Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstokuz 25 sierpnia 2026 r., sygn. akt II SAB/Bk 88/26

Uzasadnienie

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

Wnioskiem 15 stycznia 2026r. A. D. (skarżący) reprezentowany przez pełnomocnika, zwrócił się drogą mailową do Stowarzyszenia P. w B. w trybie dostępu do informacji publicznej, o udzielenie odpowiedzi na wniosek zawarty w piśmie z dnia 4 grudnia 2025 r. Scan wniosku o udostępnienie informacji publicznej został załączony do maila.

Z wniosku tego wynikało, że skarżący na podstawie:

1. - art. 61 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
2. - art. 1 ust. 1, art. 2 ust. 1, art. 3, art. 4, art. 10, art. 13, art 14 oraz art 15 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej, dalej: "u.d.i.p.",
3. - art. 33 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych "u.f.p.", wnosił o:

"I. Udostępnienie aktów wewnętrznych dotyczących zasad przyznawania wsparcia z 1,5% podatku.

Proszę o udostępnienie - w formie kopii dokumentów - wszelkich:

1.uchwał (zarządu, walnego zgromadzenia, rady lub innego organu) regulujących zasady:

1. - przyjmowania środków z odpisu 1,5% podatku,
2. - prowadzenia subkont/ewidencji środków przypisanych do konkretnych podopiecznych,
3. - przyznawania, rozliczania i wypłaty świadczeń/dofinansowań/refundacji na rzecz osób niepełnosprawnych z tych środków, 2.regulaminów, statutów cząstkowych, procedur, zarządzeń wewnętrznych, okólników, wytycznych, instrukcji lub innych dokumentów wewnętrznych, które:
4. - określają zasady kwalifikowania wydatków (np. katalog kosztów kwalifikowalnych i niekwalifikowalnych),
5. - przewidują rodzaje dokumentów wymaganych od podopiecznych (np. zeznania podatkowe, dokumenty rachunkowe, faktury, zaświadczenia),
6. - regulują sposób weryfikacji wniosków o wypłatę środków z odpisu 1,5% podatku,
7. - wskazują kryteria odmowy wypłaty środków lub ograniczenia ich wysokości,
8. - określają zasady i warunki prowadzenia subkont oraz sposób dysponowania środkami z 1,5% podatku przypisanymi do konkretnych podopiecznych.

Proszę o udostępnienie powyższych dokumentów w aktualnym brzmieniu oraz jeżeli były zmieniane w latach 2022-2025 - również poprzednich wersji obowiązujących w tym okresie (z zaznaczeniem dat ich obowiązywania).

1. II. Informacji o wpływach z 1,5% podatku w latach 2022-2025 z wyszczególnieniem osoby A. D. Proszę o udostępnienie informacji:
2. 1. Jaka była łączna kwota środków pozyskanych przez Stowarzyszenie z tytułu odpisu 1,5% podatku w poszczególnych latach podatkowych: 2022, 2023, 2024, 2025 (jeśli dane są już znane/posiadane przez Stowarzyszenie na dzień udzielenia odpowiedzi).
3. 2. W ramach ww. łącznych kwot - jakie kwoty zostały przypisane/zaksięgowane na rzecz Pana A. D. w poszczególnych latach (2022,2023,2024,2025), tj.:
4. - wskazanie wysokości wpływów z tytułu 1,5% podatku przekazanych na subkonto lub inny wyodrębniony w ewidencji Stowarzyszenia rachunek/pozycję, na rzecz Pana A. D.,
5. - ze wskazaniem roku podatkowego, którego dany odpis dotyczył (np. odpis z zeznań za rok 2021 wpływający w roku 2022 itd.).

Wystarczające jest przedstawienie danych liczbowych w formie tabelarycznej. III. Zestawienia wpływów i wydatków z 1,5% podatku na osoby niepełnosprawne w latach 2022-2025.

