Uzasadnienie
A.M. (dalej jako: "skarżący" lub "wnioskodawca") pismem z dnia 1 marca 2026 r. skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosek o wymierzenie Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes ZUS" lub "organ") grzywny w trybie art. 55 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 143; dalej: "P.p.s.a."), w związku z nieprzekazaniem przez organ w ustawowym terminie wniesionej przez niego skargi z dnia 27 grudnia 2025 r. wraz z aktami sprawy. Wyjaśnił, że sprawa dotyczy bezczynności Prezesa ZUS w zakresie nierozpoznania odwołań od decyzji z dnia 5 września 2025 r. nr 010070/680/5089598/2025 odmawiających przyznania mu świadczenia wychowawczego na córki N. i A. w postępowaniach odpowiednio nr 560636893 i nr 560636894.
W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że skargę w opisanej wyżej sprawie skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zgodnie z właściwością miejscową w sprawach z zakresu działania Prezesa ZUS. Wskazał, że skarga została złożona w dniu 27 grudnia 2025 r. za pośrednictwem ePUAP i skutecznie doręczona Prezesowi ZUS, co wynika z załączonego potwierdzenia otrzymania korespondencji z systemu e-Doręczeń. Termin na przekazanie skargi wraz z aktami sprawy upłynął zatem w dniu 26 stycznia 2026 r. Skarżący podkreślił, że do dnia sporządzenia wniosku, a więc po upływie 64 dni od dnia wniesienia skargi, nie otrzymał z Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie żadnej informacji o nadaniu sprawie sygnatury, ani o wpłynięciu akt, jak też nie otrzymał od organu informacji o przekazaniu skargi do sądu, ani odpowiedzi na tą skargę. Skarżący podniósł, że takie działanie przedłuża jeszcze bezczynność organu w merytorycznym załatwieniu sprawy i powoduje naruszenie prawa dziecka do terminowego otrzymania świadczenia wychowawczego.
W związku z powyższym, skarżący wniósł o wymierzenie grzywny Prezesowi ZUS oraz o zobowiązanie go do niezwłocznego przekazania skargi na bezczynność wraz z aktami sprawy do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
W odpowiedzi na wniosek Prezes ZUS wyjaśnił, że skarga A.M. na bezczynność organu w sprawie o przyznanie świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2025/2026 na dzieci N.M. i A.M. została przekazana do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie w dniu 21 stycznia 2026 r., zgodnie z właściwością Sądu ustaloną na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2026 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2022 r. poz. 1577 z późn. zm.), a sprawa toczy się pod sygn. akt II SAB/Rz 15/26 i II SAB/Rz 16/26.
Postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2026 r. sygn. akt I SO/Wa 12/26, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził swoją niewłaściwość w sprawie rozpoznania wniosku o wymierzenie grzywny organowi i przekazał tą sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie według właściwości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, zważył co następuje
Stosownie do treści art. 54 § 1 P.p.s.a. skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi. Zgodnie z art. 54 § 2 P.p.s.a. organ, o którym mowa w § 1, przekazuje skargę sądowi wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami sprawy i odpowiedzią na skargę, w postaci papierowej lub elektronicznej, w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania. Jak natomiast stanowi art. 55 § 1 P.p.s.a., w razie niezastosowania się do obowiązków, o których mowa w art. 54 § 2, sąd na wniosek skarżącego może orzec o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6, tj. do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów.
Podkreślenia wymaga, że celem grzywny, o jakiej mowa w art. 55 § 1 P.p.s.a., jest nie tylko doprowadzenie do tego, aby organ przekazał sądowi administracyjnemu skargę wraz z aktami sprawy i swoim stanowiskiem, lecz jednocześnie ma ona być sankcją za naruszenie podstawowego prawa jednostki do rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, o którym mowa w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Ponadto ma ona również funkcję prewencyjną, której celem jest zapobieżenie naruszeniom prawa w przyszłości (uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 listopada 2009 r., II GPS 3/09, dostępna w: CBOSA).
Podstawą do wymierzenia grzywny z art. 55 § 1 P.p.s.a. jest niezastosowanie się do obowiązków, o których mowa w art. 54 § 2 P.p.s.a. Wyłączną zatem przesłanką orzeczenia o wymierzeniu grzywny jest niedotrzymanie przez organ ustawowego terminu przekazania dokumentacji do sądu administracyjnego. Przekazanie sądowi administracyjnemu skargi jest bezwzględne i obligatoryjne. Natomiast przyczyny, które spowodowały nieprzekazanie sądowi skargi w zakreślonym przez prawo terminie oraz okres uchybienia, nie mają znaczenia dla możliwości wymierzenia grzywny, a mogą jedynie rzutować na jej wysokość.
Należy również dodać, że orzeczenie sądu w przedmiocie wymierzenia grzywny ma charakter uznaniowy. Sąd podejmując takie rozstrzygnięcie bierze pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, w tym między innymi charakter sprawy, czas jaki upłynął od wniesienia skargi, okoliczność czy organ przed rozpatrzeniem wniosku wypełnił obowiązek przekazania skargi wraz z aktami, czy przekazanie kompletnych akt administracyjnych opóźniło rozpoznanie sprawy.
