Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiuz 8 października 2026 r., sygn. akt II SA/Wr 641/25

Uzasadnienie

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu decyzją z dnia 1 sierpnia 2025 r. Nr 815/2025, podjętą na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej zwana "K.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania B. N. (dalej "skarżąca"), Dolnośląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w powiecie wałbrzyskim z dnia 13 czerwca 2025 r. nr 43/2025, którą umorzono jako bezprzedmiotowe postępowanie administracyjne w sprawie budowy domu mieszkalnego jednorodzinnego wraz z niezbędną infrastrukturą techniczną (bez zjazdu) przy ul. [...] w S. (dz. nr [...], obr. [...] S.) w sposób istotnie odbiegający od ustaleń i warunków określonych w decyzji Starosty Wałbrzyskiego z dnia 19 maja 2015 r. nr 243/2015 o pozwoleniu na budowę, projekcie budowlanym zatwierdzonym tą decyzją lub w przepisach.

Opisując w uzasadnieniu przebieg postępowania oraz powołując przepisy art. 36a ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (w brzmieniu obowiązującym po 19 września 2020 r.; Dz. U. z 2019 r. poz. 1186 ze zm.; dalej zwana "Pr.bud."), DWINB wskazał, że odstąpienie w zakresie projektu zagospodarowania działki lub terenu nie będzie odstąpieniem istotnym, jeśli nie zwiększy obszaru oddziaływania obiektu poza działkę, na której obiekt budowlany został zaprojektowany, bądź zwiększy obszar oddziaływania obiektu poza działkę, na której obiekt budowlany został zaprojektowany, ale dotyczy urządzenia budowlanego. Zgodnie z art. 3 pkt 9 Pr.bud., urządzeniami budowlanymi są urządzenia techniczne związane z obiektem budowlanym, zapewniające możliwość użytkowania obiektu zgodnie z jego przeznaczeniem, jak przyłącza i urządzenia instalacyjne, w tym służące oczyszczaniu lub gromadzeniu ścieków, a także przejazdy, ogrodzenia, place postojowe i place pod śmietniki.

Dla budynku mieszkalnego jednorodzinnego przy ul. [...] w S. zaprojektowano i dopuszczono do realizacji biologiczną oczyszczalnię ścieków z drenażem rozsączającym, który miał być wykonany w części północno-wschodniej działki nr [...] w kierunku działki nr [...] (także własność inwestorów), jednakże inwestorzy zamiast drenażu rozsączającego wykonali studnię chłonną o głębokości około 4,32 m do dna studni w południowo-wschodniej części dz. nr [...], którą usytuowano w odległość 10,77 m od działki nr [...] (własność skarżącej) oraz 4,53 m od działki nr [...]. Organ odwoławczy uznał m.in. za prawidłową dokonaną przez PINB kwalifikację prawnobudowlaną przedmiotowego obiektu jako urządzenia budowlanego stanowiącego element infrastruktury technicznej związanej z realizacją inwestycji. Przy czym, podzielając również stanowisko GUNB wyrażone w piśmie 5 lutego 2025 r., DWINB wskazał, że zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 5 Pr.bud. odnieść należy do zamierzenia inwestycyjnego w zakresie oczyszczalni jako całości, bez podziału na poszczególne jej elementy.

Sformułowanie "oczyszczalnia ścieków" należy rozumieć jako całą instalację tzn. niezbędne urządzenia odpowiednio ze sobą połączone wraz z podłączeniem do budynku. Przyjęcie bowiem interpretacji przeciwnej, zgodnie z która, przepis dotyczy jedynie samej oczyszczalni, ale pozostałe oprzyrządowanie (instalacje i urządzenia) wymaga pozwolenia na budowę, czyniłoby przepis nieracjonalnym. Zatem inwestor ma prawo wykonać całą oczyszczalnię, w tym urządzenia służące do wprowadzania do ziemi oczyszczonych ścieków, w trybie zgłoszenia, o którym mowa w art. 29 ust. 1 pkt 5 Pr.bud. Natomiast zgłoszenie z art. 29 ust. 1 pkt 5 Pr.bud. nie zostało wymienione w art. 36a ust. 5 pkt 6 Pr.bud., zatem art. 36a ust. 5 pkt 6 Pr.bud. nie będzie miał zastosowania do tego zgłoszenia.

