Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. Nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] lipca 2008 r. i odmówił przyznania D. G. renty rodzinnej po zmarłym ojcu J. G. w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu do w/w decyzji Prezes ZUS podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z roku 2004, Nr 39 poz. 353 ze zm.). jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki:
- • jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym;
- • nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności;
- • nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek;
- • nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. Renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, dlatego też, Prezes ZUS zbadał przede wszystkim okoliczności odnoszące się do zmarłego ojca. W trakcie postępowania stwierdzono, że w okresach od [...] sierpnia 1999 r. do [...] czerwca 2002 r. i od [...] grudnia 2002 r. do [...] maja 2004 r. oraz od [...] sierpnia 2008 r. do [...] lipca 2007 r. zmarłym nie był ubezpieczony. W tym czasie nie była wobec niego orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Na dziesięciolecie przed zgonem ojciec dzieci nie posiada wymaganego okresu ubezpieczenia, a podnoszone przez wnioskodawcę takie okoliczności, przez które nie mógł J. G. podjąć pracy, jak: choroba alkoholowa i bezrobocie nie są okolicznościami szczególnymi w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Nadto organ wskazał, że strona jest pełnoletnia, a więc zdolna do pracy, ze względu na wiek.
W ocenie Prezesa ZUS brak jest więc warunków do przyznania świadczenia z art. 83 cyt. ustawy.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi D. G. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący podniósł zarzut, że zmarły ojciec posiadał bardzo długi, prawie 25 letni okres ubezpieczenia, a więc wypracował świadczenia oraz wskazał na trudną sytuację materialną swojej rodziny.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie przytaczając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Na podstawie art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona.
Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania.
Rozpatrywana pod tym względem skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy podnieść, że podstawę materialnoprawną wydania zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.).
Z treści tego przepisu wynika, że Prezes ZUS może przyznać świadczenie w drodze wyjątku, jeżeli wnioskodawca spełnia łącznie następujące przesłanki.
─ jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,
─ nie spełnia warunków ustawowych określonych w art. art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS wskutek szczególnych okoliczności,
─ nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym całkowitą niezdolność do pracy w związku ze złym stanem zdrowia lub wiek,
─ nie posiada niezbędnych środków utrzymania.
Zaznaczyć należy, że renta rodzinna jest świadczeniem pochodnym świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej, dlatego też w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega spełnienie powyższych przesłanek przez osobę zmarłą, a następnie ustalane jest prawo do tego świadczenia wnioskodawcy – członka rodziny po osobie zmarłej.
Z użytego w powołanym art. 83 ust. 1 sformułowania "może przyznać" wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ decyzyjny posiada swobodę działania i możliwości wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy. Do oceny Prezesa ZUS należało zatem podjęcie decyzji o przyznaniu skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku lub odmowa przyznania tego świadczenia. Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji jest ograniczona. Nie obejmuje ona bowiem celowości zaskarżonej decyzji. Sąd może zatem tylko badać, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy.
Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczeń w trybie określonym w powołanym art. 83 ust. 1, jest związany rygorami procedury administracyjnej. Wynika to wyraźnie z przepisu art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przepis ten stanowi, że w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Prezes ZUS winien więc przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 Kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 Kpa).
Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 3 i art. 80 Kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 Kpa.
W niniejszej sprawie Prezes ZUS przestrzegał wszystkich tych reguł procesowych, czego dowodem są przede wszystkim uzasadnienia obu jego decyzji.
W uzasadnieniach decyzji powołano wszystkie okoliczności faktyczne w sprawie i na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Prezes ZUS odmówił skarżącej prawa do renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu.
W ocenie Sądu decyzjom tym nie można przypisać przekroczenia granic uznania administracyjnego, organ słusznie bowiem zauważył, że skarżący nie spełnia trzeciej przesłanki przyznania świadczenia określonej w art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. Świadczenie nie może być przyznane osobie, która jest zdolna do pracy. Natomiast zgodnie z orzeczeniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, za osobę zdolną do pracy ze względu na wiek należy uznać osobę pełnoletnią, nawet w przypadku, gdy w dalszym ciągu się uczy (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2002 r. sygn. akt II SA 2538/01 LEX 82806). Uznano tu, że ze względu na wyjątkowość świadczenia osoba pełnoletnia nie może mu podlegać nawet, jeśli się pobiera naukę, tym bardziej, że w Polsce obecnie istnieje wiele form umożliwienia kontynuowania nauki dla osób pracujących. Inaczej mówiąc, przesłanką przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest niemożność podjęcia pracy ze względu na wiek, a nie kontynuowanie nauki.
Podnoszona przez skarżącego trudna sytuacja materialna nie może mieć wpływu na rozstrzygnięcie, gdyż świadczenie, o które występuje nie ma charakteru socjalnego.
Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 w związku z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.