Proszę o udostępnienie informacji:

1. 1. Jaka była łączna kwota środków z tytułu odpisu 1,5% podatku (łącznie za cały rok) w latach 2022-2025 - z rozbiciem na poszczególne lata: 2022, 2023, 2024, 2025.
2. 2. Jaka była łączna kwota środków wydatkowanych na rzecz osób niepełnosprawnych (podopiecznych) w poszczególnych latach 2022-2025 z odpisu 1,5% podatku, z podziałem na kategorie wydatków, np.: dofinansowanie leczenia, rehabilitacji, badań, zakup leków, sprzętu rehabilitacyjnego, środków pomocniczych, finansowanie zabiegów, turnusów rehabilitacyjnych, terapii, inne wydatki bezpośrednio na rzecz osób niepełnosprawnych.
3. 3. Jaka była w latach 2022-2025 łączna kwota środków z 1,5% podatku przeznaczona na koszty administracyjne/ogólne Stowarzyszenia, jeśli były one pokrywane ze środków pochodzących z odpisu 1,5% (np. koszty obsługi księgowej, bankowej, marketingowej, wynagrodzeń, itp.), w rozbiciu na poszczególne lata.
4. 4. W miarę możliwości - procentowy udział środków wydatkowanych:
5. - bezpośrednio na rzecz osób niepełnosprawnych,
6. - na koszty administracyjne/ogólne Stowarzyszenia (jeśli występują), w stosunku do ogółu środków z odpisu 1,5% podatku w danym roku.

Wskazane dane mogą zostać przedstawione w formie zbiorczego zestawienia tabelarycznego za lata 2022-2025.

Wnoszę o udostępnienie informacji:

1. • w postaci elektronicznej,
2. • w formacie umożliwiającym odczyt bez specjalistycznego oprogramowania (np. PDF, DOCX, XLS/XLSX, ewentualnie czytelne skany dokumentów),
3. • poprzez przesłanie na adres e-mail: [...]

W przypadku odmowy udostępnienia całości lub części informacji, wnoszę o wydanie decyzji administracyjnej zgodnie z art. 16 u.d.i.p. wraz z pełnym uzasadnieniem prawnym i faktycznym."

W uzasadnieniu tego wniosku skarżący podniósł, że środki pochodzące z odpisu 1,5% podatku dochodowego od osób fizycznych mają charakter środków publicznych, gdyż wywodzą się z należnego państwu podatku, a możliwość zadysponowania ich przez podatnika na rzecz organizacji pożytku publicznego jest szczególnym mechanizmem gospodarowania środkami publicznymi ustanowionym w ustawach podatkowych. Stowarzyszenie P. przyjmując i wydatkując środki pochodzące z odpisu 1,5% podatku, dysponuje środkami publicznymi, a tym samym jest podmiotem obowiązanym do udostępnienia informacji dotyczących:

1. - zasad przyznawania i rozdziału tych środków,
2. - wysokości otrzymanych wpływów,
3. - sposobu ich wydatkowania.

Wskazano także, że informacje żądane w niniejszym wniosku dotyczą gospodarowania środkami publicznymi, a więc stanowią informację publiczną w rozumieniu art. 1 ust. 1 u.d.i.p. Część żądanych informacji ma charakter informacji prostej (istniejące dokumenty: uchwały, regulaminy, okólniki). W takim zakresie udostępnienie informacji polega na udostępnieniu istniejących dokumentów i nie wymaga istotnego nakładu pracy w celu ich wytworzenia. Natomiast informacje dotyczące:

1. - łącznych kwot wpływów z odpisu 1,5% podatku w latach 2022-2025,
2. - łącznych kwot środków przypisanych konkretnemu podopiecznemu (Panu A. D.),
3. - zbiorczych zestawień wpływów i wydatków na osoby niepełnosprawne w podziale na lata i kategorie wydatków,
4. - wyodrębnienia kosztów administracyjnych pokrywanych z 1,5% podatku, mają charakter informacji przetworzonej w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p., gdyż:
5. 1. Wymagają sięgnięcia do danych finansowo-księgowych Stowarzyszenia za okres kilku lat (2022-2025) i ich opracowania.
6. 2. Konieczne będzie dokonanie segregacji, sumowania i usystematyzowania danych według wskazanych kryteriów (lata, beneficjenci, kategorie wydatków, koszty administracyjne).
7. 3. Tak przygotowane zestawienia nie istnieją - co do zasady - jako gotowe dokumenty, lecz muszą zostać wytworzone poprzez odpowiednie opracowanie (przetworzenie) danych źródłowych.

W związku z powyższym, w zakresie, w jakim udostępnienie wymaga ponadprzeciętnego nakładu pracy i przygotowania nowych zbiorczych zestawień, zdaniem skarżącego - mamy do czynienia z informacją przetworzoną, do której udostępnienia - zgodnie z u.d.i.p. - konieczne jest wykazanie interesu publicznego. W jego ocenie udostępnienie żądanej informacji przetworzonej służy realizacji istotnego interesu publicznego, z następujących względów:

1. 1. transparentności wydatkowania środków publicznych,
2. 2. ochrony praw osób niepełnosprawnych,
3. 3. interesu podatników przekazujących 1,5% podatku,
4. 4. kontroli społecznej nad organizacjami dysponującymi środkami publicznymi,
5. 5. a także mają znaczenie ponadindywidualne.