Jak dalej wskazał organ odwoławczym, biorąc pod uwagę, że oczyszczalnia ścieków to instalacja zawierająca niezbędne urządzenia odpowiednio ze sobą połączone wraz z podłączeniem do budynku, stwierdzić należy, że w trakcie budowy domu jednorodzinnego przy ul. [...] nie doszło do wybudowania innego odbiornika nieczystości ciekłych niż określony w pozwoleniu na budowę z 2015 r., tj. biologicznej oczyszczalni ścieków. Zatem inwestor miał prawo wykonać całą oczyszczalnię, w tym urządzenia służące do wprowadzania do ziemi oczyszczonych ścieków, którą to należy zakwalifikować jako urządzenie budowlane, o którym mowa w art. 3 pkt 9 Pr.bud., a nie odrębny nowy obiekt budowlany wymagający zgłoszenia stosownie do art. 29 ust. 1 pkt 5 albo pkt 6 Pr.bud. W niniejszej sprawie nie stwierdzono, aby jakakolwiek część projektowanej inwestycji, oprócz studni chłonnej, skutkowała zwiększeniem obszaru oddziaływania poza granice działki, na której realizowany jest obiekt.

Domniemany zaś wpływ ma charakter czysto spekulatywny i nie stanowi wystarczającej podstawy do przyjęcia, że doszło do zwiększenia obszaru oddziaływania w rozumieniu art. 36a ust. 5 pkt 1 Pr.bud. Zmiana trasy prowadzenia przyłącza wodociągowego, trasy prowadzenia przykanalika kanalizacji sanitarnej, trasy prowadzenia instalacji kanalizacji deszczowej, lokalizacji przydomowej oczyszczalni ścieków, lokalizacji zbiornika deszczówki nie powinny zostać zakwalifikowane jako istotne odstępstwa, ponieważ nie zwiększają oddziaływania poza działkę inwestora.

Natomiast studnia chłonna, która może zwiększać oddziaływanie, stanowi urządzenie budowlane, a zatem korzysta z wyłączenia z art. 36a ust. 5b pkt 1 Pr.bud. Tym samym słusznie nie zastosowano art. 36a ust. 5 pkt 1 Pr.bud., ponieważ nie doszło do zwiększenia obszaru oddziaływania obiektu poza działkę, na której jest on usytuowany, a dodatkowo w stosunku do studni chłonnej zastosowanie znajduje wyłączenie z art. 36a ust. 5b pkt 1 Pr.bud.

Na marginesie DWINB wskazał, że organy nadzoru budowlanego nie posiadają kompetencji do samodzielnej kwalifikacji "samowoli wodnoprawnej". Kwestie związane z urządzeniami wodnymi oraz ich ewentualną legalnością są uregulowane w ustawie z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 960; dalej "u.Pr.wodn.") i pozostają w kompetencji innych organów. W związku z tym, że inwestor wybudował biologiczną oczyszczalnię ścieków ze studnią chłonną a nie z drenażem rozsączającym, organ stopnia powiatowego odrębnym pismem wystąpił do Wód Polskich z prośbą o podjęcie działań zgodnie z posiadami kompetencjami wobec możliwości zaistnienia naruszenia przepisów ustawy - Prawo wodne.

Z kolei zgłoszenie wodnoprawne, które aktualnie wymagane jest przy budowie urządzeń wodnych służących do wprowadzania do ziemi ścieków oczyszczonych w przydomowej oczyszczalni ścieków na potrzeby zwykłego korzystania z wód zgodnie z art. 394 ust.1 pkt 13 u.Pr.wodn., nie jest uzgodnieniem, o którym mowa w art. 36a ust. 5 pkt 6 Pr.bud. Konkludując, koniecznym stało się zastosowanie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., tj. utrzymanie zaskarżonej decyzji w mocy.

W skardze na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła naruszenie następujących przepisów postępowania, tj.:

1. 1) art. 105 § 1 K.p.a. poprzez jego zastosowanie i umorzenie postępowania prowadzonego w trybie art. 53c Pr.bud., podczas gdy należało nałożyć na inwestora obowiązek przeprowadzenia robót polegających na demontażu samowolnego urządzenia wodnego i przyłączenia nieruchomości do funkcjonującej w rejonie inwestycji kanalizacji z uwagi na prowadzenie procesu budowlanego w sposób zagrażający parametrom wody ujmowanej do celów spożywczych z ujęć głębinowych lokowanych w promieniu oddziaływania ścieku samowoli wodnoprawnej i środowiskowej a zatem zdrowia ich użytkowników, co narusza § 31 pkt 4 r.w.t.;
2. 2) art. 36a ust. 5 pkt 5 Pr.bud. w zw. z § 4 pkt 1a Statutu Uzdrowiska [...] z dnia 11 czerwca 2012 r. (Dz. Urz. Woj. Doln. z 2012 r. poz. 2585; dalej "Statut Uzdrowiska") i art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach wraz rozporządzeniem wykonawczym Ministra Środowiska z dnia 10 listopada 2015 r. w sprawie listy odpadów, które osoby fizyczne lub jednostki organizacyjne niebędące przedsiębiorcami mogą poddawać odzyskowi na potrzeby własne oraz dopuszczalnych metod ich odzysku (Dz. U. z 2016 r. poz.
3. 93) poprzez ich niezastosowanie w sytuacji zabronionego przyjęcia i składowania urobku pod budynkiem i w tarasowej budowli ziemnej o nieustalonych dotąd kodach w wyniku wprowadzonej zmiany, co stanowi istotne odstąpienie;

