazanego wykonującego karę pozbawienia wolności i nie może być stosowany w drodze analogii do osoby, wobec której stosowany jest środek zabezpieczający.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje
Skarga zasługiwała na uwzględnienie ponieważ sytuacja osoby pozbawionej wolności i sytuacja osoby przebywającej w zakładzie psychiatrycznym w ramach środka zabezpieczającego, nie jest tożsama, wobec czego art. 13 ust. 1 u.p.s. w drodze analogii nie będzie miał zastosowania w postępowaniu dotyczącym przyznania zasiłku.
Bezspornie, skarżący w okresie, w którym starał się o przyznanie zasiłku stałego przebywał w ramach środka zabezpieczającego w postępowaniu karnym, w szpitalu psychiatrycznym.
Zastosowany w sprawie przez organy art. 13 ust. 1 u.p.s. stanowi, że osobie odbywającej karę pozbawienia wolności nie przysługuje prawo do świadczeń z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem ust. 1a.
Zasadniczo organ przyznawał, że nie istnieje przepis, który literalnie wykluczałby przyznanie prawa do świadczeń osobie umieszczonej w zakładzie psychiatrycznym, w którym realizowany jest środek zabezpieczający. Organ dopuścił więc w drodze analogii pozbawienie a priori skarżącego prawa do takiego świadczenia, tylko dlatego, że skarżący przebywał w ramach postępowania zabezpieczającego w zakładzie psychiatrycznym.
Jak jednak wskazał w wyroku z 27 marca 2026 r., I OSK 420/25 Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie skarżącego (którym to wyrokiem uchylił ww. wyrok WSA w Krakowie z 5 marca 2024 r., III SA/Kr 1806/23 oraz zaskarżone decyzje organów obu instancji) problem możliwości uznania, w drodze analogii, że sytuacja prawna osoby przebywającej w zakładzie psychiatrycznym w ramach orzeczonego środka zabezpieczającego jest tożsama z sytuacją prawną osoby odbywającej karę pozbawienia wolności była już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Orzekający 27 marca 2026 r, Naczelny Sąd Administracyjny odwołał się do poglądu wyrażonego w wyroku z 6 czerwca 2025 r., I OSK 1486/24, wskazując, za poglądami doktryny, że analogia, jako metoda wykładni mającej służyć tworzeniu nieprzewidzianych prawem unormowań wpływających na prawa jednostki, jest niedopuszczalna. Oparte na analogii domniemania i subiektywna ocena luk w ustawie jako będących wyrazem nieracjonalności ustawodawcy nie mogą stanowić podstawy do oceny stosowania prawa. Z istoty demokratycznego państwa prawnego wynika bowiem, że niedopuszczalne jest stosowanie analogii na niekorzyść strony. Innymi słowy, organ administracji publicznej posługując się analogią nie może nałożyć na stronę obowiązków lub odmówić przyznania jej uprawnienia. Niedopuszczalne było wywodzenie na zasadzie analogii, że przywołane w art. 13 ust. 1 u.p.s. osoby odbywające karę pozbawienia wolności, są w tej samej sytuacji, co osoby wobec których zastosowano środek zabezpieczający w postaci umieszczenia w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym. Z tych to powodów art. 13 ust. 1 u.p.s. nie obejmuje osób, w stosunku do których orzeczono izolacyjne środki zabezpieczające.
Z dokumentacji zgromadzonej w sprawie bezsprzecznie wynika, że skarżący nie został skazany na karę pozbawienia wolności, co byłoby przesłanką wykluczającą możliwość ubiegania się o świadczenia z pomocy społecznej.
Powyższy pogląd Sąd orzekający w niniejszej sprawie akceptuje i uznaje za własny, tym bardziej, że sprawa dotyczy tego samego skarżącego, znajdującego się w identycznej sytuacji. Sąd nie dostrzega więc powodów, aby odstąpić od wykładni dokonanej w sprawie skarżącego przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Jakkolwiek osoby pozbawione wolności i wobec których orzeczono pobyt w zamkniętym zakładzie leczniczym zostają w analogiczny sposób ograniczone w możliwości zabezpieczenia swoich potrzeb własnym staraniem, to ich sytuacja prawna została odmiennie ukształtowana przez ustawodawcę. Stosowane instytucje prawa karnego wywołują tożsamy skutek w postaci pozbawienia wolności, lecz nie prowadzą do analogicznego zabezpieczenia potrzeb bytowych.