Zdaniem skarżącego, z powyższych powodów udostępnienie żądanej informacji przetworzonej niewątpliwie leży w interesie publicznym, rozumianym jako interes szerokiej grupy obywateli - osób niepełnosprawnych, ich rodzin, podatników oraz całego społeczeństwa, które ma prawo do wiedzy o sposobie wydatkowania środków publicznych. Zgodnie z art. 13 ust. i u.d.i.p. informacja publiczna powinna zostać udostępniona bez zbędnej zwłoki, nie później niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku. Jeżeli udostępnienie informacji nie jest możliwe w tym terminie, proszę stosownie do art. 13 ust. 2 u.d.i.p. – o powiadomienie mnie w terminie 14 dni o przyczynach opóźnienia oraz wskazanie nowego terminu, nie dłuższego niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku.

Skarżący wniósł o udostępnienie informacji nieodpłatnie. W przypadku zamiaru obciążenia go kosztami związanymi z udostępnieniem informacji w formie, o którą wnosił, prosił - zgodnie z art. 15 u.d.i.p. – o uprzednie, pisemne wskazanie wysokości opłaty i sposobu jej wyliczenia, a także wstrzymanie się z udostępnieniem do czasu potwierdzenia przeze niego gotowości poniesienia tych kosztów.

W odpowiedzi na powyższe, Stowarzyszenie P. w B. w dniu 30 stycznia 2026 r. wyjaśniło, że "środki finansowe pozyskane z odpisów 1,5% podatku dochodowego od osób fizycznych za rok podatkowy 2024r. Urząd Skarbowy przekazuje do końca września roku następnego wyłącznie na ogólne konto Stowarzyszenia, w tym ze wskazaniem imiennym celu szczegółowego. Podanie Pana z dn. 04.03.2025r. oraz 15.09.2025r. o zwrot kosztów z przedłożonych faktur nie był możliwy w tym okresie do zrealizowania. Zarząd Stowarzyszenia powołany 12.02.2025r. podjął Uchwałę nr 5 z dn. 11.04.2025r., która reguluje zasady wypłat zgromadzonych środków 1,5% podatku dochodowego jak również kryteria wysokości pomocy materialnej. W miesiącu listopadzie 2025r. członkowie Stowarzyszenia, których dotyczyła wypłata pomocy ze środków zgromadzonych z 1,5% odpisu z podatku dochodowego od osób fizycznych, zostali telefonicznie oraz SMS-owo powiadomieni o konieczności uzupełnienia złożonych podań tzn. dostarczenia kopii PIT-u za rok 2024 (tj. PIT-37, PIT-36, PIT-40, PiT-28) w przypadku ubiegania się o pomoc materialną, a PIT-0 przy uldze rehabilitacyjnej.

W rozmowie telefonicznej z dn. 21.11.2025r. dodatkowo był Pan poinformowany o aktualnych warunkach korzystania z wypłaty środków ze wskazaniem imiennym celu szczegółowego. Od 2 listopada 2025r. były sukcesywnie dokonywane wypłaty wszystkim na podstawie złożonych wniosków lub podań wraz z oświadczeniem oraz na podstawie faktur potwierdzających wydatkowanie za leki, jak również pomoc materialną. Pan jest członkiem Stowarzyszenia od 1999r., a więc powinien być Pan obeznany ze Statutem, który nie zmienił się w swojej treści do dnia dzisiejszego. W Statucie nie ma pojęcia 1,5% pożytku publicznego jak również zasad co do ich wypłaty członkom, którzy takie środki gromadzą, jedynie o różnych formach pomocy w tym materialnej. Czy dotychczasowa wypłata tych środków była dokonywana zgodnie z przepisami i prawem - niech zajmie stanowisko sąd, o ile ma Pan takie życzenie.