1. 3) art. 36a ust. 5 pkt 5 P.b. w zw. z § 4 pkt 5 Statutu Uzdrowiska poprzez jego niezastosowanie w sytuacji realizacji zmian w sposób mogący pogorszyć jakość i ilość wód leczniczych, zastosowaniu materiału pochodzenia bitumicznego do izolacji fundamentu muru oporowego, przeprowadzenia robót ziemnych w zakresie wprowadzonych zmian bez konsultacji, a co najmniej notyfikacji geologicznej UZG oraz bez rozpoznania i uwzględnienia warunków hydrologicznych gruntu rodzimego w obszarze dokonywanych zmian oraz odpadowego w całości, co stanowi istotne odstąpienie;
2. 4) art. 36a ust. 5 pkt 4 Pr.bud. poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji zmiany funkcji objętego projektem i pozwoleniem tarasu wskutek jego przebudowy na kaskadową budowlę ziemną o funkcji oporowej w części górnej oraz rozsączającej ścieki w części dolnej, a w konsekwencji zmiany funkcji tarasu dokonania zmiany sposobu użytkowania obiektu budowlanego w tej części, co stanowi istotne odstąpienie;
3. 5) art. 36a ust. 5b pkt 1 Pr.bud. poprzez jego zastosowanie, w sytuacji gdy oczyszczalnia studzienna poprzez lokalizację na budowli ziemnej stanowi instalację realizującą funkcję budowli w tej części, a nadto stanowi rodzajowo inne względem projektu urządzenie ze względu na zasadę specjalności określoną art. 2 ust. 2 pkt 2 Pr.bud., powstałe 4 lata po wybudowaniu budynku jako odrębny obiekt;
4. 6) art. 36a ust. 5 pkt 1 Pr.bud. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji wskazanej w zarzucie 5, co stanowi istotne odstąpienie;
5. 7) art. 50 ust. 1 pkt 2 i 4 w zw. z art. 51 ust. 1 pkt 1-3 Pr.bud. poprzez ich niezastosowanie w sytuacji ustalenia naruszenia prawa powodującego zagrożenie zdrowia i życia w związku z budową samowoli wodnoprawnej kolizyjnej z innym urządzeniem wodnym o uregulowanym statusie prawnym oraz istotności odstąpienia określonych art. 36a ust. 5 pkt 1, 4 i 5 Pr.bud. wynikających w szczególności z bezpośredniego naruszenia przepisów prawa miejscowego zmiany funkcji części obiektu oraz prawidłowej kwalifikacji prawnobudowlanej studni chłonnej z zastosowaniem zasady specjalności prawa wodnego w stosunku do urządzeń wodnych, kompetencji organu nadzoru do załatwienia sprawy;
6. 8) art. 2 ust. 2 pkt 2 Pr.bud. w zw. z art. 407 ust. 2 pkt 1 i 409 ust. 1 u.Pr.wodn. poprzez niezastosowanie zasady specjalności prawa wodnego względem urządzeń wodnych i w konsekwencji utożsamienia rodzajowo innych oczyszczalni na podstawie art. 29 ust. 1 Pr.bud., podczas gdy wybudowana oczyszczalnia w rozumieniu prawa wodnego stanowi nieobjęte projektem budowlanym rodzajowo odmienne urządzenie wodne z uwagi na podstawowe parametry i inny rodzaj odbiornika i jednocześnie samowolę wodnoprawną z uwagi na brak wymaganych pozwoleń wodnoprawnych, przyjęcia dopuszczalności zmiany lokalizacji urządzeń wodnych bez obowiązku uzyskania odrębnych pozwoleń wodnoprawnych w dacie zmiany mimo określenia w operacie i pozwoleniu parametrów, rodzaju odbiornika i położenia za pomocą współrzędnych geograficznych w treści konkretnego pozwolenia (operat) i nieuwzględnienia braku wpływu dotychczasowego stanu samowoli wodnoprawnej, a za tym – stanu niezgodności wykonania obiektu z przepisami na prawidłowość inwestycji studziennej na działce [...];
