Uzasadnienie
Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 22 września 2016 r. przyznano skarżącemu Z. P. prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata z urzędu.
Okręgowa Rada Adwokacka w W. pismem z dnia 4 listopada 2016 r. wyznaczyła pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącego adwokata A. P. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu sprawy w trybie uproszczonym, wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2017 r. oddalił skargę Z. P. postanowienie Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przyznania świadczenia specjalnego
Wyznaczony adwokat złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku, a następnie wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W skardze kasacyjnej pełnomocnik ustanowiony z urzędu złożył wniosek o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym oraz w postępowaniu kasacyjnym, według norm przepisanych w podwójnej wysokości, z uwzględnieniem aktualnie obowiązującej należnej stawki podatku od towarów i usług. Pełnomocnik oświadczył, że koszty te nie zostały uiszczone ani w całości ani w części.
Wyrokiem z dnia 18 stycznia 2018 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną.
Mając na względzie powyższe zważono, co następuje:
Zgodnie z art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a."), wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Z treści powołanego przepisu wynika obowiązek ustalenia, czy pomoc prawna została rzeczywiście stronie udzielona, bowiem pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie jedynie za pomoc prawną faktycznie udzieloną (por. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04).
Jednocześnie wskazać należy, że Sąd odpowiada w tym zakresie za zasadność i legalność wydatkowania środków publicznych (por. B. Dauter w: S. Babiarz i inni, "Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych", Warszawa 2007 r., s. 317).
Zwrócić należy uwagę, że w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, pełnomocnik skarżącego z urzędu nie dokonał żadnej czynności ani nie zapoznał się z aktami sprawy. Nie można zatem uznać, aby pomoc skarżącemu w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji została stronie rzeczywiście udzielona. Rzeczywiście podjęte czynności w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji powinny znaleźć odzwierciedlenie w aktach sprawy, np. poprzez wyrażenie przez pełnomocnika stanowiska w sprawie oraz, w razie potrzeby, złożenie w imieniu strony niezbędnych wniosków procesowych.
Wobec powyższego, w niniejszej sprawie wynagrodzenie będzie przysługiwało pełnomocnikowi jedynie za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej z dnia 11 lipca 2017 r.
Wskazać należy, że stawki opłat i zasady ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu uregulowane zostały w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1714) – dalej jako "rozporządzenie", które weszło w życie z dniem 2 listopada 2016 r.
W myśl § 2 rozporządzenia koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują:
- 1) opłatę ustaloną zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia oraz
- 2) niezbędne i udokumentowane wydatki adwokata ustanowionego z urzędu.
Natomiast w myśl § 4 ust. 1 rozporządzenia opłatę ustala się w wysokości określonej w rozdziałach 2-4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy.
Możliwość podwyższenia opłaty reguluje § 4 ust. 2 rozporządzenia. Powyższy przepis stanowi, że ustalenie opłaty w wysokości wyższej niż określona w ust. 1, a nieprzekraczającej 150% opłat określonych w rozdziałach 2-4, następuje z uwzględnieniem:
- 1) nakładu pracy adwokata, w szczególności czasu poświęconego na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczby stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjętych w sprawie, w tym czynności podjętych w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu;
- 2) wartości przedmiotu sprawy;
- 3) wkładu adwokata w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie;
- 4) stopnia zawiłości sprawy, w szczególności trybu i czasu prowadzenia sprawy, obszerności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego lub biegłych sądowych, dowodu z zeznań świadków, dowodu z dokumentów o znacznym stopniu skomplikowania i obszerności.
Opłaty w postępowaniu przed sądami administracyjnymi reguluje Rozdział 4 rozporządzenia. Z § 21 ust. 1 pkt 2 lit. "b" rozporządzenia wynika, że zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej należy się pełnomocnikowi z urzędu m.in. za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej. Przepis ten stanowi jednocześnie, że wysokość opłaty za czynności adwokackie w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji, w tym za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej przez adwokata, który występował w sprawie w I instancji, wynosi 50% opłaty określonej w § 21 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, nie mniej niż 120 zł.