Jednocześnie informujemy, iż od 2015r. Stowarzyszenie nie otrzymuje nawiązek sądowych na rzecz osób poszkodowanych w wypadkach komunikacyjnych. Stowarzyszenie utrzymuje się wyłącznie z 1,5% pożytku publicznego, darowizn i składek na działalność statutową Stowarzyszenia. Ponadto Pan miał możliwość w godzinach pracy biura na miejscu zapoznać się z treścią Uchwały nr 5/2025r. Nie uczestniczy Pan czynnie w działalności Stowarzyszenia, a jedynie ogranicza się do pobierania kwot z 1,5% pożytku publicznego. Zarząd nie kwestionuje potrzeby refundacji, ale Pan musi uszanować przejrzystość zasady wypłaty zgromadzonych środków. Mając na uwadze powyższe wyjaśnienia oraz podjętą przez Pana decyzję z dnia 7.11.2025r. niniejszym przyjmujemy rezygnację z członkostwa w Stowarzyszeniu P. w B. z dniem 31.12.2025r."

W dniu 27 kwietnia 2026r. skarżący złożył za pośrednictwem Stowarzyszenia skargę na bezczynność Stowarzyszenia P. w zakresie nierozpoznania wniosku o udostępnienie informacji publicznej z dnia 15 stycznia 2026 r., doręczonego za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej. Wniósł o:

1. 1. stwierdzenie, że Stowarzyszenie P. dopuściło się bezczynności w rozpoznaniu wniosku skarżącego o udostępnienie informacji publicznej z dnia 15 stycznia 2026 r.;
2. 2. zobowiązanie Stowarzyszenia P. do rozpoznania ww., wniosku i załatwienia go zgodnie z prawem w terminie 14 dni od dnia doręczenia prawomocnego wyroku;
3. 3. stwierdzenie, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa;
4. 4. wymierzenie Stowarzyszeniu P. na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a., ewentualnie przyznanie od tego podmiotu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a.;
5. 5. zasądzenie od Stowarzyszenia P. na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi przedstawiono tok postępowania w sprawie i zakres wnioskowanych informacji publicznych. Cytując przepisy mające zastosowanie w sprawie podkreślono, że informacje żądane przez skarżącego dotyczą zasad i praktyki gospodarowania środkami pochodzącymi z 1,5% podatku, a część z nich ma postać już istniejących dokumentów, co oznacza, że mają one charakter informacji prostej. W zakresie zestawień i danych wieloletnich wniosek zawierał również uzasadnienie szczególnie istotnego interesu publicznego. Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p. obowiązane do udostępniania informacji publicznej są podmioty reprezentujące inne osoby lub jednostki organizacyjne, które wykonują zadania publiczne lub dysponują majątkiem publicznym. W zakresie objętym wnioskiem Stowarzyszenie [...]. jest podmiotem obowiązanym, ponieważ przyjmuje i dysponuje środkami o charakterze publicznym, pochodzącymi z mechanizmu przekazania 1,5% podatku, a żądanie dotyczyło sposobu gospodarowania tymi środkami.

Skoro żądanie skarżącego nie zostało załatwione przez udostępnienie informacji, a równocześnie nie wydano decyzji administracyjnej, należy przyjąć, że podmiot pozostaje w bezczynności. Udzielenie odpowiedzi, której treść nie koresponduje z treścią złożonego wniosku nie powinno być interpretowane jako próba podjęcia obowiązku realizacji konieczności udostępnienia informacji publicznej lecz stanowiło wyłącznie próbę udzielenia jakiejkolwiek odpowiedzi w ustawowym terminie. Takie podejście organu powinno być wyłącznie interpretowane w kategorii bezczynności bowiem nie przyczyniło się do załatwienia sprawy, lecz jedynie do spełnienia kryteriów formalnych określonych ustawą.

Bezczynność Stowarzyszenia – zdaniem skarżącego - miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ ustawowy termin 14 dni upłynął bezskutecznie, nie zastosowano trybu z art. 13 ust. 2 u.d.i.p., nie wydano decyzji na podstawie art. 16 ust. 1 u.d.i.p., a sam wniosek był jednoznaczny, szczegółowy i zawierał pełne podstawy prawne. Takie zaniechanie narusza zarówno konstytucyjne prawo do informacji, jak i podstawowe obowiązki proceduralne podmiotu zobowiązanego.

Na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. skarżący wnosił o wymierzenie grzywny, ewentualnie o przyznanie od podmiotu zobowiązanego na rzecz skarżącego sumy pieniężnej. Brak prawidłowej reakcji na wniosek o udostępnienie informacji publicznej uzasadnia bowiem zastosowanie środka dyscyplinującego, tym bardziej że żądanie dotyczyło danych związanych z gospodarowaniem środkami publicznymi.