7. 9) art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu porządku i czystości w gminach (Dz. U. Nr 132, poz. 622) przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na ustaleniu stanu wybudowania oczyszczalni i przyznaniu temu urządzeniu wodnemu statusu legalności, w sytuacji gdy stanowi ona samowolę wodnoprawną ze względu ma brak uprzednio wymaganych pozwoleń wodnoprawnych na usługę wodną i wyloty oraz środowiskową ze względu na brak zgłoszenia przed przystąpieniem do użytkowania ze skutkiem likwidacji w trybie art. 190 u.Pr.wodn.;
8. 10) art. 152 ust. 4 ustawy z dnia 7 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627) poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegającą na przyjęciu legalności urządzenia emisyjnego, w sytuacji rozpoczęcia jego użytkowania bez dokonania skutecznego zgłoszenia, a w konsekwencji stanu wybudowania czyszczalni w rozumieniu prawa, art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy porządkowej;
9. 11) art. 54 i art. 57 Pr.bud. przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu możliwości dopuszczenia do użytkowania budynku z instalacjami kanalizacyjnymi o statusie samowoli, w sytuacji gdy oświadczenie kierownika o zgodności obiektu z przepisami stanowi poświadczenie nieprawdy, zaś brak sprzeciwu skutkuje prawnokarnym niedopełnieniem obowiązków organu;
10. 12) art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. poprzez nienależyte przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego celem subsumpcji przepisów art. 36a ust. 1 pkt 5 Pr.bud. oraz współistniejących stanów naruszenia określonych w art. 50 ust. 1 pkt 2 Pr.bud. poprzez pominięcie stanu samowoli wodnoprawnej, powstania tarasowej budowli ziemnej, wykonania robót ziemnych, w tym nasypu kaskadowego i zagłębienia pod studnię w nasypie z pominięciem konsultacji geologicznej UZG, z pominięciem rozpoznania warunków hydrologicznych gruntu pod studnią chłonną pierwotnie oraz wskutek zmieszania gruntu z odpadem nieznanego pochodzenia, nawiezienia i składowania odpadu nieznanego pochodzenia w wielkich ilościach, braku określenia funkcji powstałej budowli ziemnej w poszczególnych jej częściach, jej wpływu na stan wody na działce nr [...], ustalenia stanu składowania odpadu i jego zakresu, wpływu składowania mas urobku na środowisko i obieg wód uzdrowiskowych, wpływu przebicia zwietrzeliny ochronnej i wprowadzania ścieku na ilość i jakość wód podziemnych i uzdrowiskowych, stosowania mas pochodzenia bitumicznego na stan środowiska, wpływu wprowadzanego w warunkach samowoli ścieku na stan ujęcia, wpływu oddziaływania konglomeratu budowli ziemnej na stan wody na działce [...], tj. art. 234 u.Pr.wodn. w zw. z art. 50 ust. 1 pkt 2 Pr.bud., wreszcie rozpoczęcia użytkowania samowoli wodnoprawnej i dodatkowo środowiskowej przed dokonaniem zgłoszenia użytkowania;
11. 13) art. 107 § 3 K.p.a. poprzez nienależyte wyjaśnienie podstawy faktycznej i prawnej decyzji, głównie wskutek nieuwzględnienia okoliczności opisanych zarzutem 10, uniemożliwiających dokonanie kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia w toku instancji;
12. 14) art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez wydanie decyzji utrzymującej w sytuacji istnienia obowiązku rozstrzygania in meritum (brak bezprzedmiotowości).

