Uzasadnienie
Przedmiotem skargi G.M., dalej: "Skarżąca", jest przewlekłe prowadzenie przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...], dalej: "Organ I instancji" postępowania w sprawie wydania orzeczenia o niepełnosprawności.
Z akt sprawy wynika, że wnioskiem 5 marca 2025 r. Skarżąca zwróciła się do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] o ustalenie stopnia niepełnosprawności.
Orzeczeniem z dnia 16 września 2025 r. nr ON.8211-1/586/II/2025, Organ I instancji zaliczył Skarżącą do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności.
W następstwie rozpoznania odwołania wniesionego przez Skarżącą Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Podkarpackim, dalej: "Organ II instancji" orzeczeniem z dnia 8 grudnia 2025 r. nr WZ-I.9531.2.4067.2025.AJ utrzymał w mocy orzeczenie Organu I instancji.
Pismem z dnia 15 stycznia 2026 r. Skarżąca wystąpiła do Organu II instancji z wnioskiem o wyjaśnienie podstaw faktycznych orzeczenia oraz o wznowienie postępowania administracyjnego. Postanowieniem z dnia 23 lutego 2026 r. nr WZ-I.9531.2.4067.2025.AJ Organ II instancji sprostował oczywistą omyłkę w wydanym przez siebie orzeczeniu z dnia 8 grudnia 2025 r., a postanowieniem z dnia 17 marca 2026 r. nr WZ-I.9531.2.4067.2025.AK odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego orzeczeniem z dnia 8 grudnia 2025 r.. Postanowienie to zostało przez Skarżącą zaskarżone zażaleniem złożonym do Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.
Pismem z dnia 14 kwietnia 2026 r. Skarżąca wystąpiła do Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Podkarpackim z ponagleniem w trybie art. 37 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r. poz. 1691 ze zm., dalej: "k.p.a."). Pismem z dnia 23 kwietnia 2026 r. ponaglenie zostało przekazane do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w Warszawie.
W dniu 5 czerwca 2026 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wpłynęła skarga Skarżącej na przewlekłe prowadzenie przez Organ I instancji postępowania administracyjnego w sprawie wniosku z dnia 5 marca 2025 r. o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
W odpowiedzi na skargę Organ I instancji wniósł o jej oddalenia jako bezzasadnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 1267), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm., dalej: "P.p.s.a."), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Stosownie do art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a., kontrola sądu obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1 - 4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a.
W ramach tej regulacji warunkiem skutecznego wniesienia skargi do sądu administracyjnego na bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest uprzednie wyczerpanie środków zaskarżenia przewidzianych w ustawie, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie (art. 52 § 1 i 2 P.p.s.a.).
Nadesłane akta administracyjne sprawy oraz akta sądowe zawierają informację o tym, że Skarżąca poprzedziła wniesienie skargi na przewlekłe prowadzenie przez Organ II instancji postępowania w sprawie wydania orzeczenia o niepełnosprawności (zarejestrowanej pod sygn. akt II SAB/Rz 117/26) ponagleniem złożonym do Organu II instancji, które zostało przekazane do Organu wyższego stopnia – Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Sąd nie ustalał, czy Skarżąca poprzedziła ponagleniem wniesienia skargi w rozpatrywanej sprawie - na bezczynność Organu I instancji - ponieważ skarga nie podlegała merytorycznemu rozpoznaniu, a podlegała odrzuceniu niezależenie od wyczerpania bądź niewyczerpania środków zaskarżenia z przyczyn, które Sąd uwzględnił z urzędu.
Z akt administracyjnych sprawy wynika, że Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] po rozpoznaniu wniosku Skarżącej z dnia 5 marca 2023 r. orzeczeniem z dnia 16 września 2025 r. nr ON.8211-1/586/II/2025 postanowił zaliczyć Skarżącą do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności do 30 września 2027 r.
W następstwie rozpoznania odwołania Skarżącej ostateczną decyzją - orzeczeniem z dnia 8 grudnia 2025 r. nr WZ-I9531.2.4067.2025. Wojewódzki Zespól do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Podkarpackim utrzymał w mocy orzeczenie wydane przez Organ I instancji. Decyzję doręczono Skarżącej 10 stycznia 2026 r.
Wskazania wymaga, że uchwałą z 22 czerwca 2020 r. II OPS 5/19 (dostępną na CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że "wniesienie skargi na bezczynność po zakończeniu przez organ administracji publicznej prowadzonego postępowania poprzez wydanie decyzji ostatecznej stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu takiej skargi przez sąd administracyjny w zakresie rozstrzygnięcia podjętego na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 P.p.s.a. (zgodnie z tym przepisem, sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania).
