Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 2 sierpnia 2011 r. sygn. akt j.w. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę A. M. na bezczynność Burmistrza [...] w przedmiocie wydania decyzji o warunkach zabudowy.
W wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej wniesionej od tego wyroku przez reprezentującego A. M. pełnomocnika (ustanowionego w ramach prawa pomocy) adw. M. W., Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 25 stycznia 2012 r. sygn. akt II OSK 2388/11 uchylił wyrok Sądu I instancji i umorzył postępowanie sądowe.
W uzasadnieniu swojego wyroku NSA wskazał, że o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu orzeknie WSA w Rzeszowie w postępowaniu określonym w art. 258 i nast. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a., po złożeniu przez pełnomocnika stosownego oświadczenia, że koszty postępowania zostały zapłacone w całości lub w części.
Wnioskiem złożonym 9 maja 2012 r. w siedzibie WSA w Rzeszowie adw. M. W. wniósł o przyznaniu mu wynagrodzenia wg norm przepisanych za zastępstwo prawne wykonywane w ramach prawa pomocy oraz zwrot niezbędnych wydatków w kwocie 300 zł. poniesionych w wykonywaniem prawa pomocy oświadczając przy tym, że koszty te nie zostały przez skarżącą pokryte w całości ani w części. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że poniesione przez niego wydatki w kwocie 300 zł. netto stanowią wynagrodzenie, jakie zapłacił na rzecz Kancelarii Radcy Prawnego K. B. w P. za zastępstwo procesowe na rozprawie przed NSA. Wyjaśnił, że z uwagi na znaczną odległość między Rzeszowem a Warszawą (w obie strony ponad 600 km) koszty jego osobistego stawiennictwa na rozprawie przed NSA byłyby znacznie wyższe od kosztów wynagrodzenia jego substytuta, co czyni poniesione przez niego wydatki uzasadnionymi. W załączeniu przedstawił kopię faktury z dnia 24 stycznia 2012 r. wystawionej mu przez Kancelarię Radcy Prawnego K. B. za zastępstwo procesowe przed NSA na kwotę 369 zł. (300 zł. + 69 zł. tytułem podatku VAT) wraz z wydrukiem potwierdzającym dokonanie przez niego przelewu tej kwoty.
Rozpoznając opisany powyżej wniosek stwierdzono, co następuje:
Stosownie do treści art. 250 P.p.s.a., wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków.
W przypadku adwokatów zasady te reguluje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz. 1348 ze zm.), które w § 19 (rozdział 6) stanowi, iż koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują opłatę w wysokości nie wyższej niż 150 % stawek minimalnych o których mowa w rozdziałach 3 - 5 (pkt 1) oraz niezbędne, udokumentowane wydatki adwokata (pkt 2).
Stawka minimalna w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji w sprawie stanowiącej przedmiot zaskarżenia wynosiłaby 240 zł. W drugiej instancji, jeżeli sprawy nie prowadził ten sam adwokat, za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej oraz udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym jest to 100 % tej stawki (§ 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 2 lit. a w/w rozporządzenia).
Uwzględniając charakter sprawy, stopień jej skomplikowania, nakład pracy pełnomocnika obejmujący zapoznanie się z jej aktami oraz efekt związany z pozytywnym dla skarżącej skutkiem wniesienia i rozpoznania skargi kasacyjnej, przyznano tytułem opłaty za nieopłaconą pomoc prawną kwotę 288 zł. (120 % stawki minimalnej), która wg dokonanej oceny jest adekwatna do dokonanych czynności. Na podstawie § 2 ust. 3 powołanego rozporządzenia opłata ta ulega podwyższeniu o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach, tj. 23 %, co od w/w kwoty daje 66,24 zł.
Z istoty przyznawania pomocy prawnej wynika, że Skarb Państwa przejmując ciężar finansowy związany z ustanowieniem pełnomocnika z urzędu odpowiada za legalność i zasadność wydatkowania przeznaczanych na to środków publicznych. Dotyczy to tak wynagrodzenia pełnomocnika, jak i poniesionych przez niego w związku ze świadczoną pomocą prawną wydatków. W tym kontekście wniosek pełnomocnika w zakresie, w jakim wystąpił on o zwrot poniesionych przez niego wydatków na ustanowienie substytuta do udziału w rozprawie przed NSA, jako sprzeczny z istotą świadczenia pomocy prawnej z urzędu, nie zasługuje na uwzględnienie. Generalną zasadą jest osobiste świadczenie pomocy prawnej przez wyznaczonego z urzędu pełnomocnika i to z jego osobą należy wiązać prawo do zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków związanych z kosztami stawiennictwa na rozprawę.
W przypadku wydatków poniesionych przez r. pr. M. W. na ustanowienie substytuta celem reprezentowania skarżącej na rozprawie przed NSA brak jest wyraźnego ich związku z kosztami przejazdu, jakie musiałby on ponieść w przypadku osobistego stawiennictwa na rozprawę. Kryterium ich udokumentowania nie spełnia tylko ogólnikowe wskazanie, że byłyby one znacznie wyższe od kosztów wynagrodzenia substytuta. Związana z kosztami dojazdu pełnomocnika kwota wydatków przypadająca do zwrotu, nawet jeżeli w praktyce okazałaby się wyższa niż koszt wynagrodzenia substytuta, nie może być "szacowana" w przybliżeniu i podlega precyzyjnemu wykazaniu (udokumentowaniu).
W tej sytuacji kwestia sposobu i wysokości wzajemnych rozliczeń między ustanowionym dla strony z urzędu pełnomocnikiem a jego substytutem nie wchodzi w zakres zwrotu na rzecz pełnomocnika niezbędnych i udokumentowanych wydatków. W wyłącznym uznaniu pełnomocnika z urzędu pozostaje bowiem sposób, w jaki wykonuje on swój zawód i świadczy pomoc prawną. Mało prawdopodobne przy tym pozostaje, by jedynym powodem dla którego wyznaczony pełnomocnik ustanowił substytuta była chęć minimalizacji wydatków związanych z dojazdem na rozprawę. W niniejszej sprawie, abstrahując od przyczyn dla których pełnomocnik sam nie uczestniczył w rozprawie kasacyjnej, celem minimalizacji związanych z tym kosztów (wydatków) mógł on złożyć wniosek o zmianę pełnomocnika i jego wyznaczenie do reprezentowania skarżącej przed NSA spośród osób wykonujących zawód adwokata na terenie Warszawy (lub okolic).
Skoro jednak doszło to podstawienia we własnym zakresie, konsekwencje takiej decyzji w wymiarze finansowym ponosi pełnomocnik z wyboru. Ponieważ w rzeczywistości skarżąca była reprezentowana na rozprawie przed NSA przez adwokata, za zasadne uznano uwzględnienie tej okoliczności jako wpływającej na wysokość przyznawanego pełnomocnikowi wynagrodzenia.
W związku z powyższym na podstawie powołanych przepisów w związku z art. 258 § 2 pkt 8 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.