Stosownie zaś do § 21 ust. 1 pkt 1 lit. "c" tego rozporządzenia, opłaty w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji w "innej sprawie", to jest takiej, w której przedmiotem zaskarżenia nie jest należność pieniężna, albo adwokat nie sporządził skargi i nie brał udziału w rozprawie w sprawie skargi na decyzję lub postanowienie Urzędu Patentowego, wynoszą 240 zł.
Ponadto w myśl § 4 ust. 3 rozporządzenia, opłatę za czynności adwokata ustanowionego z urzędu podwyższa się o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług.
W niniejszej sprawie pomoc udzielona skarżącemu w drugiej instancji, za którą należy się pełnomocnikowi z urzędu stosowna opłata, polegała na sporządzeniu i wniesieniu skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oddalającego skargę.
Stosownie do powołanych wyżej przepisów ustalono, że należna pełnomocnikowi z urzędu opłata wynosi 50% z 240 zł, czyli 120 zł i powinna być podwyższona o kwotę 27,60 zł, stanowiącą podatek od towarów i usług, który wynosi 23%. Łącznie należne pełnomocnikowi wynagrodzenie wynosi 147,60 zł.
Odnosząc się do wniosku pełnomocnika w zakresie wysokości wynagrodzenia, należy wskazać, że możliwość podwyższenia wynagrodzenia reguluje § 4 ust. 2 rozporządzenia. Powyższy przepis wskazuje, że przyznając opłatę za czynności adwokata w wysokości wyższej niż określona w ust. 1, a nie przekraczającej 150% opłat określonych w rozdziałach 2-4, bierze się pod uwagę m.in. nakład pracy adwokata, w szczególności czas poświęcony na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczbę stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjęte w sprawie, w tym czynności podjęte w celu polubownego rozwiązania sporu, wkład adwokata w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie, stopień zawiłości sprawy, obszerność zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego lub biegłych sądowych.
W stosunku zatem do pełnomocników ustanowionych w sprawie z urzędu, których koszty ponosi Skarb Państwa, obecne uregulowania prawne nie przewidują możliwości przyznania wynagrodzenia pełnomocnikowi w podwójnej wysokości. Wynagrodzenie może być podwyższone jedynie do kwoty nie wyższej, niż 150% opłat określonych w rozdziałach 2-4.
Jednocześnie zauważyć należy, że pełnomocnik skarżącego nie podał żadnych okoliczności, które wskazywałyby na zwiększony nakład pracy, ani też nie podał na czym miałaby polegać jego szczególna aktywność uzasadniająca przyznanie wynagrodzenia w podwyższonej wysokości. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż w przyjętych w rozporządzeniu stawkach oddana została wycena koniecznego nakładu pracy po stronie pełnomocnika, związana ze specyfiką określonego rodzaju postępowań. Jedynie w nadzwyczajnych, szczególnych okolicznościach, które zwiększają znacząco nakład pracy pełnomocnika niezbędnej do prawidłowej realizacji obowiązków, istnieje możliwość podwyższenia stawki wynagrodzenia. W orzecznictwie wskazuje się również, że nie ma powodów do podwyższenia stawki wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu, gdy jego aktywność w wypełnianiu obowiązków w toku całego postępowania nie przekracza granic zwykłej staranności (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 października 2012 r., sygn. akt II FZ 878/12 LEX nr 1244413).
W rozpoznawanej sprawie - zdaniem referendarza sądowego - charakter i stopień zawiłości sprawy, a także nakład pracy pełnomocnika nie uzasadniał przyznania pełnomocnikowi wynagrodzenia w wysokości podwyższonej, nie przekraczającej 150% opłat określonych w rozdziałach 2-4 rozporządzenia.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 250 § 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 8 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz stosownie do § 21 ust. 1 pkt 2 lit. "b" w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. "c", a także w myśl § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, orzeczono jak w postanowieniu.
Stawka podatku od towarów i usług została przyjęta na podstawie art. 41 ust. 1 w zw. z art. 146a pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2017 r., poz. 1221 ze zm.).