Uzasadnienie
Decyzją z dnia 10 lipca 2014 r. Starosta W.. na podstawie art. 64b ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2012 r., poz. 145) 1. zobowiązał skarżącego do naprawienia szkody w ciągu drenarskim przebiegającym na odcinku działki nr. tj. do wykonania urządzeń wodnych stwarzających możliwość odpływu wody z działek nr... stagnującej na skutek nienależytego utrzymania urządzeń wodnych tj. sączków i zbieraczy przebiegających przez działkę nr..... W tym celu należy zaprojektować rozwiązania techniczne umożliwiające tranzyt wody przez działkę nr... wraz z wprowadzeniem jej do istniejącej, funkcjonującej sieci melioracji wodnej szczegółowej oraz uzyskać wymagane prawem zezwolenia na wykonanie urządzenia.
- 2. prace związane z koniecznością wykonania odpływu wody należy podjąć niezwłocznie, w nieprzekraczalnym terminie do dnia 15 października 2014 r.
W uzasadnieniu organ ten ustalił, że wprawdzie według ewidencji urządzeń melioracji wodnej działki nr.... nie są zdrenowane, to jednak z oględzin na terenie działki i opinii biegłego M. M. oraz opinii prywatnej T. H. wynika niewątpliwie istnienie sieci drenarskiej na tych działkach. System drenarski utracił funkcje odwodnieniowe na terenie działki nr... (skarżącego). Działka ta została legalnie zalesiona przez skarżącego. Niewątpliwie sadzenie lasu na zmeliorowanym gruncie nie powinno się odbyć. Jednak usunięcie drzew nie przywróci funkcjonalności systemowi drenarskiemu. Obecny stan wywołuje szkody na sąsiedniej działce nr..., ale również w lesie na działce nr.... System zbieraczy jest systemem liniowym, który powinien być drożny na całym odcinku.
Skarżący nie był świadomy istnienia urządzeń wodnych na własnej działce i nieświadomie doprowadził je do utraty funkcji, co jednak nie zwalnia go od zapewnienia odprowadzenia wody i ponoszenia odpowiedzialności za szkody. Konkretne technicznie rozwiązanie problemu należy do właściciela działki, zobowiązanego do usunięcia szkody. Biegli proponowali kilka sposobów udrożnienia istniejącego systemu drenarskiego. Wybór najkorzystniejszego technicznie i ekonomicznie nie należy do organu.
Zaskarżoną decyzją organ uchylił powyższą decyzję w zakresie punktu 2 i orzekł w tym zakresie przez wyznaczenie terminu wykonania prac do dnia 15 grudnia 2014 r., zaś w pozostałej części utrzymał ją w mocy. W uzasadnieniu organ opisał przebieg dotychczasowego postępowania i przytoczył ustalenia wynikające i akt sprawy. Były to ustalenia zbieżne z przytoczonymi przez organ pierwszej instancji. Dodatkowo organ ustalając istnienie systemu drenarskiego na działce skarżącego powołał dołączone do akt oświadczenie Henryka Kacprzyka z dnia 20 lutego 2009 r., który uczestniczył w robotach przy renowacji tego systemu w latach siedemdziesiątych. Dokonując ocen organ przytoczył art. 70 ust. 1 i 2 prawa wodnego. Przepis art. 73 ust. 1 pkt 1a ustawy zalicza drenowania do urządzeń melioracji wodnych szczegółowych.
Dalej organ omówił art. 9 ust. 1 pkt 19 i ust. 2 pkt 1a ustawy, art. 31 ust. 1 i 4 pkt 1 oraz art. 64 ust. 1 ustawy. Według art. 64b w przypadku nienależytego utrzymania urządzenia wodnego, powodującego zmianę jego funkcji lub szkodliwe oddziaływanie na grunty, właściwy organ może nakazać przywrócenie poprzedniej funkcji urządzenia lub likwidację szkód, określając warunki i termin wykonania tych czynności. Zgodnie z art. 77 ust. 1 ustawy odpowiedzialni za utrzymanie urządzeń melioracji wodnych szczegółowych są właściciele gruntów, na które urządzenia te wywierają korzystny wpływ. W sprawie należało stosować art. 64b ustawy, przy czym bez znaczenia jest istnienie świadomości istnienia urządzeń, o czym świadczy treść art. 29 ust. 2 ustawy. Przepis art. 64b i art. 77 ustawy mają charakter szczególny wobec art.