W odpowiedzi na skargę Stowarzyszenie P. w B. wniosło o oddalenie skargi i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę przytoczono stan faktyczny sprawy oraz przepisy i podkreślono, że Zarząd Stowarzyszenia wielokrotnie telefonicznie prosił Pana A. D. o kontakt celem uzupełnienia złożonego wniosku o wypłatę środków z odpisu 1,5% za rok 2024. Prośby okazały się bezskuteczne. W dniu 11.12.2026r wpłynęło podanie o zwrot faktur za rok 2024 złożonych do biura Stowarzyszenia. Dokumenty zostały zwrócone w dniu 19.12.2025r. Za rok 2025 Pan A. D. nie opłacił składki członkowskiej. W dniu 17.11.2025r złożył rezygnację z przynależności do Stowarzyszenia. Stowarzyszenie podało także, że z wpłaty z odpisu 1,5% Panu A. D.: w roku 2022 wypłacono kwotę 2431,25 zł; w roku 2023 wypłacono kwotę 8847,50 zł; w roku 2024 wypłacono kwotę 1499,22 zł.

Zdaniem Stowarzyszenia w przedmiotowej sprawie nie można zarzucić bezczynności. Stowarzyszenie udzieliło odpowiedzi skarżącemu. Z uwagi na powyższe i fakt, że Stowarzyszenie udzieliło odpowiedzi na wniosek, wniesiono o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje

Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 w zw. z art. 120 p.p.s.a. (ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - (tj. Dz.U. z 2026 r. poz. 143, dalej jako p.p.s.a.). Stosownie do art. 119 pkt 4 ustawy p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 ustawy p.p.s.a.). Sytuacja, o której stanowi powołany art. 119 pkt 4 ustawy p.p.s.a. zaistniała w rozpoznawanej sprawie. Przedmiotem wniesionej skargi jest bowiem bezczynność podmiotu zobowiązanego do udostępnienia informacji publicznej.

Na mocy art. 149 § 1 ustawy p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a:

1. 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;
2. 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;
3. 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.

Zgodnie z art. 149 § 1a ustawy p.p.s.a. jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 ustawy p.p.s.a.).

Skarga w niniejszej sprawie dotyczy bezczynności w przedmiocie rozpoznania wniosku skarżącego z 15 stycznia 2026 r., skierowanego do Stowarzyszenia P. o udostępnienie informacji publicznej.

Odnośnie wymogów dotyczących wniesienia skargi na bezczynność w przedmiocie udostępniania informacji publicznej wyjaśnić należy, iż według ugruntowanego stanowiska wyrażanego w orzecznictwie sądów administracyjnych, jest ona dopuszczalna bez uprzedniego wzywania do usunięcia naruszenia prawa, aktualnie ponaglenia (por. wyroki NSA: z dnia 21 lipca 2011 r., I OSK 678/11, z dnia 24 maja 2006 r., I OSK 601/05, z dnia 3 kwietnia 2014 r., I OSK 2603/13 – dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W tych okolicznościach przedmiotowa skarga jako dopuszczalna podlegała merytorycznemu rozpoznaniu.

Prawo do uzyskania informacji publicznej wynika z art. 61 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowiącego w ust. 1, że obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne.

Zasady realizacji tego prawa zawiera ustawa z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 902, dalej "u.d.i.p."), która w art. 2 ust. 1 określa kategorię podmiotów uprawnionych do uzyskania informacji jako "każdego". Stosownie do powołanego przepisu, każdemu przysługuje, z zastrzeżeniem art. 5, prawo dostępu do informacji publicznej.

Ustawa ta nie definiuje jednak pojęcia bezczynności. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak i w doktrynie prawa zgodnie podkreśla się, iż organ administracji publicznej pozostaje w bezczynności w każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych, jeżeli nie dopełnił czynności określonych w art. 36 k.p.a. lub nie podjął innych działań wynikających z przepisów procesowych mających na celu usunięcie przeszkody w wydaniu decyzji (por. np.: wyroki NSA z 20 lipca 1999 r., sygn. akt I SAB 60/99; 8 lutego 2017 r., sygn., akt II GSK 5346/16; W. Chróścielewski, Glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 kwietnia 2015 r. sygn. akt I FSK 1881/14, "OSP" 2015, z. 12, poz. 116 oraz przywołana tam literatura).

Zatem dla oceny, czy adresat wniosku pozostaje w bezczynności istotne jest ustalenie, czy jest on zobligowany do żądanego działania. W przypadku informacji publicznej zbadania wymaga, czy należy on do grupy podmiotów zobowiązanych do udostępnienia informacji publicznej, a także czy żądana informacja stanowi informację publiczną.

