Uzasadnienie
Podczas rozprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu w dniu 6 października 2015 r. skarżący J. K. wniósł o wyłączenie sędziego NSA Zygmunta Wiśniewskiego od rozpoznawania niniejszej sprawy. Jak wynika z protokołu rozprawy, skarżący powołał się na art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP.
Sąd postanowił odroczyć rozprawę i zakreślić skarżącemu termin 7-dniowy na złożenie pisemnego uzasadnienia zgłoszonego wniosku.
W piśmie procesowym złożonym do akt w dniu 12 października 2015 r. skarżący wskazał, że swój wniosek motywuje tym, że sprawy ze skarg J. K. toczą się przed WSA we Wrocławiu od 1997 r. z powodu takich sędziów, jak sędzia objęty wnioskiem o wyłączenie. Skarżący stwierdził, że sędzia NSA Zygmunt Wiśniewski w wyroku z dnia 27 listopada 2007 r., sygn. akt II SA/Wr 385/06 poświadczył nieprawdę (skarżący wskazał przy tym na wyrok NSA z dnia 19 listopada 2009 r., sygn. akr II OSK 1797/08) i nie zna obowiązujących przepisów prawa (tu podano postanowienia NSA z dnia 16 stycznia 2014 r. w sprawach II OZ 1241/13, II OZ 1242/13 i II OZ 1243/13).
Nadto skarżący zarzucił, że sędzia Zygmunt Wiśniewski w niniejszej sprawie prowadzi z organem administracji korespondencję z wyłączeniem skarżącego i nie doręcza skarżącemu odpisów pism organu (art. 47 § 1 p.p.s.a.). Dalej podano, że podczas rozprawy w dniu 6 października 2015 r. w trakcie składania przez skarżącego zastrzeżeń do protokołu w trybie art. 105 p.p.s.a. sędzia Zygmunt Wiśniewski odebrał skarżącemu głos.
Następnie sędzia Zygmunt Wiśniewski złożył do akt niniejszej sprawy pisemne oświadczenie, iż w niniejszej sprawie w stosunku do niego nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ani inne tego rodzaju, że mogłyby wywoływać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności (k. 154 akt sądowych).
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, zważył co następuje
Stosownie do przepisu art. 18 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki;
- 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia;
- 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli;
- 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron;
- 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą;
- 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6a) dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowo-administracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie;
- 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej.
Natomiast zgodnie z art. 19 p.p.s.a. sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. W myśl art. 20 § 1 i § 2 p.p.s.a. wniosek o wyłączenie sędziego strona zgłasza na piśmie lub ustnie do protokołu posiedzenia w sądzie, w którym sprawa się toczy, uprawdopodabniając przyczyny wyłączenia. Strona, która przystąpiła do rozprawy, powinna uprawdopodobnić ponadto, że przyczyna wyłączenia dopiero później powstała lub stała się jej znana. Na podstawie art. 22 § 1 i § 2 p.p.s.a. o wyłączeniu sędziego rozstrzyga sąd administracyjny, w którym sprawa się toczy. Postanowienie wydaje sąd w składzie trzech sędziów, na posiedzeniu niejawnym, po złożeniu wyjaśnienia przez sędziego, którego wniosek dotyczy.
Trzeba zauważyć, że postępowanie w sprawie wyłączenia sędziego polega w istocie na dokonaniu konfrontacji zarzutów stawianych przez stronę sędziemu oraz wyjaśnień tego sędziego – w świetle stanu faktycznego sprawy zawisłej przed sądem administracyjnym. Ważnym elementem wniosku o wyłączenie jest wobec tego podanie przynajmniej jednej przyczyny wyłączenia konkretnego sędziego oraz okoliczności, które uprawdopodobnią jej istnienie. To bowiem na stronie wnioskującej o wyłączenie sędziego spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia przyczyn wyłączenia.
Oceniając złożony w niniejszej sprawie wniosek sąd doszedł do przekonania, że wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie z dwóch przyczyn. Po pierwsze, skarżący nie uprawdopodobnił, że wskazywane przez niego przyczyny wyłączenia (jakoby sędzia "poświadczył nieprawdę" i "nie zna obowiązujących przepisów prawa") powstały po tym jak skarżący przystąpił do rozprawy w dniu 6 października 2015 r. Z akt wynika, że skarżący najwcześniej o tym, że sędzia NSA Zygmunt Wiśniewski jest sprawozdawcą w niniejszej sprawie mógł się dowiedzieć z lektury postanowienia WSA we Wrocławiu z dnia 16 października 2014 r. (k. 66 akt sądowych), które doręczono skarżącemu w dniu 4 listopada 2014 r. (k. 74 akt). Zgodnie zaś z cytowanym art. 20 § 2 p.p.s.a. wniosek o wyłączenie sędziego złożony po przystąpieniu do rozprawy powinien zawierać uprawdopodobnienie, że przyczyna wyłączenia dopiero później powstała lub stała się stronie znana. Niemniej oceniając cytowane zarzuty wobec sędziego Zygmunta Wiśniewskiego sąd w składzie rozpoznającym wniosek stwierdził, że zarzuty te nie mogą stanowić przesłanki do wyłączenia sędziego.