29. Dlatego w nin. sprawie właściwy był organ wydający pozwolenie wodnoprawne, w tym przypadku starosta (art. 140 ust. 1-2a). Podtapianie gruntów wywołane utratą drożności systemu drenarskiego powoduje straty w uprawach rolnych i leśnych. Przerwanie ciągłości systemu drenarskiego i utrata jego funkcji odwadniającej wywołane zostało rozwinięciem się systemu korzeniowego drzew, nasadzonych w ramach zalesienia działki nr.... Szkoda powstała na działkach sąsiednich nr..., ale także w uprawach leśnych na działce nr 43/6. Usunięcie drzew nie przywróci drożności, a przy tym naraziłoby skarżącego na straty finansowe. W rozstrzygnięciu należało nakazać wykonanie udrożnienia, pozostawiające wybór najkorzystniejszego wariantu zobowiązanemu.
W skardze do sądu administracyjnego skarżący zarzucił nieważność decyzji i naruszenie art. 29 ustawy. Skarżący zwrócił uwagę na cywilnoprawny charakter sprawy. Organy nie były właściwe do rozpatrzenia roszczenia z art. 222 § 2 k.c. Skarżący podkreślił znaczenie okoliczności legalnego zalesienia działki, uznanej za istotną w orzecznictwie sądowym na tle art. 29 prawa wodnego (wyroki II SA/Op 77/11, II SA/Gl 23/13 II OSK 799/11). Nie zostało wyjaśnione, czy zalesienie stanowiło zmianę stanu wód (wyrok SA/Lu 995/11). Nakaz był niesprecyzowany i niedookreślony, zaś określenie terminu na podstawie art. 29 było niedopuszczalne (wyrok II SA/Rz 1172/11), więc decyzja jest niewykonalna (wyrok II SA/Bd 439/11). Skarżący przedstawił sposoby prawidłowego stosowania art. 29 (wyroki II SA/Sz 36/11, II SA/Wr 144/11).
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w oparciu o dotychczasową argumentację. Dodał, że podstawą materialnoprawną decyzji był art. 64b ustawy, więc nie zachodzi nieważność decyzji. Nie byłoby uzasadnione stosowanie art. 29 (orzeczenia II OW 53/12 i II OW 184/13). Sam cywilny charakter sprawy nie oznacza jeszcze właściwości sądu powszechnego (art. 2 § 3 k.p.c.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Sąd w całości podziela oceny organu, poprzedzone niewadliwym procesowo ustaleniem stanu faktycznego sprawy.
Organ trafnie podkreślił, że cywilny charakter sprawy nie zawsze decyduje o właściwości sądu powszechnego. Spośród spraw cywilnych przekazanych do rozpatrzenia organom właściwym do stosowania prawa wodnego, a związanych ze zmianą stanu wód lub urządzeń wodnych, również następuje zróżnicowanie właściwości organów i podstaw prawnych orzekania. W nin. sprawie nie był stosowany art. 29 prawa wodnego, więc cały wywód skargi poświęcony naruszeniu tego przepisu nie był istotny. Gdyby uznać, ze sprawa dotyczyła stosowania art. 29, decyzje byłyby nieważne (art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.) i tego ewentualnie mógłby dotyczyć zarzut. W nin. sprawie stosowany był szczególny przepis art. 64b ustawy, zaś sprawa należała do właściwości starosty. Decyzja nie była niewykonalna (art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a.).
W rozstrzygnięciu określono precyzyjnie cel i środki służące jego osiągnięciu, zaś sam konkretny sposób doprowadzenia ciągu drenarskiego do użytku, co wywoła naprawnienie szkody spowodowanej niewłaściwym utrzymaniem urządzenia wodnego, pozostawiono skarżącemu. Było to rozwiązanie zarówno korzystne dla skarżącego, jak i umożliwiające przymusowe wykonanie nakazu. Naruszenie obowiązku właściwego utrzymania urządzenia wodnego mogło polegać na zalesieniu zdrenowanej działki. Legalność zalesienia sprzeciwiała się wydaniu nakazu jego usunięcia, a zresztą organ wykazał ponadto niecelowość takiego nakazu. Zaniechanie działań służących prawidłowemu funkcjonowaniu urządzeń wodnych może być w szczególnych przypadkach wywołane niewiedzą właściciela gruntu o ich istnieniu. Z reguły dopiero utrata drożności systemu drenarskiego wywołuje widoczne na gruncie niekorzystne zmiany. Gdy jednak utratę tę spowodował właściciel poprzez swoje zaniechanie lub nawet legalne działania, ponosi on odpowiedzialność za wynikłe szkody i tym bardziej powinien dbać o właściwe utrzymanie urządzenia wodnego bądź wykonanie robót przywracających taki stan gruntów, jaki zapewniony był przez należycie funkcjonujące urządzenie wodne.
Przykładowo może zostać zobowiązany do wykonania urządzeń zastępujących urządzenia zniszczone przez siebie, o ile doprowadzenie pierwotnych urządzeń do użytku stało się już niemożliwe. Wybór najbardziej właściwego sposobu naprawienia szkody należy do organu.
Dlatego i zgodnie z art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.
PM 22.01.2015 r.