W przypadku negatywnej odpowiedzi na którekolwiek z powyższych pytań, adresat nie jest zobowiązany do udzielenia informacji, a zatem jeśli tego nie czyni, nie można mu skutecznie postawić zarzutu bezczynności.

W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że informacją publiczną jest każda informacja wytworzona przez władze publiczne oraz osoby pełniące funkcje publiczne oraz inne podmioty, które wykonują funkcje publiczne lub gospodarują mieniem publicznym w zakresie powierzonych kompetencji, jak również informacje odnoszące się do wspomnianych władz, osób i innych podmiotów, niezależnie od tego, przez kogo zostały wytworzone; dotyczące sfery faktów. O zaliczeniu określonej informacji do kategorii informacji publicznej decyduje jedynie spełnienie przesłanek z art. 1 ust. 1 u.d.i.p., przy odczytaniu których pomocny jest katalog zawarty w art. 6 ust. 1 u.d.i.p. (por. wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OSK 881/18).

Analizując kolejno przesłanki, których spełnienie wskazuje na konieczność rozpoznania wniosku strony w trybie u.d.i.p. wskazać należy, że wniosek został skierowany do Stowarzyszenia P. które jest stowarzyszeniem zarejestrowanym w KRS pod numerem [...]. Stowarzyszenie to prowadzi działalność statutową w zakresie: pomocy społecznej, w tym pomocy rodzinom i osobom w trudnej sytuacji życiowej oraz wyrównywania szans tych rodzin i osób; działalności na rzecz integracji i reintegracji zawodowej i społecznej osób zagrożonych wykluczeniem społecznym; działalności charytatywnej; ochrony i promocji zdrowia; działalności na rzecz osób niepełnosprawnych; promocji zatrudnienia i aktywizacji zawodowej osób pozostających bez pracy i zagrożonych zagrożeniem z pracy, działalności na rzecz równych praw kobiet i mężczyzn; działalności na rzecz osób w wielu emerytalnym; działalności wspomagającej rozwój wspólnot i społeczności lokalnych; kultury, sztuki, ochrony dóbr kultury i dziedzictwa narodowego; wspierania i upowszechniania kultury fizycznej; ekologii i ochrony zwierząt oraz ochrony dziedzictwa przyrodniczego; turystyki i krajoznawstwa; porządku i bezpieczeństwa publicznego; upowszechniania i ochrony wolności i praw człowieka oraz swobód obywatelskich, a także działań wspomagających rozwój demokracji; upowszechniania i ochrony praw konsumentów; działalności na rzecz integracji europejskiej oraz rozwijania kontaktów i współpracy między społeczeństwami; promocji i organizacji wolontariatu; działalności na rzecz rodziny, macierzyństwa, rodzicielstwa, upowszechniania i ochrony praw dziecka; przeciwdziałania uzależnieniom i patologiom społecznym (przedmiot działalności statutowej organizacji pożytku publicznego określony w KRS).

Stowarzyszenie co do zasady – jak należy wnioskować z treści odpowiedzi na skargę - nie kwestionuje, że jest podmiotem zobowiązanym do udostępnienia informacji publicznej, nie neguje też publicznego charakteru żądanych przez Skarżącego informacji, ani tego że dysponuje środkami publicznymi jako organizacja pożytku publicznego. Mimo to dla jasności wywodów Sąd zwraca uwagę na art. 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p., zgodnie z którym obowiązane do udostępniania informacji publicznej są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, w szczególności podmioty reprezentujące inne osoby lub jednostki organizacyjne, które wykonują zadania publiczne lub dysponują majątkiem publicznym, oraz osoby prawne, w których Skarb Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządu gospodarczego albo zawodowego mają pozycję dominującą w rozumieniu przepisów o ochronie konkurencji i konsumentów.

Z przepisu tego wynika więc, że organem zobowiązanym do udzielenia informacji publicznej nie jest wyłącznie organ władzy publicznej, lecz każdy podmiot wykonujący zadania publiczne, tj. zadania realizowane powszechnie i użyteczne dla ogółu, służące zarazem osiąganiu celów wskazanych w Konstytucji RP i ustawach, lub dysponujący majątkiem publicznym (zob. wyrok NSA z 18 sierpnia 2010 r., sygn. akt I OSK 851/10, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podmiotem takim może być więc np. spółka prawa handlowego, która zajmuje się wykonywaniem zadań publicznych (zob. wyrok NSA z 8 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 3156/14, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Sądu Stowarzyszenie jest zatem podmiotem wykonującym zadania publiczne i dysponującym majątkiem publicznym, w świetle cytowanego art. 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p.. W zakresie objętym wnioskiem Stowarzyszenie [...] jest zatem podmiotem zobowiązanym do udzielenia informacji publicznej, ponieważ przyjmuje i dysponuje środkami o charakterze publicznym, pochodzącymi z mechanizmu przekazania 1,5% podatku, a żądanie dotyczyło sposobu gospodarowania tymi środkami tj. zasad przyznawania i rozdziału tych środków, wysokości otrzymanych wpływów, sposobu ich wydatkowania.

