Uzasadnienie
Decyzją z 3 grudnia 2025 r. Wojewoda Małopolski uchylił decyzję Wójta Gminy S. z 30 czerwca 2025 r. orzekającą o wymeldowaniu małoletniego K. A. z pobytu stałego i orzekł o odmowie wymeldowania małoletniego z miejsca pobytu stałego pod adresem: S., ul. R. [...].
Podstawę prawną decyzji stanowił art. 138 § 1 ust. 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572, dalej "k.p.a.") w związku z art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2025 r., poz. 274 z późn.zm., dalej: "u.e.l.").
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.
21 listopada 2023 r. Wójt Gminy wszczął postępowanie administracyjne S. na wniosek J. K. i S. K. (dalej: skarżący) w przedmiocie wymeldowania J. K., K. K., sióstr P. K. i N. J. oraz małoletniego K. A. z adresu: S., ul. R. [...]. Zdaniem skarżących osoby wskazane we wniosku zostały zameldowane bezprawnie. Ponadto skarżący podali, że osoby objęte wnioskiem o wymeldowanie nie mieszkają pod wskazanym adresem, a ich centra życiowe znajdują się w innych miejscach.
Na działce numer [...] w miejscowości S. (ul. R. [...]) posadowione są dwa budynki: drewniany i murowany. Pierwszym budynkiem mieszkalnym, który powstał na działce numer [...] w S. był budynek drewniany. Temu budynkowi został nadany numer [...]. Pierwotnie zamieszkany był przez J. K. (skarżąca) i J. K. oraz ich dzieci: S. K. (skarżący), J. K. oraz K. K. Następnie skarżąca z mężem wybudowali murowany budynek i przenieśli do niego swoje centrum życiowe. W budynku drewnianym zamieszkała m. in. J. K. z małoletnim synem K. A. 21 października 2004 r. małoletnia wówczas J. K. została zameldowana pod adresem: S., ul. R. [...] przez J. K. Matka małoletniego dysponuje kluczami do części mieszkalnej budynku drewnianego.
Spadek po J. K. zmarłym 20 października 2005 r., z wchodzącym w skład tego spadku gospodarstwem rolnym, na mocy ustawy nabyli: żona J. K. w ¼ części, synowie: S. K. i K. K. – każdy po ¼ części oraz wnuczki P. K. i J. K. – każda po 1/8 części.
Aktualnie toczy się postępowanie o dział spadku po zmarłym J. K. Matka małoletniego oraz jej siostra domagają się przekazania na ich własność budynku drewnianego nr [...] przy ul. R. [...].
Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, w szczególności przesłuchaniu świadków oraz oględzinach budynku drewnianego, 30 czerwca 2025 r. Wójt Gminy S. orzekł o wymeldowaniu małoletniego K. A. z pobytu stałego pod adresem: S., ul. R. [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że budynek pod adresem: S. ul. R. [...] nie jest centrum życiowym małoletniego, ani jego matki bowiem nie nadaje się on do zamieszkania.
W odwołaniu od decyzji przedstawiciel ustawowy małoletniego podniosła, że ona i jej syn nigdy nie opuścili domu i nie wyprowadzili się z niego. Mieszkają tam od urodzenia. Jest to ich dom rodzinny, centrum życiowe, ponieważ w budynku drewnianym żyją, mieszkają, śpią, spożywają posiłki, przechowują rzeczy osobiste (dokumenty, ubrania, leki, zabawki, książki do szkoły, leki na alergię itd.). Ponadto wskazała, że sądownie ustalono miejsce zamieszkania małoletniego K. A. jest w miejscu pobytu matki tj. pod adresem: S., ul. R. [...]. Podkreśliła, że na jednej działce przez wiele lat istniały dwa budynki (drewniany i murowany). Adres S., ul. R. [...] został nadany na budynkowi drewnianemu, w którym mieszka.
Skarżący nie mają kluczy do drewnianego budynku. Wskazała, że skarżący celowo niszczy budynek drewniany, aby zaniżyć jego wartość w sądzie oraz aby utrudnić normalne funkcjonowanie w spornej nieruchomości i zmusić rodzinę uczestniczki do opuszczenia budynku. Skarżący zakręcił dopływ wody do budynku drewnianego, nie zgodził się na remont dachu i nie dopuścił do wymiany pieca. Przedstawiciel ustawowy małoletniego podała, że nie stać jej na inne mieszkanie, a gmina nie może jej pomóc, ponieważ nie dysponuje lokalami socjalnymi.