Dokonana przez Sąd analiza akt sprawy nie potwierdziła, aby organ uchybił ciążącym na nim obowiązkom sformułowanym w art. 54 § 2 P.p.s.a. Skarga została doręczona Prezesowi ZUS w formie elektronicznej w dniu 27 grudnia 2025 r. Natomiast w dniu 21 stycznia 2026 r. organ nadał na adres Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie za pośrednictwem operatora pocztowego przedmiotową skargę wraz z udzieloną na nią odpowiedzią oraz aktami sprawy. Organ poinformował jednocześnie, że ze względu na brak technicznych możliwości przesłania akt w postaci elektronicznej poddanych kompresji do paczki eAMD, przesyła akta w sposób przewidziany dla akt prowadzonych w postaci papierowej – art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 12 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 934). Wyjaśniono również, że skarga i odpowiedź na skargę zostały sporządzone w postaci papierowej, natomiast sama skarga została doręczona Prezesowi ZUS poprzez system e-Doręczeń. Skarga wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie w dniu 26 stycznia 2026 r., co potwierdza prezentata Biura Podawczego Sądu.
W związku z faktem, że skarga została wniesiona drogą elektroniczną, tut. Sąd wezwaniem z dnia 27 stycznia 2026 r. wezwał organ do przekazania skargi w formie elektronicznej, zgodnie z Rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 27 marca 2019 r. w sprawie szczegółowego sposobu oraz szczegółowych warunków przekazywania skargi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę do sądu administracyjnego (Dz.U. z 2019 r. poz. 1003), jednakże przesłanie jej za pośrednictwem platformy ePUAP i wskazanie w miarę możliwości adresu skrytki ePUAP skarżącego.
Wskazać bowiem należy, że stosownie do art. 155 ust. 7 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1841), sądy i trybunały, komornicy, prokuratura, organy ścigania i Służba Więzienna są obowiązane stosować przepisy tej ustawy w zakresie doręczania korespondencji z wykorzystaniem publicznej usługi rejestrowanego doręczenia elektronicznego lub publicznej usługi hybrydowej od dnia 1 października 2029 r. Wobec powyższego na chwilę obecną jedynym kanałem komunikacji elektronicznej z Sądem jest platforma ePUAP, a celem skorzystania z tej formy doręczeń konieczne jest podanie elektronicznego adresu ePUAP.
Dodać należy, że ponieważ skargą objęto dwie decyzje ZUS dotyczące świadczeń na dzieci N.M. i A.M., sprawy te po wpłynięciu skargi do Sądu zostały rozdzielone i zarejestrowane odpowiednio pod sygn. akt: II SAB/Rz 15/26 i II SAB/Rz 16/26.
Jak dalej wynika z akt sprawy, organ bez zwłoki odpowiedział na wezwanie i przesłał skargę w formie elektronicznej w dniu 30 stycznia 2026 r. Ponadto w piśmie z dnia 6 lutego 2026 r. organ poinformował, że nie dysponuje adresem ePUAP skarżącego. Przesłał jednocześnie odpowiedź na skargę w formie elektronicznej. W wykonaniu zarządzenia Asesora WSA z dnia 16 lutego 2026 r. skierowano jeszcze do Prezesa ZUS wezwanie o dodatkowe wyjaśnienia. Organ odpowiedział pismami z dnia 27 lutego 2026 r. oraz z dnia 16 marca 2026 r. W związku z powyższym dopiero w dniu 19 marca 2026 r. skierowano do skarżącego pierwszą korespondencję sądową w tej sprawie, przesyłając wówczas m.in. odpis odpowiedzi na skargę.
Jak wynika z przedstawionych wyżej ustaleń, brak jest podstaw do uznania, że Prezes ZUS nie wywiązał się z obowiązku przekazania skargi do sądu administracyjnego wraz z aktami sprawy i udzieloną odpowiedzią na skargę w ustawowym terminie. Rzeczywiście odnotowania wymaga, że skarżący skierował swoją skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, gdy tymczasem organ wbrew żądaniu, lecz przy tym zgodnie z prawidłowo zidentyfikowaną właściwością sądu administracyjnego, przekazał ją do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. W fakcie tym nie można jednak upatrywać negatywnych intencji ze strony organu, przedłużania postępowania czy też działania na niekorzyść strony. Przeciwnie, takie działanie organu nie przedłużyło postępowania w sprawie, a skarga trafiła bez zbędnej zwłoki do sądu właściwego w tej sprawie. Podkreślenia bowiem wymaga, że właściwość sądu została potwierdzona, przyjęciem skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjnego w Rzeszowie do rozpoznania i wydaniem orzeczeń kończących postępowania w tych sprawach, wyrokami z dnia 2 czerwca 2026 r. o sygn. akt II SAB/Rz 15/26 i II SAB/Rz 16/26.
Również wniosek o wymierzenie grzywny organowi został przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2026 r. sygn. akt I SO/Wa 12/16 przekazany zgodnie z właściwością do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie.
Podsumowując wszystko powyższe, skarga w ustawowym terminie trafiła do sądu właściwego w sprawie, natomiast stan przedłużającego się braku poinformowania skarżącego o jej wpływie do tut. Sądu wynikał z konieczności podjęcia dodatkowych czynności leżących po stronie Sądu, celem nadania skardze biegu.
Z tych też przyczyn Sąd, stwierdzając brak podstaw do wymierzenia Prezesowi ZUS grzywny na podstawie art. 55 § 1 P.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.