Wskazując na powyższe zarzuty i opisując je szczegółowo w uzasadnieniu skargi, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym zastępstwa procesowego według norm przepisanych..

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje

Stosownie do przepisu art. 1 § 2 w związku z § 1 tego artykułu ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przedmiotem dokonywanej kontroli jest zbadanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa. Sąd czyni to wedle stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; zwana dalej "P.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1. 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:
2. a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
3. b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
4. c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;
5. 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;
6. 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 P.p.s.a.).

Badając pod tym kątem zaskarżoną decyzję, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem nie doszło do naruszenia prawa, o jakim mowa w przywołanych wyżej przepisach P.p.s.a.

Zaskarżoną decyzją DWINB – na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. – utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji podjętą w oparciu o art. 105 § 1 K.p.a. Badając pod kątem zastosowania tego artykułu w niniejszej sprawie, Sąd doszedł do przekonania, że nie doszło do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, które miałoby istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 105 § 1 K.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o jakim mowa w powyższym przepisie, oznacza brak któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, wobec którego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. To brak podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy, brak przedmiotu postępowania, którym jest konkretna sprawa, a w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu.

Bezprzedmiotowość ta może mieć charakter podmiotowy jak i przedmiotowy. W sytuacji braku strony postępowania mającej interes prawny w uzyskaniu rozstrzygnięcia (np. z powodu śmierć osoby fizycznej, ustania bytu osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej) mamy do czynienia z nieistnieniem przesłanek podmiotowych do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. O braku przesłanki przedmiotowej do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy można mówić natomiast wtedy, na przykład gdy w znaczeniu prawnym brakuje przedmiotu postępowania czy też sprawa ma cywilny charakter. Klasyczna postać bezprzedmiotowości postępowania ujawni się wtedy, gdy przedmiot rozstrzygnięcia w sprawie prawnie nie istnieje. W rozpatrywanej sprawie mamy właśnie do czynienia z bezprzedmiotowością przedmiotową, brak jest bowiem możliwości ukształtowania stosunku administracyjnoprawnego ze względu na brak przepisów prawa powszechnie obowiązującego stanowiących podstawę prawną do wydania merytorycznej decyzji.

W odniesieniu do Pr.bud. postępowanie staje się bezprzedmiotowe, jeżeli organy nadzoru budowlanego prowadzące to postępowanie nie znajdują podstaw do wydania nakazów lub zakazów wynikających z przepisów prawa materialnego, w niniejszej sprawie chodzi o przepisy art. 36a Pr.bud.

W tym miejscu należy jednocześnie podkreślić, że inne kwestie podnoszone w skardze przez skarżącą, tj. dotyczące odpadów i składowania urobku pod budynkiem, związane z przestrzeganiem przepisów Statutu Uzdrowiska, u.Pr.wodn., o utrzymaniu porządku i czystości w gminach czy też Prawa ochrony środowiska, dopuszczenia do użytkowania budynku, stosowanych materiałów budowlanych, wykonania w obszarze i terenie górniczym robót geologicznych, a ponadto samowoli wodnoprawnej oraz naruszenia stanu wody na gruncie skarżącej nie mogły być przedmiotem rozważań ze względu na ściśle określony przedmiot kontrolowanego postępowania wszczętego zawiadomieniem z dnia 15 listopada 2023 r., jakimi są istotne odstępstwa od wydanego pozwolenia na budowę z dnia 19 maja 2015 r. nr 243/2015 dla domu mieszkalnego jednorodzinnego wraz z niezbędną infrastrukturą techniczną (bez zjazdu) przy ul. [...] w S. (dz. nr [...], obręb [...] S.), i kwestia tylko powyższych odstępstw jest przedmiotem prowadzonego i badanego obecnie przez Sąd postępowania.

Ograniczonym tym samym był przedmiot dokonywanych przez organy czynności wyjaśniających i rozważań. Sąd oceniał przy tym – z uwagi na rozstrzygnięcie zapadłe w pierwszej instancji utrzymane następie w mocy przez DWINB – jedynie zasadność zastosowania przez organy art. 105 § 1 K.p.a. i umorzenie na jego podstawie postępowania w sprawie istotnych odstępstw od pozwolenia na budowę. Przy czym, nie zmienia tego fakt, że obiekty budowlane i inne urządzenia mogą podlegać regulacjom zarówno prawa budowlanego jak i przepisom innych gałęzi prawa, jednakże w tym postępowaniu należało się ograniczyć tylko i wyłącznie do stwierdzenia, czy w sprawie mamy do czynienia z istotnymi czy też nie odstępstwami od zatwierdzonego projektu budowlanego, który również – co należy podkreślić – nie podlegał ocenie w kontrolowanym postępowaniu, jak tego domaga się skarżąca.

Ponadto, jak słusznie zauważył DWINB w zaskarżonej decyzji, organy nadzoru budowlanego nie posiadają kompetencji do samodzielnej kwalifikacji "samowoli wodnoprawnej". Kwestie związane z urządzeniami wodnymi oraz ich ewentualną legalnością są uregulowane w u.Pr.wod. i pozostają w kompetencji innych organów. Kwestia, że inwestor wybudował biologiczną oczyszczalnię ścieków ze studnią chłonną a nie z drenażem rozsączającym, w związku z pismem organu stopnia powiatowego, została rozstrzygnięta decyzją Dyrektora Zarządu Zlewni w Legnicy Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z dnia 21 stycznia 2026 r. nr 18/2026, którą na podstawie art. 190 ust. 13 u.Pr.wodn. (Dz. U. z 2025 r. poz. 960 ze zm.) nałożono na inwestorów obowiązek likwidacji urządzenia wodnego wykonanego bez pozwolenia wodnoprawnego, tj. studni chłonnej na dz. nr [...] służącej do wprowadzania do ziemi ścieków oczyszczonych w przydomowej oczyszczalni ścieków, w sposób uniemożliwiający korzystanie z niej.

