Uzasadnienie
G. B. wnioskiem z dnia 23 lipca 2016 r. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. o zwolnienie od kosztów sądowych w kwocie [...] zł. Do wniosku skarżący załączył wypełniony formularz PPF wskazując, że łączne dochodu jego rodziny wynoszą [...] zł, z czego średnio połowa przeznaczana jest na comiesięczne niezbędne wydatki.
Skarżący wyjaśnił, że posiada kredyt na remont mieszkania w wysokości [...] zł – miesięczna rata [...] zł, kredyt na zakup samochodu w wysokości [...] zł - miesięczna rata [...] zł, oraz kredy na zakup telewizora – miesięczna rata [...] zł. Nadto ponosi miesięcznie następujące wydatki: z tytułu czynszu za mieszkanie w wysokości [...] zł, telefon, telewizję i Internet w wysokości [...] zł, dojazdów do pracy [...] zł, prąd i gaz [...] zł co drugi miesiąc, [..] zł na rehabilitację żony. Skarżący podał również, że ogrzewa mieszkanie piecami kaflowymi i zakup opału kosztuje rocznie ok. [...] zł, podobną kwotę przeznacza rocznie na utrzymanie samochodu, to jest ubezpieczenie i drobne naprawy.
Postanowieniem z dnia 22 sierpnia 2016 r. referendarz sądowy odmówił G. B. zwolnienia od kosztów sądowych, argumentując w uzasadnieniu, że koszty sądowe na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] zł, tyle bowiem wynosi wpis sądowy od skargi. Wyjaśnił, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie toczyło się od lutego 2015 r., a zaskarżona decyzja została doręczona w dniu 28 kwietnia 2016 r., zatem dysponował on czasem na zgromadzenie oszczędności potrzebnych na uiszczenie wpisu.
Z uzasadnienia postanowienia wynika ponadto, że referendarz przeanalizował sytuację majątkową skarżącego i uznał, iż z wniosku nie wynika, aby sytuacja majątkowa skarżącego była wyjątkowo trudna, w szczególności nie świadczy o tym fakt spłacania zaciągniętych kredytów bankowych.
W podsumowaniu przytoczono art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), dalej również jako "p.p.s.a." i wskazano, że zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sadowego, związanych z ich udziałem w sprawie, a zwolnienie od tego obowiązku jest wyjątkiem od tej zasady i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, to jest takich, gdy wnioskujący o przyznanie pomocy nie jest w stanie zaspokoić swoich podstawowych potrzeb życiowych, czy też zaspokaja te potrzeby na podstawowym poziomie, która to sytuacja w niniejszej sprawie nie występuje.
W sprzeciwie od postanowienia skarżący podniósł, że referendarz niewłaściwie określił poziom miesięcznych wydatków swojej rodziny. Podkreślił, że do stałych i niezbędnych wydatków należy zaliczyć koszty rehabilitacji jego żony, a także koszty dojazdu do miejsca pełnienia służby i związane z utrzymaniem samochodu wydatki, a także wydatki ponoszone na opał.
Skarżący argumentował ponadto, że dochody jego rodziny nie pozwalają na oszczędności, ponieważ niejednokrotnie jego domowy budżet nie wystarcza na wszystkie wydatki i tylko dodatkowe dochody z "trzynastki i mundurówki" pozwalają na poniesienie wszystkich niezbędnych kosztów związanych z utrzymaniem.
G. B. zakwestionował w związku z tym stanowisko, iż mógł się przygotować do poniesienia kosztów sądowych i wskazał, że sytuacja jego rodziny jest wyjątkowo trudna, co uzasadnia w jego ocenie zwolnienie od obowiązku poniesienia kosztów sądowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. zważył co następuje:
Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Strona może domagać się przed wszczęciem postępowania lub w jego toku przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.).
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Oznacza to, że ze zwolnienia od kosztów postępowania może skorzystać jedynie osoba, która posiada niewielkie dochody i zaspokaja potrzeby własne oraz potrzeby swojej rodziny na podstawowym poziomie, a poniesienie tych kosztów stanowiłoby dla niej nadmierne obciążenie i w konsekwencji spowodowałoby poważny uszczerbek. Chodzi o taką sytuację, w której proste zestawienie dochodów wnioskodawcy, jego stanu majątkowego i ponoszonych wydatków, niezbędnych do koniecznego utrzymania (opłaty za mieszkanie, media prognozowane wydatki na żywność i artykuły pierwszej potrzeby) prowadzi do wniosku, że uiszczenie kosztów sądowych będzie musiało prowadzić do rezygnacji z ich zaspokojenia w całości lub części.
O zaistnieniu powyższej przesłanki nie może być mowy wówczas, gdy uiszczenie kosztów sądowych stanowi co prawda obciążenie dla budżetu domowego wnioskodawcy, ale ocena sytuacji finansowej prowadzi do wniosku, że zaspokojenie podstawowych potrzeb jego i jego rodziny na skutek ich poniesienia nie dozna uszczerbku.
Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący.
Przekładając powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że referendarz dokonał trafnej analizy sytuacji skarżącego. Zarówno skarżący jak i jego żona osiągają dochody, z których blisko 1/5 przeznaczają na spłatę zaciągniętych kredytów. W tym miejscu wskazać należy, że fakt spłaty kredytów bankowych nie może przesądzać o trudnej sytuacji materialnej, skoro zostały one zaciągnięte na remont mieszkania, zakup samochodu i telewizora, które to wydatki nie są koniecznymi dla utrzymania siebie i rodziny, a wysokość zaciągniętych kredytów powinna w tym przypadku zależeć od oceny, czy budżet rodziny nie zostanie nadmiernie uszczuplony na skutek spłaty rat.
Podobnie należy ocenić podnoszone przez skarżącego okoliczności, odnoszące się do wydatków ponoszonych na opał i niezbędne naprawy użytkowanego pojazdu. Przede wszystkim skarżący nie wykazał żadnymi dokumentami wysokości tych wydatków. O ile za niezbędny wydatek można by uznać zakup opału, to wskazać należy, że jest to wydatek jednorazowy, którego skarżący jest świadomy, bowiem ponosi go rokrocznie, a zatem ma możliwość zaplanowania go w budżecie domowym w taki sposób, aby nie był to wydatek skumulowany. O tyle kosztów utrzymania pojazdu, który jak wywodzi skarżący jest niezbędny ponieważ dojeżdża do miejsca pełnienia służby, nie sposób uznać za niezbędne zwłaszcza, że brak jest jakichkolwiek dowodów na to, że skarżący nie ma możliwości skorzystania z innych środków komunikacji. Niezależnie od tego należy uznać, że wskazywana przez skarżącego kwota nie została poparta żadnymi dowodami.
Przytoczone wyżej okoliczności w ocenie sądu przemawiając za tym, że opłacenie przez skarżącego wpisu należnego w niniejszej sprawie nie spowoduje uszczerbku w utrzymaniu koniecznym dla niego i jego rodziny. Przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, określona w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nie została w kontrolowanej sprawie spełniona.
W tym stanie rzeczy sąd zobligowany był utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.