Uzasadnienie
Pismem z 12 czerwca 2026 r. W. K. (dalej: "skarżący") wniósł za pośrednictwem Burmistrza Czyżewa (dalej: "organ", "Burmistrz") skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku na bezczynność organu, polegającą na niepodejmowaniu czynności zmierzających do wyegzekwowania nakazu wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na gruncie sąsiednim, wynikającego z ostatecznej decyzji tego organu z dnia 31 marca 2025 r., nr RG.721.4.2025. Podmiotem zobowiązanym do wykonania określonych ww. decyzją nakazów w terminie 30 dni od dnia jej doręczenia był W. T. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie o jej oddalenie. Uzasadniając wniosek o odrzucenie skargi, Burmistrz wskazał na niewyczerpanie przez skarżącego przysługujących mu środków zaskarżenia, w szczególności na brak wniesienia skargi na bezczynność wierzyciela do organu wyższego stopnia oraz brak skutecznego ponaglenia.
Jednocześnie organ przyznał, że po upływie terminu wyznaczonego do dobrowolnego wykonania decyzji nie podjął w odpowiednim czasie wymaganych czynności egzekucyjnych, co uzasadnia zarzut bezczynności w znaczeniu materialnym. Organ wskazał jednak, że obecnie podjął działania zmierzające do usunięcia stanu bezczynności. W szczególności wszczął procedurę doręczenia zobowiązanemu upomnienia, przygotował tytuł wykonawczy dotyczący decyzji nr RG.721.4.2025 oraz podjął czynności zmierzające do zastosowania środka egzekucyjnego w postaci wykonania zastępczego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje
Skarga podlega odrzuceniu, gdyż nie należy do właściwości sądu administracyjnego.
Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego.
Zakres właściwości sądu administracyjnego określa w pierwszej kolejności art. 3 § 2 i § 2a p.p.s.a., który wskazuje, jakie formy działania albo bezczynności czy przewlekłego prowadzenia postępowania organów administracji publicznej podlegają kontroli przez sądy administracyjne.
W rozpoznawanej sprawie przedmiotem skargi jest bezczynność w prowadzeniu postępowania egzekucyjnego przez Burmistrza Czyżewa w sprawie nakazu nałożonego przez ten organ na W. T. ostateczną decyzją z 31 marca 2025 r., tj. wykonania, w terminie 30 dni od dnia jej doręczenia, urządzeń zapobiegającym szkodom na gruncie sąsiednim.
Należy wskazać, że skarżący, będący właścicielem nieruchomości sąsiadującej z nieruchomością, w stosunku do której została wydana wspomniana wyżej decyzja, nie jest wierzycielem w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wierzycielem w postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym (art. 1a pkt 13 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji; Dz.U. z 2026 r. poz. 268 ze zm., dalej jako: "u.p.e.a."). Podmiotem uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków wynikających z decyzji lub postanowień organów administracji rządowej i organów jednostek samorządu terytorialnego – a zatem wierzycielem – jest (co do zasady) właściwy do orzekania organ I instancji (art. 5 § 1 pkt 1 u.p.e.a.). W rozpoznawanej sprawie wierzycielem jest Burmistrz.
W postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym wykonania obowiązków nałożonych decyzją z 31 marca 2025 r. skarżący ma zupełnie inny status – podmiotu, którego interes prawny lub faktyczny został naruszony w wyniku niewykonania obowiązku poddanego egzekucji. Takiemu podmiotowi w postępowaniu egzekucyjnym w administracji służą szczególne środki prawne.
Zgodnie z art. 6 § 1 zd. 1 u.p.e.a., w razie uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych. Na bezczynność wierzyciela w podejmowaniu czynności, o których mowa w § 1, służy skarga podmiotowi, którego interes prawny lub faktyczny został naruszony w wyniku niewykonania obowiązku oraz organowi zainteresowanemu wykonaniem obowiązku. Postanowienie w sprawie skargi wydaje organ wyższego stopnia. Na postanowienie oddalające skargę przysługuje zażalenie (art. 6 § 1a zd. 1 u.p.e.a.).
Z kolei zgodnie z art. 54a § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu, wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym, podmiotowi, którego interes prawny lub faktyczny został naruszony w wyniku niewykonania obowiązku, oraz organowi zainteresowanemu w wykonaniu obowiązku przysługuje skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Do skargi na przewlekłość postępowania egzekucyjnego przepisy art. 54 § 4 i 5 stosuje się odpowiednio (§ 2), co oznacza, że po rozpatrzeniu skargi na przewlekłość organ egzekucyjny wydaje postanowienie, w którym: (1) oddala skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania; (2) uwzględnia skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania (w całości albo w części i w pozostałym zakresie oddala skargę). Na postanowienie w sprawie skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania egzekucyjnego przysługuje zażalenie.
Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewiduje zatem inny, odrębny od uregulowanego w Kodeksie postępowania administracyjnego i w ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tryb zaskarżania bezczynności wierzyciela.
Z powyższego wynika, że - zgodnie z art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. - sąd administracyjny jest właściwy jedynie w sprawach skarg na postanowienia organu wyższego stopnia oddalające skargę na bezczynność wierzyciela lub na przewlekłe prowadzenie postępowania egzekucyjnego, wydane na podstawie art. 6 § 1a oraz art. 54 § 4 w zw. z art. 54a u.p.e.a. Natomiast tryb skargi na bezczynność organów lub przewlekłe prowadzenie postępowania przewidziany w art. 3 § 2 pkt 8 i 9 p.p.s.a. - stosowany jest tylko wówczas, gdy nie ma innego sposobu kwestionowania bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania przez organy administracji, a zatem jest on wyłączony w sprawach uregulowanych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (por. postanowienie NSA z dnia 30 czerwca 2003 r., SAB/Ka 138/02).
Należy dodać, że podjęcie przez wierzyciela czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych nie następuje w drodze decyzji administracyjnej, postanowienia ani wydania pisemnej interpretacji prawa podatkowego (art. 3 § 2 pkt 1-3 i 4a p.p.s.a.). Nie stanowi również innego aktu lub czynności w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.
Konkludując – skarżący, który nie jest wierzycielem, a jedynie podmiotem, którego interes został naruszony przez niewykonanie obowiązku określonego w decyzji, może domagać się podjęcia stosownych czynności egzekucyjnych przez wierzyciela, ale jedynie w ramach środków prawnych przewidzianych przez ustawę o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Z uwagi na zupełnie inne środki zaskarżenia bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania egzekucyjnego w administracji, skarga do sądu administracyjnego w tym przedmiocie jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a.
O zwrocie uiszczonego wpisu od skargi sąd orzekł w pkt 2 sentencji postanowienia, na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd z urzędu zwraca stronie cały uiszczony wpis od pisma odrzuconego.
Barbara Romanczuk Małgorzata Roleder Elżbieta Lemańska