Uzasadnienie
,,A’’ Sp. z o.o. z siedzibą w T. (zwana dalej,,A’’ Sp. z o.o. lub Spółką) reprezentowana przez radcę prawnego S. K. w skardze na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] r. nr [...] zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając ten wniosek Spółka w przedłożonym urzędowym formularzu PPPr wskazała, iż zajmuje się działalnością ogólnobudowlaną oraz wykonuje instalacje budowlane i hydrauliczne, przy czym jej kapitał zakładowy wynosi [...] zł, natomiast wartość środków trwałych szacuje się na poziomie [...] zł, niemniej jednak za ubiegły rok obrotowy Spółka poniosła stratę rzędu [...] zł, a stan jej rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił [...] zł. We wniosku poniesiono, iż Spółka boryka się z trudnościami finansowymi, które są spowodowane blokadą środków przez Urząd Skarbowy w [...], jako że zaskarżonym decyzjom nadano rygor natychmiastowej wykonalności, a nadto kryzysem gospodarczym, który zahamował działalność inwestycyjną w branży budowlanej.
Jako uzupełnienie podanych danych, Spółka do akt sprawy przedłożyła:
zeznanie podatkowe za rok 2013 i 2014 (CIT-8, CIT-8/O), rachunek zysków i strat za rok 2014 oraz na koniec miesiąca maja 2015 r. wraz z bilansem, rozrachunek na dzień [...] r., protokół przesłuchania A. A. z dnia [...] r., odpis postanowienia o utrzymaniu w mocy decyzji Oranu pierwszej instancji o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności, zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego wraz z tytułem wykonawczym i zawiadomieniami o zajęciu środka transportu i zabezpieczeniu środka transportu, wyciągi z kont bankowych prowadzonych przez:,,B’’ Bank (zajęcie na kwotę [...] zł) z dnia [...] r.,,,C’’ (środki dostępne – (minus) [...] zł, saldo księgowe na kwotę [...] zł) z dnia [...] r..
Na podstawie przedłożonych informacji postanowieniem z dnia 30 września 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy.
Pismem dnia [...] r. pełnomocnik,,A’’ Sp. z o.o. złożył od tego postanowienia sprzeciw, w którym zarzuciła referendarzowi sądowemu, że niewłaściwie ocenił kondycje finansową Spółki. Wskazała, że,,A’ ’Sp. z o.o. nie posiada prawnej i realnej możliwości rozporządzania środkami trwałymi, co umożliwiłoby uzyskanie kwot na poczet opłaty sądowej, albowiem środki trwałe Spółki w kwocie [...] zł, na które składają się rzeczy ruchome jak i nieruchomości, zostały zajęte przez organy egzekucyjne Urzędu Skarbowego w [...]. Podniosła, iż postanowieniem Sądu Rejonowego [...] w [...], Wydział [...] z dnia [...] r. Sąd, zarządził sprzedaż udziałów wspólnika, przez co kapitał podstawowy (składający się z udziałów o ustalonej wartości nominalnej, należących do wspólników) nie może stanowić źródła, z którego można byłoby wygospodarować wymaganą kwotę jak też wyłączona jest w praktyce możliwość podejmowania uchwał wspólników w zakresie dokapitalizowania spółki np. poprzez dopłaty.
Nadto pełnomocnik Spółki wyjaśnił, iż znacząca większość wierzytelności przysługujących Stronie skarżącej pozostaje w swoistym zawieszeniu, związanym z długoletnimi postępowaniami pozostaje w swoistym zawieszeniu, związanym z długoletnimi postępowaniami upadłościowymi kontrahentów (np.,,D’’ sp. z o.o.), nie mając pewności czy do odzyskania należnych kwot finalnie dojdzie.
Za daleko idące uznano twierdzenia referendarza sądowego w zakresie możliwości poniesienia kosztów sądowych w związku z reprezentacja Spółki przez profesjonalnego pełnomocnika, albowiem Spółka od wielu lat prowadzi polemikę z błędną argumentacją i wnioskami zaskarżonych decyzji podatkowych, a fakt reprezentacji przez radcę prawnego został dokonany na samym początku postępowania podatkowego, gdzie Spółka posiadała płynność i dobra kondycję finansową.
Zdaniem pełnomocnika,,A’’ Sp. z o.o. postanowienie referendarza odmawiające przyznania prawa pomocy jest dla Spółki krzywdzące, albowiem Spółka znalazła się w sytuacji, w której to, Skarżąca w związku z brakiem płynności finansowej spowodowanym zajęciami na ruchomościach, nieruchomościach, prawach majątkowych nie może prowadzić jakiejkolwiek formy działalności gospodarczej umożliwiającej zdobycie nowych kontraktów, a zarówno nie ma możliwości próby dowiedzenia własnych racji przed odpowiednim Sądem. Do sprzeciwu nie dołączono żadnych dokumentów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm. - zwanej dalej P.p.s.a.), w brzmieniu z dnia wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy – w razie wniesienia sprzeciwu na postanowienie referendarza, który nie został odrzucony, postanowienie to traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd. Natomiast na mocy art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei, na podstawie art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.).
Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.).
Na wstępie podkreślić trzeba, że Strona skarżąca składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku,,A’’ Sp. z o.o., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawa pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120).
Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319).
Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą. O kondycji danego podmiotu można wnioskować na podstawie dwóch rodzajów dokumentów.
Pierwszy rodzaj stanowią szeroko pojęte dokumenty księgowe, które obrazują stan podmiotu funkcjonującego w obrocie gospodarczym od strony księgowej. Do tej kategorii dokumentów należy głównie sprawozdanie finansowe, w skład którego wchodzą: bilans oraz rachunek zysków i strat. Są to dokumenty sprawozdawcze, sporządzane zgodnie z wymogami ustanowionymi w ustawie o rachunkowości, opisującymi stan podmiotu po zakończeniu pewnego okresu – z reguły roku kalendarzowego. Niezależnie od tych dokumentów przedsiębiorca dysponuje także dokumentami bieżącymi, które wskazują na jego realne i rzeczywiste aktualne możliwości finansowe. Do takich dokumentów należą wydruki z rachunków bankowych, wskazujące na wszelkie dokonywane na nich operacje, jak również tzw. raporty kasowe, które wskazują w sposób bezpośredni ile gotówki znajduje się w kasie podmiotu.
Ocena sytuacji materialnej strony postępowania musi zatem uwzględniać nie tylko to, czy strona ma środki na koszty postępowania na koncie czy w kasie, ale też czy ma realną możliwość ich zdobycia (np. najmu, dzierżawy, egzekucji wierzytelności, sprzedaży udziałów itp.).
Jedną z możliwości uzyskiwania środków na prowadzenie postępowań sądowych związanych z działalnością gospodarczą są przychody z tej działalności.
Sąd stanął na stanowisku, iż w przypadku przedsiębiorców miarodajną dla oceny zdolności płatniczych podmiotu nie jest kategoria "dochodu", lecz właśnie "przychodu", gdyż istnieją legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu minimalizować bądź w ogóle eliminować obciążenia podatkowe, a strata, jak już podkreślał NSA (postanowienia w sprawach II OZ 707/13, I GZ 228/12), jest wyłącznie wynikiem bilansowania i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Jej powstanie nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej.
Mając na uwadze poczynione ustalenia wniosek,,A’’ Sp. z o.o. o zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych nie został uwzględniony.
Strona skarżąca wykazała w zeznaniu podatkowym CIT-8 za 2014 r. dochód w kwocie [...] zł., przy czym sam przychód,,A’’ Sp. z o.o. wyniósł [...] zł, a koszt uzyskania, wyniosły [...] zł. Wynik finansowy Spółki za pierwsze pięć miesięcy 2015 r. zamknął się stratą w kwocie [...] zł, a aktywa trwałe z kwoty [...] zł na koniec 2014 r. zmniejszyły się do [...] zł, jako że wartość urządzeń technicznych i maszyn z kwoty [...] zł spadła do [...] zł. Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] dokonał zajęcia posiadanych środków transportu w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego, na co Spólka zwróciła uwagę w sprzeciwie.
Natomiast aktywa obrotowe Spółki w porównaniu do roku 2014 zwiększyły się z kwoty [...] zł do [...] zł. Powyższe spowodowane było m.in. wzrostem należności krótkoterminowych jak również inwestycji krótkoterminowych, które z kwoty [...] zł osiągnęły wartość [...] zł, podczas gdy blokada konta w,,B’’ Banku dotyczy kwoty [...] zł. Z przedłożonego wykazu wynika, że Spółka nie odprowadza na bieżąco zaliczek na rzecz ZUS, PIT-4, CIT-2, VAT-7 i należności na rzecz Urzędu Miasta w [...]. Ponadto na dzień [...] r. posiadała nierozliczone zobowiązania z kontrahentami w kwocie [...] zł i jednocześnie nierozliczone należności o wartości [...] zł. Natomiast łączne obciążenia objęte tytułami wykonawczymi kształtowały się na poziomie [...] zł zgodnie z zawiadomieniem z dnia [...] r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego.
Nadto w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, saldo końcowe Spółki na posiadanych rachunkach bankowych wynosiło [...] zł, niemniej jednak jak ustalono z dołączonego bilansu we wcześniejszym okresie jej środki pieniężne w kasie i na rachunku bankowym wynosiły [...] zł. Kwota ta na koniec maja 2015 r. wzrosła do [...] zł, podczas gdy blokada konta w,,B’’ Banku dotyczy [...] zł. Nie jest ona zatem tożsama z niemożliwością korzystania z rachunku bankowego, co potwierdza choćby fakt, że Spółka nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, lecz prowadzi ją na znaczną skalę o czym świadczą jej przychody za 2014 r.
W ocenie Sądu, Spółka jako podmiot powołany celem prowadzenia działalności gospodarczej, powinna w procedurze planowania wydatków, uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu za wszystkimi pozostałymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej, a ich wystąpienie wchodzi w zakres ryzyka prowadzonej działalności gospodarczej.
Należy zaakcentować, iż koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie (por. M. Kowalska, A. Malmuk-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44).
Orzekając zatem w zakresie przyznania prawa pomocy, powinnością Sądu jest wyważenie zarówno interesu Państwa, a więc ogółu obywateli, jak i skarżącego (por. postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 6 października 2008 r., sygn. akt I SA/Wr 559/08, LEX nr 507298).
Mając powyższe na uwadze, Sąd na mocy art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. postanowił, jak na wstępie.