Uzasadnienie
W dniu 2 czerwca 2026 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wpłynęła skarga Z.K. (dalej: "skarżąca"), działającej przez opiekuna prawnego J.P. i reprezentowanej przez zawodowego pełnomocnika – adwokata, na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "organ" lub "ZUS") w przedmiocie rozpoznania jej wniosku z dnia 26 czerwca 2025 r. o przyznanie świadczenia wspierającego.
W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej odrzucenie. Organ wyjaśnił, że w dniu 26 czerwca 2025 r. opiekun prawny skarżącej złożył pierwszy wniosek o świadczenie wspierające. W dniu 7 lipca 2025 r. w postępowaniu automatycznym przyznano skarżącej prawo do świadczenia na okres od 1 czerwca 2025 r. do 31 maja 2031 r., tj. od miesiąca złożenia wniosku. Organ zaznaczył, że Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w decyzji z dnia 27 grudnia 2024 r. nr [...], ustalił skarżącej potrzebę wsparcia na poziomie 93 punktów na okres od 24 maja 2024 r. do 27 maja 2031 r. Następnie w dniu 14 lipca 2025 r. opiekun prawny skarżącej złożył kolejny wniosek o świadczenie wspierając wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o świadczenie wspierające za okres wskazany w decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia.
W dniu 1 września 2025 r. ZUS poinformował stronę o pozostawieniu wniosku o świadczenie wspierające z dnia 14 lipca 2025 r. bez rozpatrzenia, z uwagi na fakt, że świadczenie zostało przyznane w dniu 26 czerwca 2025 r., na pierwszym wniosku z dnia 26 czerwca 2025 r.
Równocześnie organ w tym samym dniu w związku z pierwszym złożonym w tej sprawie wnioskiem wydał decyzję o odmowie przyznania prawa do świadczenia wspierającego za okres 24 maja 2024 r. do 31 maja 2025 r., z uwagi na fakt, że świadczenie to przyznaje się od miesiąca złożenia wniosku, co nastąpiło dopiero w dniu 26 czerwca 2025 r. Organ wyjaśnił również, że prawo do świadczenia wspierającego przysługuje od daty, od której przyznano uprawniającą ilość punktów, jeśli wniosek o świadczenie został złożony w okresie trzech miesięcy od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna. Decyzja ustalająca poziom potrzeby wsparcia stała się ostateczna w dniu 28 stycznia 2025 r., zatem wniosek należało złożyć najpóźniej do dnia 28 kwietnia 2025 r. W decyzji o odmowie przyznania świadczenia wspierającego zawarte zostało pouczenie o przysługującym prawie wniesienia odwołania do Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń społecznych w terminie miesiąca od dnia doręczenia decyzji.
Zdaniem organu skarga podlega odrzuceniu, jako niedopuszczalna, gdyż właściwy w tej sprawie jest sąd okręgowy dla miejsca zamieszkania skarżącej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje
Przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania sprawy Sąd w pierwszej kolejności ocenia dopuszczalność skargi. Jeżeli bowiem sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego albo skarga jest niedopuszczalna z innych przyczyn, wówczas podlega ona odrzuceniu zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 i 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 143 – dalej: P.p.s.a.).
Jak stanowi art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zgodnie z art. 3 § 2 P.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:
- 1) decyzje administracyjne;
- 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;
- 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie;
- 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r. poz. 111, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2025 r. poz. 1131, 1423, 1820 i 1863), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw;
4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających, opinie w sprawie opodatkowania wyrównawczego, opinie zabezpieczające w sprawie opodatkowania wyrównawczego i odmowy wydania opinii zabezpieczających w sprawie opodatkowania wyrównawczego;
4b) opinie, o których mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, i odmowy wydania tych opinii;
- 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;
- 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;
- 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;
- 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a;
- 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.) oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.
Zgodnie z art. 3 § 2a P.p.s.a., Sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. oraz w sprawach sprzeciwów od postanowień, do których odpowiednie zastosowanie ma przepis art. 138 § 2 k.p.a. Ponadto zgodnie z art. 3 § 3 P.p.s.a. sądy administracyjne orzekają w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach.