Odnośnie przesłanki przedmiotowej zauważyć przyjdzie, że treść wniosku dotyczyła szeregu informacji dot. sposobu rozdysponowania przez Stowarzyszenie środków pochodzących z odpisu 1,5% podatku, dla organizacji pożytku publicznego jaką jest stowarzyszenie.

Przykładowy katalog danych stanowiących informację publiczną zawiera art. 6 u.d.i.p. W ust. 1 pkt 2 lit. f stanowi on, że udostępnieniu podlega informacja publiczna, w szczególności o podmiotach, o których mowa w art. 4 ust. 1, w tym o majątku, którym dysponują. Przy czym zauważyć należy, że brak tu zastrzeżenia, że chodzi o majątek pochodzący wyłącznie ze źródeł publicznych. Zatem wykładając łącznie treść art. 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p. oraz art. 6 ust. 1 pkt 2 lit. f u.d.i.p. stwierdzić należy, że informacją publiczną jest każda informacja dotycząca realizacji zadań publicznych (niezależnie od źródeł finansowania tych zadań z majątku prywatnego albo publicznego), jak również każda informacja odnosząca się do dysponowania majątkiem publicznym (niezależnie od tego, na jakie cele został wykorzystany).

Art. 13 u.d.i.p. stanowi, że:

1. 1. Udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, z zastrzeżeniem ust. 2 i art. 15 ust. 2.
2. 2. Jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w terminie określonym w ust. 1, podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia w tym terminie o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku.

Z powyższego wynika, że organ zasadniczo załatwia wniosek w terminie 14 dni. Co prawda może przedłużyć termin do udzielenia żądanej informacji, ale w każdym przypadku jest zobligowany do załatwienia sprawy w terminie 2 miesięcy.

Bezczynność organu w sytuacji określonej przepisami u.d.i.p. polega na tym, że organ zobowiązany do podjęcia czynności materialno-technicznej w przedmiocie informacji publicznej, takiej czynności nie podejmuje i jednocześnie nie wydaje decyzji o odmowie jej udostępnienia, albo też udziela informacji niepełnej, czy też niezgodnej z wnioskiem, niejasnej, czy niewiarygodnej oraz gdy odmawia jej udzielenia w nieprzewidzianej do tej czynności formie, a także wówczas, gdy nie informuje strony o tym, że nie posiada wnioskowanej informacji.

Powyższe prowadzi do wniosku, że zasadny jest zarzut, że Stowarzyszenie dopuściło się bezczynności, skoro będąc co do zasady zobowiązanym do ujawnienia informacji publicznej do dnia wniesienia skargi, nie załatwiono wniosku Skarżącego w sposób przewidziany ustawą. Wprawdzie Stowarzyszenie w dniu 30 stycznia 2026r. wystosowało pismo do skarżącego, ale dotyczyło ono głównie sytuacji osobistej skarżącego w zakresie rozpoznania podania z dnia 4 marca 2025 r. oraz 15.09.2025r. o zwrot kosztów z przedłożonych faktur oraz tego jak wyglądało członkostwo skarżącego w Stowarzyszeniu. Przyjęta została również rezygnacja skarżącego z tego członkostwa.

Ponadto analiza tej odpowiedzi Stowarzyszenia wskazuje jednocześnie, że marginalnie odniesiono się jedynie do kwestii pozyskiwania czy też wydatkowania odpisów z 1,5% podatku dochodowego od osób fizycznych. Natomiast udzielenie informacji niepełnej (marginalnie odnoszącej się do szeregu wnioskowanych informacji publicznych), czy też niezgodnej z wnioskiem stanowi o bezczynności stowarzyszenia w rozpoznaniu konkretnego wniosku skarżącego z 15 stycznia 2026 r. i uzyskania odpowiedzi na wszystkie zadane pytania z zakresu informacji publicznej. Udzielenie odpowiedzi, której treść nie koresponduje z treścią złożonego wniosku nie może być interpretowane jako realizacja konieczności udostępnienia wnioskowanych informacji publicznych.