Nieprawidłowe jest więc stanowisko organów, że pojęcie "skazanego" odnosi się także do osób wobec których orzeczono środek zabezpieczający, jak w tym przypadku wobec skarżącego. Bezsprzecznie sytuacja ww. grup osób nie jest analogiczna. W związku z tym słusznie skarżący akcentował, że nie można zestawiać jego sytuacji z osobą pozbawioną wolności.
Dodatkowo orzekający skład powtarza za wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 2 grudnia 2025 r., III SA/Kr 899/25, że za wykładnią art. 13 ust. 1 ustawy, dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w przytaczanym powyżej wyroku z 6 czerwca 2025 r., I OSK 1486/24, przemawia także to, że ustawodawca w Kodeksie postępowania administracyjnego unormował dwie nowe zasady: rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony (art. 7a k.p.a.) oraz współdziałania organów administracji publicznej (art. 7b k.p.a.). Przy czym w niniejszej sprawie istotnym staje się powinność organów wyznaczona art. 7a k.p.a., stanowiąca w § 1, że we wszystkich tych przypadkach, w których przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony, chyba że sprzeciwiają się temu sporne interesy stron albo interesy osób trzecich, na które wynik postępowania ma bezpośredni wpływ.
W regulacji tej urzeczywistnienie swoje znalazła zasada rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony (in dubio pro libertate). Zasada ta pozwala przy tym na realizację zasady pogłębiania zaufania do organu, ustanowionej w art. 8 k.p.a. Takie unormowanie wynika z tego, że decyzje organów władzy publicznej, w których wątpliwości interpretacyjne rozstrzygnięto na niekorzyść strony, istotnie obniżają zaufanie obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa. Wprowadzone rozwiązanie "przyjaznej interpretacji prawa" ogranicza ryzyko obciążenia strony skutkami niejasności przepisów, a tym samym chroni zaufanie obywateli do państwa i jego konstytucyjności. Nie może przy tym budzić jakichkolwiek wątpliwości, że zasada in dubio pro libertate przenika całe prawo administracyjne, a niejednoznaczność przepisów prawa nie powinna rodzić negatywnych konsekwencji dla stron postępowania, którego przedmiotem jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie przysługującego stronie uprawnienia.
Przez "korzyść strony" należy rozumieć optymalne dla niej rozwiązanie prawne spośród tych, które zarysowały się w trakcie wykładni przepisu. O tym, który wynik wykładni jest korzystny (a w razie kilku potencjalnie odpowiadających interesom strony sposobów interpretacji przepisów - najbardziej korzystny), powinno decydować stanowisko strony, wynikające z treści jej żądania lub wskazane w toku postępowania, nie zaś dowolna ocena organu. Ocena organu może doprowadzić do kilku możliwych rezultatów interpretacyjnych, dając organowi możliwość uznania różnych rezultatów za prawidłowe według własnego uznania, jednak w świetle przepisu art. 7a § 1 k.p.a. organ powinien uznać za jedynie słuszny ten rezultat, który da najkorzystniejsze dla strony rozstrzygnięcie.
Skarga musiała więc wywrzeć zamierzony skutek, skoro przy wydawaniu kontrolowanych decyzji w obydwu instancjach doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego i materialnego (art. 13 ust. 1 w zw. z art. 39 u.p.s.) w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy i mającym wpływ na jej wynik, co wobec postanowień art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm.) musiało skutkować uchyleniem decyzji organów obydwu instancji.
W ponownym postępowaniu organ rozpatrzy wniosek skarżącego będąc związany stanowiskiem Sądu wyrażonym w niniejszym wyroku na zasadzie art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.