Również prowadzone jest postępowanie w sprawie budowy ściany oporowej żelbetowej na terenie nieruchomości oznaczonej geodezyjnie jako dz. nr [...], obręb [...] S. położonej przy ul. [...] w S., bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę. Słusznym zatem jest także stwierdzenie organu drugiej instancji, że istotne odstąpienie od zatwierdzonego projektu zagospodarowania działki lub terenu oraz projektu architektoniczno-budowlanego, o którym mowa w art. 36a Pr.bud., ma zastosowanie wyłącznie w przypadku tożsamości obiektu oznaczonego w pozwoleniu na budowę (lub zgłoszeniu z projektem) i obiektu, którego zamierzone odstąpienia dotyczą. Odstąpienie dotyczy obiektu, na który było wydane pozwolenie na budowę i którego dotyczą zatwierdzone przez organ projekty. Odstąpieniem od zatwierdzonego projektu nie będzie więc wybudowanie dodatkowego obiektu czy urządzenia budowlanego, którego projekt nie przewidywał.

Jeśli inwestor chce wybudować dodatkowe obiekty czy urządzenia budowlane nieprzewidziane w projekcie budowlanym (czy też je samowolnie – jak wskazuje skarżąca – wybudował), musi na nie uzyskać dodatkowe pozwolenie na budowę lub dokonać zgłoszenia, jeśli są wymagane. Sam fakt objęcia działki zgłoszeniem czy pozwoleniem na budowę nie oznacza, że wszelkie kolejne planowane na działce inwestycje będą musiały być rozpatrywane z punktu widzenia istotnego odstąpienia. Jeśli na działce objętej zgłoszeniem czy pozwoleniem na budowę realizacja określonych robót budowlanych miała miejsce z naruszeniem procedur określonych w Pr.bud., organ nadzoru budowlanego podejmuje stosowne działania, jednakże nie musi to być każdorazowo procedura związana z istotnym odstąpieniem dotyczącym zamierzenia głównego, być może w danym przypadku konieczne będzie wszczęcie odrębnego postępowania (postępowania legalizacyjnego, postępowania naprawczego). Tym samym kwestia wybudowana dodatkowego tarasu, budowli ziemnych czy też muru oporowego będzie mogła być przedmiotem ale odrębnego postępowania.

Powyższe prowadzi do wniosku, że zarzuty naruszenia art. 36a ust. 5 pkt 5 Pr.bud. w zw. z § 4 pkt 1a Statutu Uzdrowiska i art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach wraz z rozporządzeniem wykonawczym Ministra Środowiska z dnia 10 listopada 2015 r. w sprawie listy odpadów, które osoby fizyczne lub jednostki organizacyjne niebędące przedsiębiorcami mogą poddawać odzyskowi na potrzeby własne oraz dopuszczalnych metod ich odzysku, art. 36a ust. 5 pkt 5 P.b. w zw. z § 4 pkt 5 Statutu Uzdrowiska, art. 36a ust. 5 pkt 4 Pr.bud., art. 50 ust. 1 pkt 2 i 4 w zw. z art. 51 ust. 1 pkt 1-3 Pr.bud., art. 2 ust. 2 pkt 2 Pr.bud. w zw. z art. 407 ust. 2 pkt 1 i 409 ust. 1 u.Pr.wodn., art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu porządku i czystości w gminach, art. 152 ust. 4 ustawy z dnia 7 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska oraz art. 54 i art. 57 Pr.bud. nie mogły być brane pod uwagę w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym.

Dokonując w dalszej kolejności kontroli zaskarżonej decyzji, Sąd doszedł do przekonania, że prawidłowo organ pierwszej instancji umorzył postępowanie w sprawie budowy spornej inwestycji, a DWINB podtrzymał to rozstrzygnięcie w mocy, nie stwierdzając istotnych odstępstw od ustaleń i warunków określonych w decyzji o pozwoleniu na budowę, projekcie budowlanym zatwierdzonym tą decyzją lub w przepisach.

Zgodnie z art. 36a ust. 1 Pr.bud., istotne odstąpienie od zatwierdzonego projektu zagospodarowania działki lub terenu oraz projektu architektoniczno-budowlanego lub innych warunków decyzji o pozwoleniu na budowę jest dopuszczalne jedynie po uzyskaniu decyzji o zmianie pozwolenia na budowę wydanej przez organ administracji architektoniczno-budowlanej. Istotne odstąpienie od zatwierdzonego projektu zagospodarowania działki lub terenu lub projektu architektoniczno-budowlanego lub innych warunków pozwolenia na budowę stanowi odstąpienie w zakresie (art. 36a ust. 5 Pr.bud.):