Zdaniem NSA, treść art. 149 § 1 pkt 3 P.p.s.a. nie uprawnia do wniosku, że dopuszczalne jest merytoryczne orzekanie przez sąd w sprawie ze skargi na bezczynność, złożonej w dacie, gdy kwestionowane postępowanie zostało zakończone, zaś z samego "deklaratoryjnego" charakteru wydanego na tej podstawie orzeczenia nie można wyprowadzać żadnych innych wniosków, niż wynikające z analizy treści przepisu, na podstawie którego orzeczenie zastało wydane. Stwierdzenie, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 P.p.s.a., że organ dopuścił się bezczynności następuje w wyniku uwzględnienia skargi na bezczynność, której przedmiot określony jest zdefiniowanym w art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. stanem bezczynności, istniejącym w dacie wniesienia skargi i zakwestionowanym ponagleniem. Z tego powodu należy przyjąć, że ocena zasadności skargi na bezczynność może być dokonana jedynie na dzień wniesienia skargi.
W uzasadnieniu uchwały NSA stwierdził również, że skarga na bezczynność lub przewlekłe postępowanie jest skargą na bezczynność w rozumieniu art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a., a skarga na przewlekłe prowadzenie jest skargą na przewlekłość, o której mowa w art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. W obu przypadkach skarga skierowana jest przeciwko wadliwemu procesowo postępowaniu, w wyniku którego konkretna sprawa indywidualna nie postępuje. Kontrolowany w wyniku skargi na bezczynność stan rzeczy musi być w dacie wniesienia skargi aktualny, a nie historyczny (tak: A. Kabat, Komentarz do art. 149 P.p.s.a. [w:] Dauter Bogusław, Kabat Andrzej, Niezgódka-Medek Małgorzata, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, WKP/el. 2021).
W uchwale składu 7 sędziów NSA z dnia 7 marca 2022 r. sygn. II OPS 1/21 (dostępnej na CBOSA) określono zasady dopuszczalności skargi na przewlekłość postępowania administracyjnego po jego zakończeniu. W uchwale tej NSA wskazał, iż przewlekłość postępowania administracyjnego, jako stan faktyczny, nie jest stanem ciągłym, lecz ma swój kres w chwili rozstrzygnięcia sprawy przez organ. Po rozstrzygnięciu sprawy przez organ, nawet jeżeli rozstrzygnięcie to nastąpi po upływie terminu wyznaczonego w przepisach obowiązującego prawa, przewlekłość postępowania pozostaje stanem historycznym, czyli takim, który istniejąc w przeszłości, nie może być uznany w procedurze sądowoadministracyjnej za nadal podlegający ocenie w kontekście celu tej procedury, tj. przeciwdziałania opieszałości organu w wydaniu rozstrzygnięcia, skoro organ wydał już takie rozstrzygnięcie.
Sąd orzekający w sprawie w pełni podziela przytoczone wyżej stanowiska, których konsekwencją jest odrzucenie skargi na przewlekłe prowadzenie przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] postępowania w przedmiocie wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Została ona bowiem wniesiona po wydaniu przez Organ II instancji ostatecznej decyzji utrzymującej w mocy decyzji Organu I instancji w przedmiocie ustalenia stopnia niepełnoprawności. Przed wniesieniem skargi na przewlekłość, sprawa wydania orzeczenia o ustaleniu stopnia niepełnosprawności w ramach której Skarżąca upatruje bezczynności Organu I instancji, została zatem rozstrzygnięta ostateczną decyzją.
Zgodnie z art. 58 § 1 P.p.s.a., sąd odrzuca skargę: 1) jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego;
- 2) wniesioną po upływie terminu do jej wniesienia;
- 3) gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi;
- 4) jeżeli sprawa objęta skargą pomiędzy tymi samymi stronami jest w toku lub została już prawomocnie osądzona;
- 5) jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej albo jeżeli skarżący nie ma zdolności procesowej, a nie działa za niego przedstawiciel ustawowy albo jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną skarżącą zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie; 5a) jeżeli interes prawny lub uprawnienie wnoszącego skargę na uchwałę lub akt, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6, nie zostały naruszone stosownie do wymagań przepisu szczególnego;
- 6) jeżeli z innych przyczyn wniesienie skargi jest niedopuszczalne.
Skoro zatem w opisanych okolicznościach Sąd nie był uprawniony do merytorycznego rozpoznania skargi, skutkowało to jej odrzuceniem na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a.