Decyzją z 3 grudnia 2025 r. Wojewoda Małopolski uchylił decyzję Wójta Gminy S. oraz orzekł o odmowie wymeldowania małoletniego z pobytu stałego pod adresem wskazanym w decyzji. W ocenie organu II instancji z zebranego materiału wynika, że jakkolwiek małoletni wraz z matką nie przebywają stale w miejscu pobytu stałego, to jednak nie opuścili tego miejsca w sposób dobrowolny i trwały. Zdaniem Wojewody Małopolskiego stan obiektywnego "nieprzebywania" nie jest jeszcze dobrowolnym i trwałym opuszczeniem lokalu. Nie przesądza też o trwałym opuszczeniu przebywanie przez osobę w innym lokalu. Niezbędnym jest bowiem zobiektywizowanie się zamiaru trwałego opuszczenia miejsca pobytu stałego, a o tym decydują między innymi: powód opuszczenia, możliwość dostępu do lokalu, wola powrotu, pogodzenie się z dalszym niezamieszkiwaniem w miejscu pobytu stałego. Wojewoda zwrócił uwagę, że matka małoletniego dysponuje kluczami do budynku nr [...] przy ul. R. w S. Czuje się odpowiedzialna za stan techniczny budynku, podejmuje ona próby remontów i modernizacji nieruchomości.
W ocenie organu odwoławczego Wójt, prowadząc postępowanie oraz wydając zaskarżoną decyzję, naruszył podstawowe zasady kodeksu postępowania administracyjnego: zasadę prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), zasadę adekwatności, proporcjonalności (art. 7b), zasadę pogłębiania zaufania (art. 8 k.p.a.), zasadę udzielania informacji (art. 9). Jak również zasady wynikające z Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 18 stycznia 2011 r. (Dz.U. Nr 14, poz.
67) w sprawie instrukcji kancelaryjnej, jednolitych rzeczowych wykazów akt oraz instrukcji w sprawie organizacji i zakresu działania archiwów zakładowych. Zwrócił uwagę na nierzetelne prowadzenie akt sprawy przez organ pierwszej instancji.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący nie zgodzili się z decyzją Wojewody Małopolskiego, przedstawili swoje stanowiska, tożsame z prezentowanymi w postępowaniu administracyjnym. W treści skargi skupili się na opisaniu problemów własnościowych nieruchomości i majątkowych oraz prowadzonych sprawach sądowych. Dołączyli do skargi plik kserokopii z postepowań administracyjnych, sądowych cywilnych i karnych, prowadzonych pomiędzy skarżącymi a osobami objętymi wnioskiem o wymeldowanie.
W uzupełnieniu skargi skarżąca podała, że w styczniu 2026 r. Tauron odciął prąd w drewnianym budynku w związku z nieopłaconymi fakturami. Wniosła o uchylenie decyzji Wojewody.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Małopolski wniósł o jej oddalenie, podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę przedstawiciel ustawowy małoletniego podkreśliła, że nigdy dobrowolnie i na stałe nie opuściła miejsca zameldowania, a wskazywane przez skarżącego okoliczności mające świadczyć o niezamieszkaniu budynku, m.in. brak wody i prądu są skutkiem jego działań, którymi chce zmusić rodzinę uczestniczki do opuszczenia miejsca zameldowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje
Skarga zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej podniesione.
Na wstępie należy wskazać, że Sądowi jest wiadome z urzędu, że w przedmiocie wymeldowania małoletniego K. A. było już prowadzone postępowanie administracyjne, które zakończyło się wydaniem przez Wojewodę Małopolskiego decyzji z dnia 11 stycznia 2021 r. uchylającej decyzję Wójta Gminy S. o wymeldowaniu oraz odmawiającej wymeldowania małoletniego z miejsca stałego pobytu, prawomocnym wyrokiem z 14 września 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę na decyzję Wojewody Małopolskiego.
Równocześnie, z treści zaskarżonej decyzji wynika, że organ II instancji uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, odwołuje się do dokumentów znajdujących się w aktach poprzednich postępowań.
Podnieść należy, że zgodnie z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco.
W ocenie Sądu, w momencie wpłynięcia wniosku skarżącego o wymeldowanie organ powinien wyjaśnić, czy w sprawie – po uprzednim wydaniu przez Wojewodę Małopolskiego ostatecznej i prawomocnej decyzji odmawiającej wymeldowania uczestniczki – zaistniały nowe okoliczności faktyczne pozwalające na przyjęcie, że doszło do zmiany takich elementów stanu faktycznego sprawy, które uzasadniają prowadzenie kolejnego postępowania, a zatem pozwalają na przyjęcie, że mamy do czynienia z nową sprawą administracyjną.
Tymczasem ani organ I instancji, ani II instancji nie dokonały żadnych rozważań w tym przedmiocie. Równocześnie, w treści wydanych decyzjach wskazywały na uprzednio prowadzone postępowania w przedmiocie wymeldowania oraz odwoływały się do dowodów zebranych w toku poprzednich postępowań. Sąd w oparciu o przedłożone akta administracyjne sprawy nie jest w stanie dokonać ustaleń w przedmiocie tożsamości spraw.
Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem doktryny, postępowanie jurysdykcyjne nie może być wszczęte, gdy z żądaniem jego wszczęcia nie wystąpiła strona lub inny podmiot upoważniony do tego na mocy ustawy, ale także wtedy, gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo zapadło w niej rozstrzygnięcie (por. M. Romańska, [w:] H. Knysiak-Sudyka (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. II, WKP 2019). W takiej sytuacji organ powinien odmówić postępowania, ewentualnie wydać decyzję o jego umorzeniu, jeżeli okoliczność ta zostanie ujawniona w toku jego prowadzenia.