1. 1) projektu zagospodarowania działki lub terenu, w przypadku zwiększenia obszaru oddziaływania obiektu poza działkę, na której obiekt budowlany został zaprojektowany,
2. 2) charakterystycznych parametrów obiektu budowlanego dotyczących:
3. a) powierzchni zabudowy w zakresie przekraczającym 5%,
4. b) wysokości, długości lub szerokości w zakresie przekraczającym 2%,
5. c) liczby kondygnacji,
6. 3) warunków niezbędnych do korzystania z obiektu budowlanego przez osoby niepełnosprawne, o których mowa w art. 1 Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych, sporządzonej w Nowym Jorku dnia 13 grudnia 2006 r., w tym osoby starsze;
7. 4) zmiany zamierzonego sposobu użytkowania obiektu budowlanego lub jego części;
8. 5) ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, innych aktów prawa miejscowego lub decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu,
9. 6) wymagającym uzyskania lub zmiany decyzji, pozwoleń lub uzgodnień, które są wymagane do uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę lub do dokonania zgłoszenia:
10. a) budowy, o której mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1-4, lub
11. b) przebudowy, o której mowa w art. 29 ust. 3 pkt 1 lit. a. oraz instalowania, o którym mowa w art. 29 ust. 3 pkt 3 lit. d;
12. c) zmiany źródła ciepła do ogrzewania lub przygotowania ciepłej wody użytkowej, ze źródła zasilanego paliwem ciekłym, gazowym, odnawialnym źródłem energii lub z sieci ciepłowniczej, na źródło opalane paliwem stałym.

Zgodnie zaś z art. 36a ust. 5b Prawa budowlanego, przepisów ust. 5:

1. 1) pkt 1 nie stosuje się do urządzeń budowlanych oraz obiektów małej architektury;
2. 2) pkt 6 nie stosuje się w zakresie odstąpienia od:
3. a) projektowanych warunków ochrony przeciwpożarowej, jeżeli odstąpienie zostało uzgodnione pod względem ochrony przeciwpożarowej,
4. b) wymagań zawartych w pozwoleniu właściwego konserwatora zabytków wydanego na podstawie przepisów o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, jeżeli odstąpienie zostało uzgodnione z właściwym wojewódzkim konserwatorem zabytków.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że wskutek zmian wprowadzonych ustawą z dnia 13 lutego 2020 r., o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 471) doszło do zmiany art. 36a ust. 5, wskutek której nastąpiła istotna różnica w zdefiniowaniu pojęcia "istotne odstępstwo" od zatwierdzonego projektu zagospodarowania działki lub terenu lub projektu architektoniczno-budowlanego. W poprzednim brzmieniu tej definicji (tj. przed 19 września 2020 r.) ewentualne naruszenie w tym zakresie mogłoby być wynikiem istotnego odstąpienia od zatwierdzonego projektu zagospodarowania działki lub terenu lub projektu architektoniczno-budowlanego lub innych warunków pozwolenia na budowę, którym było odstąpienie w zakresie projektu zagospodarowania działki lub terenu (z wyjątkiem urządzeń budowlanych oraz obiektów małej architektury). W wyniku nowelizacji wprowadzonej ustawą z dnia 13 lutego 2020 r. przez "istotne odstąpienie" w omawianym zakresie należy rozumieć odstąpienie od projektu zagospodarowania działki lub terenu, ale jedynie w przypadku zwiększenia obszaru oddziaływania obiektu poza działkę, na której obiekt budowlany został zaprojektowany (art. 36a ust. 5 pkt 1 Pr.bud.).

Uwzględniając powyższe, słusznie DWINB ograniczył badanie zwiększenia obszaru oddziaływania obiektu poza działkę, na której obiekt budowlany został zaprojektowany, tylko do urządzeń budowlanych. Należy bowiem zauważyć, że w decyzji nr 243/2015 Starosta zawarł informację o obszarze oddziaływania projektowanego obiektu budowlanego, podając, że jego zasięg obejmuje działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]. Z decyzji z dnia 18 stycznia 2022 r. nr 21/2022 wynika natomiast, że uległa zmianie trasa prowadzenia przyłącza wodociągowego, zmiana trasy prowadzenia przykanalika kanalizacji sanitarnej oraz zmiana lokalizacji przydomowej oczyszczalni ścieków, zmiana trasy prowadzenia instalacji kanalizacji deszczowej oraz zmiana lokalizacji zbiornika deszczówki, budowy ściany oporowej na działce inwestora oraz budowy tarasu z utwardzeniem. W wyniku powyższych zmian uległ zmianie obszar oddziaływania przedmiotowej inwestycji w ten sposób, że poszerzono obszar tego oddziaływania o dz. nr [...], [...], [...], [...], [...], [...].