Przed zarzutem bezczynności nie chroni również fakt, że - jak podniosło Stowarzyszenie w piśmie z 30 stycznia 2026 r. i odpowiedzi na skargę - reagowało na podania Skarżącego i prowadziło z nim rozmowy w sprawie, a także udzieliło odpowiedzi. Przed tym zarzutem chroni jedynie załatwienie sprawy we właściwym czasie i właściwej formie. Ocenie Sądu nie może również na obecnym etapie podlegać kwestia, czy wszystkie zadane pytania stanowią informację prostą czy też przetworzoną, co zdaje się sam wnioskodawca sugerować, albowiem kwestie te mogą być ocenianie dopiero w sytuacji prawidłowego rozpoznania tego wniosku.

Okoliczność, że w ocenie skarżącego załatwienie wniosku mogło wymagać wykazania przez Skarżącego interesu publicznego (co zostało uzasadnione we wniosku) nie może również usprawiedliwiać bierności organu. Zgodnie z art. 2 ust.2 u.d.i.p. od osoby wykonującej prawo do informacji publicznej nie wolno żądać wykazania interesu prawnego lub faktycznego. Jeżeli zaś Stowarzyszenie zakwalifikowałoby żądane informacje do informacji przetworzonych to okoliczność ta wymagała od niego podjęcia działań wynikających z art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. Konieczne było wezwanie wnioskodawcy do wykazania przesłanek wskazanych w tym przepisie, tj. wykazania, że uzyskanie informacji publicznej jest szczególnie istotne dla interesu publicznego (co de facto skarżący uczynił we wniosku zapobiegawczo), a w dalszej kolejności ocena, czy taka okoliczność w sprawie wystąpiła. W rozpoznawanej sprawie organ nie wykonał jednak nałożonych na niego obowiązków.

Na marginesie Sąd wyjaśnia, że na obecnym etapie Sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie może przesądzać charakteru spornych informacji, gdyż ocena ta należy do organu, który zakończy postępowanie wszczętego wnioskiem Skarżącego w formie przewidzianej przepisami prawa.

Z tych względów Sąd stwierdził bezczynność Stowarzyszenia w załatwieniu wniosku Skarżącego z 15 stycznia 2026 r. i zobowiązał Stowarzyszenie do rozpoznania tego wniosku, o czym orzekł w punkcie 1 i 2 wyroku.

Jednocześnie Sąd nie stwierdził, aby bezczynność nosiła cechy rażącego naruszenia prawa (pkt 3 wyroku). Rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość kwalifikowaną, kiedy zachowanie organu posiadałoby pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako naruszenie. Ustawodawca nie zdefiniował kryteriów stanu rażącego naruszenia prawa, pozostawiając dokonanie kwalifikacji w tym zakresie uznaniu sądu orzekającego, opierającemu się na analizie całokształtu okoliczności sprawy. Zakwalifikowanie bezczynności jako mającej miejsce z rażącym naruszeniem prawa będzie więc zasadne, gdy stan bezczynności lub przewlekłości jest oczywisty, uporczywy i nie daje się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa (vide:. m.in. wyrok WSA w Gdańsku z 3 lutego 2021 r., II SAB/Gd 107/20 – dostępny jw.).

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie nie zaszły okoliczności, które wskazywałyby na kwalifikowaną postać naruszenia prawa przez organ. Kwalifikacja naruszenia jako rażące musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia (por. postanowienie NSA z dnia 27 marca 2013 r., II OSK 468/13, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 10 kwietnia 2014 r., II SAB/Wr 14/14; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 11 października 2013 r., II SAB/Po 69/13 i z dnia 11 marca 2015 r., IV SAB/Po 19/15). W niniejszej sprawie Stowarzyszenie nie pozostawiło jednak wniosku Skarżącego bez reakcji, a brak prawidłowej odpowiedzi wynikał z nieznajomości przepisów prawa, albowiem Stowarzyszenie nie jest organem administracji publicznej. Z tych samych względów sąd nie wymierzył Stowarzyszeniu grzywny czy też nie przyznał sumy pieniężnej na rzecz skarżącego.

O kosztach postępowania Sąd orzekł natomiast na podstawie art. 200 p.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz Skarżącego zwrot kosztów postępowania obejmujących kwotę wpisu od skargi w wysokości 100 zł

Małgorzata Roleder Barbara Romanczuk Elżbieta Trykoszko