W doktrynie wskazuje się, że odmowa wszczęcia postępowania może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy na "pierwszy rzut oka" można stwierdzić, że zostały spełnione przesłanki określone w art. 61a k.p.a. Uzasadnieniem dla postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego jest w szczególności uprzednie rozstrzygnięcie tożsamej sprawy podmiotu wnoszącego podanie o wszczęcie postępowania. Warunkiem sine qua non wydania w tej sytuacji postanowienia, na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., jest stwierdzenie tożsamości stosunku administracyjnoprawnego występującego pomiędzy sprawą zakończoną lub będącą w toku oraz powtórnym podaniem o wszczęcie postępowania administracyjnego (tak słusznie wyrok NSA z dnia 20 września 2022 r., III OSK 2734/21, CBOSA).
Podnieść należy, że o tożsamości sprawy można mówić wówczas, gdy zachodzi tożsamość elementów ją wyznaczających. Jak się słusznie wskazuje w orzecznictwie na sprawę administracyjną w znaczeniu materialnym składają się elementy podmiotowe i przedmiotowe, a zatem przy ustalaniu tożsamości sprawy należy badać te właśnie elementy.
Tożsamość elementów podmiotowych to tożsamość podmiotu będącego adresatem praw lub obowiązków, a tożsamość przedmiotowa to tożsamość treści tych praw i obowiązków oraz ich podstawy prawnej i faktycznej (por. np. wyrok NSA z 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 2265/19).
Wskazać należy, że decyzja ostateczna ma powagę rzeczy osądzonej co do tego, co w związku z podstawą prawną stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, tj. podstawy prawnej, podstawy faktycznej i treści żądania strony. Res iudicata następuje w przypadku stwierdzenia, że istnieje tożsamość sprawy rozstrzygniętej kolejno po sobie dwiema decyzjami, z których pierwsza jest ostateczna. Tożsamość ta będzie istniała, gdy występują te same podmioty w sprawie, dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym tej sprawy (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 4 marca 2026 r., II SA/Po 869/25).
Jak z kolei wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (por. wyrok z dnia 9 stycznia 2026 r., VII SA/Wa 819/25) tożsamość spraw administracyjnych zachodzi wtedy, gdy występują w nich te same podmioty, dotyczą one tego samego przedmiotu i stanu prawnego przy niezmienionym stanie faktycznym w stosunku do postępowania zakończonego decyzją ostateczną. Przy czym tożsamość przedmiotową należy rozumieć szerzej niż tylko jako przedmiot sprawy. Chodzi w tym wypadku zarówno o identyczny przedmiot nowej sprawy w stosunku do sprawy uprzednio ostatecznie rozstrzygniętej, jak i o tożsamość stanu prawnego tej sprawy przy niezmienionych jej okolicznościach faktycznych.
Mając na względzie powyższe - skoro skarżący skierowali do organu kolejny wniosek o wymeldowanie małoletniego, po uprzednim prawomocnym zakończeniu postępowania decyzją odmawiającą wymeldowania, organ w pierwszej kolejności powinien ustalić, czy w ogóle możliwe jest prowadzenie postępowania przedmiocie wymeldowania, tzn. czy pojawiły się w sprawie nowe elementy, które pozwalają przyjąć, że mamy do czynienia z nową sprawą administracyjną, ponieważ tylko w takim przypadku możliwe jest ponowne prowadzenie postępowania administracyjnego i wydanie decyzji. W przypadku bowiem, gdyby nie doszło do zmiany elementów kształtujących sprawę administracyjną, wydana decyzja dotknięta jest wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., a zatem dającą podstawę do stwierdzenia jej nieważności.
Z uwagi na fakt, że Sąd nie miał dostępu do akt poprzednich postępowań, brak było możliwości weryfikacji, czy zaskarżona decyzja jest decyzją wydaną w sprawie uprzednio rozstrzygniętej decyzją ostateczną. Z tej przyczyny, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2026 r., poz. 143, dalej: "p.p.s.a.).
Zaznaczyć należy także, że zaskarżona decyzja nie poddaje się kontroli Sądu, ponieważ organ II instancji odwołuje się w niej do dokumentów, które nie zostały dołączone do akt sprawy, a stanowią dowody przeprowadzone w innym postępowaniu, a zatem dokonane w oparciu o te dowody ustalenia należy uznać za dowolne.
O dowolności oceny można mówić w przypadku uzyskania wniosków niewynikających w sposób logiczny ze zgromadzonego materiału dowodowego lub pominięciu określonych dokumentów lub dowodów jako niezdatnych do poparcia przyjętej z góry tezy (tak wyrok NSA 16 lipca 2020 r., II OSK 837/20).
Ponownie rozpoznając sprawę organ ustali, czy w sprawie zachodzi tożsamość sprawy administracyjnej w stosunku do sprawy zakończonej prawomocną decyzją o odmowie wymeldowania małoletniego, a po dokonaniu tych ustaleń podejmie rozstrzygnięcie w przedmiocie możliwości prowadzenia ponownego postępowania o wymeldowanie.
Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w punkcie I wyroku. O kosztach postępowania orzekł w punkcie II wyroku na podstawie art. 200 p.p.s.a.