Z treści przytoczonych przepisów wynika, że skarga do sądu administracyjnego na bezczynność organów administracji publicznej jest dopuszczalna tylko w takich granicach, w jakich służy skarga do sądu administracyjnego na decyzje, postanowienia, interpretacje podatkowe oraz na akty i czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Natomiast, jeżeli skarga na bezczynność została wniesiona w sprawie, która nie podlega załatwieniu w drodze administracyjnej, skarga taka podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a.
W niniejszej sprawie przedmiotem skargi jest bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o świadczenie wspierające.
Wyjaśnić należy, że ustalenie prawa do świadczenia wspierającego przebiega w dwóch etapach. Wydanie rozstrzygnięcia w tej sprawie wymaga bowiem uprzedniego wydania decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia. Zagadnienia związane z wydawaniem decyzji o ustaleniu poziomu potrzeby wsparcia uregulowane zostały w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 884). Uzyskanie decyzji o ustaleniu poziomu potrzeby wsparcia stanowi warunek wystąpienia przez osobę niepełnosprawną mającą potrzebę wsparcia z wnioskiem o przyznanie świadczenia wspierającego uregulowanego w ustawie z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 873 z późn. zm., dalej: "u.ś.w.").
Ustalenie prawa do świadczenia wspierającego oraz jego wypłata następują na wniosek osoby, o której mowa w art. 3 ust. 2, lub osoby upoważnionej do jej reprezentowania. Wniosek składa się nie wcześniej niż w miesiącu, w którym decyzja ustalająca poziom potrzeby wsparcia stała się ostateczna. Wniosek składa się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 9 ust. 1-3 u.ś.w.). Przyznanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych świadczenia wspierającego nie wymaga wydania decyzji. ZUS wydaje decyzję w sprawach odmowy przyznania świadczenia wspierającego, uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wspierającego oraz nienależnie pobranego świadczenia wspierającego (art. 13 ust. 1 i 4 u.ś.w.).
Przy czym, jak stanowi art. 30 ust. 2 tej ustawy, od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przysługuje odwołanie do sądu na zasadach określonych w przepisach ustawy Kodeks postępowania cywilnego. Przepisy art. 83 ust. 3 i 5-7 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych stosuje się odpowiednio. Powyższa regulacja w sposób jednoznaczny przesądza, że kontrola działalności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawach dotyczących świadczenia wspierającego została powierzona sądom powszechnym, a nie sądom administracyjnym.
Zgodnie zaś z powołanym wyżej art. 83 ust. 3 ustawy o systemie świadczeń społecznych, odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia. Jak wynika z powyższego, w sytuacji nie wydania decyzji w terminie, stronie analogicznie jak w przypadku wydania decyzji odmownej, przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Jeżeli zatem ustawodawca przewidział szczególny tryb ochrony prawnej przed sądem powszechnym, tym samym droga sądowoadministracyjna w tej kategorii spraw jest niedopuszczalna.
W konsekwencji brak wydania przez ZUS w ustawowym terminie decyzji o przyznaniu świadczenia wspierającego i jego wypłacie nie podlega kontroli w trybie skargi na bezczynność, lecz otwiera drogę do wniesienia odwołania do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, stosownie do art. 83 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, stosowanego odpowiednio.
Skoro niedopuszczalne jest wniesienie do sądu administracyjnego skargi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydaną w przedmiocie świadczenia wspierającego, tym samym za niedopuszczalną należy uznać skargę na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ w tym zakresie na podstawie art. 3 § 2 pkt 8) i pkt 9) P.p.s.a. (por. postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 20 maja 2026 r. sygn. II SAB/Gd 7/26, postanowienie WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 14 kwietnia 2026 r. sygn. II SAB/Go 2/26, postanowienie WSA w Rzeszowie z dnia 13 stycznia 2026 r., II SA/Rz 1404/25, postanowienie WSA w Białymstoku z dnia 22 grudnia 2025 r., II SAB/Bk 130/25, dostępne w: CBOSA).
W związku z powyższym, należy stwierdzić, że skarga wniesiona w niniejszej sprawie, której przedmiotem jest bezczynność ZUS w rozpoznaniu wniosku skarżącej o świadczenie wspierające, nie mieści się w zakresie kognicji sądu administracyjnego i nie może być rozpatrywana przez ten sąd.
Wobec powyższego Sąd, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 P.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.