Uwzględniając powyższe, należało stwierdzić, że słusznie – w zakresie zastosowania art. 36a ust. 5 pkt 1 Pr.bud. – organy uznały, iż zmiana trasy prowadzenia przyłącza wodociągowego, trasy prowadzenia przykanalika kanalizacji sanitarnej, trasy prowadzenia instalacji kanalizacji deszczowej, lokalizacji przydomowej oczyszczalni ścieków, lokalizacji zbiornika deszczówki nie powinny zostać zakwalifikowane jako istotne odstępstwa od zatwierdzonego udzielonego pozwolenia na budowę, ponieważ nie zwiększają one oddziaływania poza działkę inwestora. Natomiast studnia chłonna skutkuje takim zwiększeniem obszaru oddziaływania poza granice działki, na której realizowany jest obiekt, jednakże jest to urządzenie budowlane, które korzysta z wyłączenia z art. 36a ust. 5b pkt 1 Pr.bud. Zgodnie bowiem z art. 3 pkt 9 Pr.bud., urządzeniami budowlanymi są urządzenia techniczne związane z obiektem budowlanym, zapewniające możliwość użytkowania obiektu zgodnie z jego przeznaczeniem, jak przyłącza i urządzenia instalacyjne, w tym służące oczyszczaniu lub gromadzeniu ścieków, a także przejazdy, ogrodzenia, place postojowe i place pod śmietniki.

W rozpoznawanej sprawie dla przedmiotowego budynku zaprojektowano i dopuszczono do realizacji biologiczną oczyszczalnię ścieków z drenażem rozsączającym, jednakże inwestorzy wykonali biologiczną oczyszczalnię ścieków (zaprojektowaną i dopuszczoną do realizacji decyzją nr 243/2015) i zmienili sposób odprowadzania ścieków oczyszczonych. W ocenie Sądu, słusznie organ odwoławczy zakwalifikował prawnobudowlaną przedmiotowego obiektu jako urządzenia budowlanego stanowiącego element infrastruktury technicznej związanej z realizacją budowy inwestycji. Słusznie przy tym również wskazał organ odwoławczy, biorąc pod uwagę, że oczyszczalnia ścieków to instalacja zawierająca niezbędne urządzenia odpowiednio ze sobą połączone wraz z podłączeniem do budynku, iż w trakcie realizacji przedsięwzięcia, tj. budowy domu jednorodzinnego przy ul. [...], nie doszło do wybudowania innego odbiornika nieczystości ciekłych niż określony w pozwoleniu na budowę z 2015 r., tj. biologicznej oczyszczalni ścieków.

Zatem inwestor miał prawo wykonać całą oczyszczalnię, w tym urządzenia służące do wprowadzania do ziemi oczyszczonych ścieków, którą to należy zakwalifikować jako urządzenie budowlane, o którym mowa w art. 3 pkt 9 Pr.bud., a nie odrębny nowy obiekt budowlany wymagający zgłoszenia stosownie do art. 29 ust. 1 pkt 5 albo pkt 6 Pr.bud. Tym samym słusznie nie zastosowano w sprawie art. 36a ust. 5 pkt 1 Pr.bud., ponieważ nie doszło do zwiększenia obszaru oddziaływania obiektu poza działkę, na której jest on usytuowany, a dodatkowo w stosunku do studni chłonnej jako urządzenia budowlanego zastosowano wyłączenie, o którym mowa w art. 36a ust. 5b pkt 1 Pr.bud.

W drugiej kolejności należało stwierdzić, odnośnie zastosowania przepisów art. 36a ust. 5 pkt 6 Pr.bud., że zgłoszenie wodnoprawne, które aktualnie wymagane jest przy budowie urządzeń wodnych służących do wprowadzania do ziemi ścieków oczyszczonych w przydomowej oczyszczalni ścieków na potrzeby zwykłego korzystania z wód zgodnie z art. 394 ust.1 pkt 13 u.Pr.wodn., nie jest uzgodnieniem, o którym mowa w art. 36a ust. 5 pkt 6 Pr.bud. Na marginesie można jedynie zauważyć, że w obecnie obowiązującym brzmieniu art. 36a ust. 5 pkt 6 Pr.bud. za istotne odstąpienie od zatwierdzonego projektu zagospodarowania działki lub terenu lub projektu architektoniczno-budowlanego lub innych warunków pozwolenia na budowę uznaje odstąpienie w zakresie wymagającym uzyskania m.in. zgłoszeń, które są wymagane do uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę, do których należałoby zaliczyć zgłoszenie wodnoprawne.

Mając na uwadze powyższe, prawidłowo DWINB stwierdzając, że brak jest materialnoprawnych przesłanek pozwalających na rozstrzygnięcie sprawy co do jej istoty, bowiem inwestor nie dokonał istotnego odstępstwa od zatwierdzonego projektu budowlanego i innych warunków pozwolenia na budowę, umorzył postepowanie. Tym samym zarzuty naruszenia art. 105 § 1 K.p.a., art. 36a ust. 5b pkt 1 Pr.bud., art. 36a ust. 5 pkt 1 Pr.bud., art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a., art. 107 § 3 K.p.a. oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. należało uznać za nieuzasadnione.

Uwzględniając powyższe – w ocenie Sądu – skargę należało oddalić w całości na podstawie art. 151 P.p.s.a.