Uzasadnienie
R. M. skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata, w sprawie z jego skargi na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia specjalnego. Wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Na stały miesięczny dochód składa się emerytura uzyskiwana przez wnioskodawcę ([...] zł) oraz emerytura uzyskiwana przez jego żonę ([...] zł). Zgodnie z oświadczeniem skarżącego, ponosi on stałe miesięczne wydatki w łącznej wysokości około 994,86 zł, na które składają się: koszty opału, energii elektrycznej, wody, lekarstw, wywozu nieczystości oraz miesięczna rata kredytu w wysokości [...] zł, z tytułu zakupu [...]. Majątek żony wnioskodawcy stanowi 1/2 domu o powierzchni [...] m2 oraz nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha. Majątek wspólny małżonków stanowi lokal mieszkalny o powierzchni [...] m2. Wnioskodawca i jego żona nie posiadają oszczędności.
Postanowieniem z dnia 21 lutego 2012 r. o sygn. akt II SA/Wa 1554/11, referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oddalił wniosek R. M. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz odmówił ustanowienia dla niego radcy prawnego i adwokata, wskazując na brak ustawowych przesłanek, które uzasadniałyby przyznanie prawa pomocy.
Pismem z dnia [...] marca 2012 r. R. M., w ustawowym terminie, wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, podważając argumentację zawartą w jego uzasadnieniu. Wskazał, że ponosi stałe miesięczne wydatki w łącznej wysokości 1.100 zł, na które składają się: koszty opału, energii elektrycznej, wody, lekarstw, wywozu nieczystości, telefonu stacjonarnego, abonamentu RTV oraz rata kredytu. Dodatkowym wydatkiem są również koszty dojazdu do placówek służby zdrowia w wysokości minimum 50 zł miesięcznie. Wnioskodawca podkreślił także, że jego żona choruje na [...] i w związku z tym musi stosować specjalną dietę, która jest droższa od zwykłego żywienia. Ponadto podał, że niniejsza sprawa toczy się już od bardzo długiego czasu, co wiąże się z kosztami sporządzania i wysyłki licznych pism do różnych instytucji i urzędów, i mocno nadwyrężyło budżet rodzinny.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy jest w całości rozpoznawany przez Sąd w świetle przesłanek z art. 246 powołanej ustawy, a Sąd – orzekając w tym zakresie – nie jest w żaden sposób związany wcześniej wydanym w tym przedmiocie postanowieniem.
W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. "e" ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych – a do takich należy niniejsza sprawa – nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Na mocy powołanego przepisu skarżący zwolniony jest zatem z mocy prawa od ponoszenia kosztów sądowych w toku całego niniejszego postępowania, w tym również przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.
Wobec powyższego, stosując art. 254 § 1 i art. 260 w związku z art. 239 pkt 1 lit. "e" ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji postanowienia.
Odnosząc się natomiast do wniosku R. M. o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, należy wskazać, że prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym między innymi tylko ustanowienie adwokata albo radcy prawnego, przysługuje osobie fizycznej, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
Instytucja prawa pomocy stanowi realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu i stanowi wyjątek od zasady odpłatności postępowania sądowego. Prawo pomocy służy realizacji dostępu do sądu osób, które ze względu na wyjątkowo ciężką sytuację materialną i rodzinną nie są w stanie ponieść kosztów tego postępowania, a często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. W konsekwencji, dopiero gdy posiadane przez nich środki okażą się niewystarczające do obrony swoich praw przez sądem, może być im przyznane prawo pomocy. Ocena, czy spełniona została przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy, następuje na podstawie informacji przedstawionych przez stronę.
Podkreślenia wymaga, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w tym postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna się zatem liczyć z wydatkami na ten cel. Sąd podziela pogląd zaprezentowany przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 24 lipca 1980 r. o sygn. akt I CZ 99/1980 (publ. LEX 8257), że dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona powinna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków, niebędących niezbędnymi dla utrzymania.
W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, że spełnia przesłankę warunkującą przyznanie mu prawa pomocy.
Z informacji zawartych w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz akt postępowania administracyjnego wynika, że dochód w 2-osobowym gospodarstwie domowym strony wynosi łącznie 2.936,58 zł. Stałe miesięczne wydatki stanowią wprawdzie – zgodnie z oświadczeniem R. M. zawartym w piśmie z dnia [...] marca 2012 r. – ponad 1/3 uzyskiwanych dochodów, tj. 1.150 zł, jednak po dokonaniu tych opłat do dyspozycji wnioskodawcy i jego żony nadal pozostaje kwota 1.786,58 zł, co daje miesięcznie kwotę 893,29 zł na jedną osobę w rodzinie. Biorąc pod uwagę wysokość tej kwoty, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Fakt ten potwierdza dodatkowo karta informacyjna sporządzona przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w M. (karta nr 78 akt postępowania administracyjnego), w której stwierdzono, iż R. M. nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej, zaś sytuacja materialna jego i żony jest dobra.
Mając powyższe na względzie, stosując art. 254 § 1 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w punkcie drugim i trzecim sentencji postanowienia.