Drugą przyczyną, dla której należało odmówić wyłączenia sędziego NSA Zygmunta Wiśniewskiego jest niezasadność wszystkich zarzutów, które zawiera wniosek o jego wyłączenie. Po pierwsze sposób orzekania czy treść wydawanych postanowień czy zarządzeń sędziego Zygmunt Wiśniewski w innych sprawach nie może być uznany za przesłankę uzasadniającą jego wyłączenie w niniejszej sprawie. Wyłączenie sędziego następuje w danej konkretnej sprawie z powodu przesłanek zachodzących właśnie na gruncie tejże sprawy. Niedopuszczalne byłoby wyłączenie sędziego tylko z tej przyczyny, że w innych sprawach w danym sądzie wydawał wyroki czy postanowienia, które w mniemaniu wnioskodawcy są niekorzystne czy wręcz wadliwe. To, że sędzia reprezentuje pogląd prawny niekorzystny dla strony, czy wydaje odmienne z jej oczekiwaniami rozstrzygnięcia, nie stanowi podstawy wyłączenia sędziego i taka sytuacja nie może być oceniana, jako okoliczność mogąca wywołać wątpliwość, co do bezstronności sędziego w danej sprawie.
Twierdzenia skarżącego zawarte we wniosku mają charakter wyłącznie subiektywnych ocen, które muszą pozostać w sferze przekonań skarżącego. Jest tak, ponieważ na podstawie art. 19 p.p.s.a. wyłączenie sędziego może nastąpić, gdy istnieją obiektywne okoliczności dające podstawę do podniesienia uzasadnionych zastrzeżeń co do bezstronności sędziego przy rozstrzyganiu danej sprawy. Wyłączeniu podlegać może sędzia, który z określonej przyczyny mógłby być zainteresowany wynikiem sprawy lub uprzedzony do strony. Tymczasem dotychczas omówione zarzuty skarżącego wobec sędziego Zygmunta Wiśniewskiego świadczą o czymś przeciwnym, a mianowicie raczej o uprzedzeniu skarżącego względem sądu.
Jeśli zaś chodzi o zarzut odebrania skarżącemu głosu na rozprawie, to zgodnie z treścią art. 98 § 1 p.p.s.a. przewodniczący otwiera, prowadzi i zamyka posiedzenia, udziela głosu, zadaje pytania, upoważnia do zadawania pytań i ogłasza orzeczenia. Przewodniczący może odebrać głos, gdy przemawiający go nadużywa, jak również uchylić pytanie, jeżeli uzna je za niewłaściwe lub zbyteczne (§ 2). Korzystanie z uprawnień przyznanych przewodniczącemu sądu w trakcie rozprawy nie może być poczytane za przesłankę uzasadniającą wyłączenie danego sędziego. Należałoby dopiero wykazać, że ewentualne odebranie głosu skarżącemu świadczy o istnieniu uzasadnionej wątpliwości co do bezstronności sędziego w danej sprawie.
Skarżący argumentacji tego rodzaju nie przedstawił. Zdaniem sądu analiza akt sprawy również nie wskazuje na istnienie tego rodzaju wątpliwości, skoro podczas rozprawy sąd nie przystąpił nawet do sprawozdania dotychczasowego przebiegu postępowania. Zatem ewentualne odebranie głosu skarżącemu nie dotyczyło wypowiedzi skarżącego co do meritum sprawy zainicjowanej skargą.
Odnośnie zaś do zarzutu niedoręczania skarżącemu pism procesowych organu, to trzeba ocenić, że również zarzut ten nie może stanowić wystarczającej przesłanki do wyłączenia sędziego. Zwrócić wypada skarżącemu uwagę, że pismo procesowe (art. 46 § 1 p.p.s.a.) winno zawierać: 1) oznaczenie sądu, do którego jest skierowane, imię i nazwisko lub nazwę stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników;
- 2) oznaczenie rodzaju pisma;
- 3) osnowę wniosku lub oświadczenia;
- 4) podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika;
- 5) wymienienie załączników. W sytuacji, gdy organ przekazuje sądowi akta czy żądane przez sąd dokumenty, trudno mówić o tym, że czyni to pismem procesowym w powyższym rozumieniu, które podlegałoby doręczaniu skarżącemu w odpisach. Brak jest bowiem w takim piśmie wniosku lub oświadczenia strony postępowania, a zatem nie podlega ono doręczaniu pozostałym stronom i pozostaje w aktach sprawy. Strony mają zaś wgląd do akt sprawy, z czego skarżący w niniejszej sprawie skorzystał. Zarzut skarżącego w tym zakresie nie stanowi więc – w uznaniu sądu rozpoznającego wniosek o wyłączenie sędziego – o istnieniu uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności sędziego Zygmunta Wiśniewskiego przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy.
Następnie należy powiedzieć, że sędzia Zygmunt Wiśniewski złożył na piśmie oświadczenie, że w niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać wątpliwości co do jego bezstronności. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, iż "autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia" (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 1971 r., I CZ 121/71, opubl. OSN 1972, poz. 55). Wobec tego, zdaniem sądu, brak jest podstaw, by negować złożone przez sędziego Zygmunta Wiśniewskiego w niniejszej sprawie oświadczenie, tym bardziej, że – jak to już dobitnie wykazano – wniosek o wyłączenie sędziów był oczywiście bezzasadny. Trzeba też powiedzieć, że wyłączenie sędziego, o którym mowa w art. 19 p.p.s.a., ma zapewnić obiektywizm sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (tak: Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 22 lutego 2008 r., II FZ 60/08, opubl. ONSAiWSA 2008, nr 6, poz. 97).
Mając na uwadze poczynione rozważania Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowił jak w sentencji.