Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 17 października 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę L. L. i J. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 14 maja 2013 r. sygn. akt [...] w przedmiocie przyznania rodzinie zastępczej środków finansowych na utrzymanie lokalu mieszkalnego.
Wnioskiem, który wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku w dniu 25 października 2013 r. (uzupełnionym w zakresie braków formalnych w dniu 15 listopada 2013 r.) skarżący zwrócili się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.
Na podstawie oświadczenia o stanie rodzinnym ustalono, że wnioskodawcy prowadzą gospodarstwo domowe wspólnie z czworgiem małoletnich wnucząt.
Z kolei na podstawie oświadczenia o majątku i dochodach oraz na podstawie dokumentów nadesłanych w następstwie zarządzenia referendarza sądowego ustalono, że miesięczny dochód brutto ww. osób wynoszący 3.306 zł kształtują zasiłek stały z opieki społecznej (w kwocie 456 zł brutto) oraz pomoc finansowa przyznawana rodzinie zastępczej (w kwocie 2.850 zł brutto).
Wnioskodawcy nie posiadają przy tym oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów wartościowych.
W tym stanie należało uznać, co następuje:
W pierwszej kolejności należy wskazać, że przedmiotem wniesionej do Sądu skargi skarżący uczynili decyzję wydaną w sprawie dotyczącej przyznania rodzinie zastępczej środków finansowych.
W świetle art. 239 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych.
Powyższa regulacja normatywna oznacza, że wnioskodawcy są w niniejszej sprawie ustawowo zwolnieni od ponoszenia jakichkolwiek kosztów sądowych (wpisów, opłat kancelaryjnych i zwrotu wydatków), a zatem nie mają obowiązku ich uiszczania.
W konsekwencji powyższego, referendarz sądowy będąc związany określonym przez wnioskodawców zakresem wniosku o przyznanie prawa pomocy, zobligowany był uznać postępowanie o przyznanie prawa pomocy w zakresie żądania zwolnienia od kosztów sądowych za bezprzedmiotowe.
Powyższa konstatacja prowadzić musiała do umorzenia postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie żądania zwolnienia od kosztów sądowych na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi o czym orzeczono jak w pkt I sentencji postanowienia.
Rozpoznania wymaga zaś żądanie wnioskodawców ustanowienia pełnomocnika z urzędu.
W świetle art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Stosownie do przepisu art. 246 § 3 ww. ustawy, adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy.
Z ww. regulacji normatywnej wynika, że to na podmiocie wnioskującym o prawo pomocy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy zaś wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.
Zgodnie natomiast z treścią art. 252 § 1 ww. ustawy wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Wymóg ten podyktowany jest bowiem koniecznością dokonania jak najpełniejszej oceny zdolności określonego podmiotu do poniesienia kosztów postępowania pod kątem zaistnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 albo pkt 2 ww. ustawy, warunkujących możliwość przyznania prawa pomocy.
Co istotne, oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy składane są pod reżimem odpowiedzialności karnej z art. 233 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.), o czym świadczy stosowne pouczenie zawarte w pkt 13 formularza wniosku o prawo pomocy.
W realiach sprawy ustalono, że wnioskodawcy nie mają obecnie możliwości poniesienia kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika z wyboru bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i osób pozostających z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym.
Za powyższym wnioskiem przemawia zestawienie kwoty uzyskiwanych dochodów netto z miesięcznymi, udokumentowanymi kosztami utrzymania sześcioosobowego gospodarstwa domowego. Ponadto wnioskodawcy wykazali, że na dzień wydania niniejszego postanowienia nie dysponują żadnymi oszczędnościami ani też majątkiem, którego ewentualne zbycie lub obciążenie prawem na rzecz osoby trzeciej mogłoby przynieść dochód pozwalający na pokrycie ww. kosztów.
Dokonując pozytywnej oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy w powyższym zakresie referendarz miał również na względzie, że prawo pomocy ma stanowić zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu (vide: art. 45 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. – Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.).
Prawo to ma bowiem umożliwiać realizację swoich praw na drodze sądowej podmiotom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania.
W reasumpcji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w pkt II sentencji postanowienia, przyznając wnioskodawcom prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata z urzędu.