Uzasadnienie
R. N. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r., numer [...], utrzymującą w mocy decyzję tego organu odmawiającą przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej.
W dniu [...] r. skarżąca złożyła w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Uzasadniając wniosek oświadczyła, że mieszka sama w mieszkaniu o pow. [...] m2 i utrzymuje się z renty rodzinnej w wysokości [...] zł brutto miesięcznie, z której opłaca wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego, a pozostałą część przeznacza na leki i utrzymanie.
Zarządzeniem z dnia [...] r. (doręczonym w dniu [...] r.) Sąd zobowiązał skarżącą, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, do przedłożenia w terminie 7 dni:
- - dowodów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie mieszkania (czynsz, gaz, prąd, woda itp.) i innych niezbędnych wydatków, w okresie ostatnich trzech miesięcy,
- - dowodów potwierdzających wysokość renty rodzinnej, w okresie ostatnich trzech miesięcy,
- - zaświadczenia o liczbie osób zameldowanych pod adresem [...].
Skarżąca na zobowiązanie Sądu nie odpowiedziała.
Referendarz sądowy wezwaniem z dnia [...] r. ponownie zobowiązał wnioskodawczynię do przedłożenia dowodów dotyczących sytuacji majątkowej, rodzinnej i dochodów, tj:
- - oświadczenia czy skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem, a jeżeli tak, to do przedłożenia dowodów potwierdzających jego dochody,
- - kserokopii decyzji dotyczącej podatku od nieruchomości za [...] r.,
- - dowodów potwierdzających wysokość dochodów wnioskodawczyni,
- - dowodów potwierdzających wysokość wydatków poniesionych na utrzymanie mieszkania w okresie ostatnich trzech miesięcy,
- - zaświadczenia z właściwej do spraw opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy dotyczącego liczby osób pozostających w gospodarstwie domowym oraz korzystania z pomocy opieki społecznej w okresie ostatniego roku.
W odpowiedzi na to wezwanie skarżąca oświadczyła, że mieszka z synem w osobnych pomieszczeniach domu i nie prowadzi z synem wspólnego gospodarstwa domowego, nie płaci także podatku od nieruchomości. R. N. przedłożyła przekaz pocztowy z ZUS ([...] r.), jedną fakturę za dostawę energii elektrycznej do jej domu, zaświadczenie z Ośrodka Pomocy Społecznej, że nie korzysta i nie korzystała z pomocy opieki społecznej, oraz jeden rachunek na kwotę [...] zł na zakup drewna.
Postanowieniem z dnia [...] r. sygn.akt [...] referendarz sądowy odmówił zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych i ustanowił radcę prawnego.
Od powyższego postanowienia R. N., w ustawowym terminie, złożyła sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W sprzeciwie podniosła, że jej sytuacja jest prawdziwa i bardzo ciężka, i prawdą jest, że mieszka z synem. Dom jest w opłakanym stanie - brak bieżącej wody i łazienki, wilgoć. Syn jest zdziwaczałym, [...] kawalerem i żeruje na niej – wyjada co ona ugotuje, a sam nie dzieli się z nią niczym. O ponoszenie opłat musi się wykłócać i prosić o pomoc pozostałe dzieci. Nie jest to jednak proste, ponieważ żadne z nich nie mieszka w pobliżu i są zajęci swoją pracą i rodziną. Wniosła więc o ponowne rozpatrzenie wniosku, bo kwota [...] zł jest dla niej bardzo duża.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd.
W myśl art. 245 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (art. 245 § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (art. 245 § 3).
Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2). Oznacza to, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej.
Mając to na względzie, Sąd ocenił sytuację skarżącej — wynikającą ze złożonego oświadczenia i przedłożonych dowodów — w świetle przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 tej ustawy, i stwierdził, że zachodzą okoliczności, które dają podstawę do zwolnienia jej w całości od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego, o co się ubiega.
W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a więc wówczas gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stąd ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy, co wynika z przytoczonego wyżej przepisu 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Skarżąca w oświadczeniu o stanie majątkowym, rodzinnym i dochodach podała, że posiada mieszkanie o pow. [...] m2, które sama utrzymuje z dochodu wynoszącego [...] zł miesięcznie. Na zarządzenie Sądu z dnia [...] r. wnioskodawczyni nie odpowiedziała. W odpowiedzi na ponowne wezwanie przyznała, że mieszka w domu z synem. W odpowiedzi na wezwanie do udokumentowania kosztów utrzymania mieszkania przedłożyła jedną fakturę z dostawę energii elektrycznej do jej domu, z której wynika, że wysokość wydatków na ten cel wynosi ok. [...] zł miesięcznie. Skarżąca oświadczyła, że mimo iż mieszka z synem w jednym domu, nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego.
Jednocześnie podała, że nie ona płaci podatek od nieruchomości. Mimo niskiego dochodu i deklarowanych wysokich kosztów utrzymania gospodarstwa domowego, skarżąca nie korzysta i nie korzystała z pomocy opieki społecznej. Wnioskodawczyni nie określiła w jakiej części syn ponosi koszty utrzymania domu. We wniesionym sprzeciwie dodatkowo podniosła, że syn ją wykorzystuje i dobrowolnie nie chce uczestniczyć w ponoszeniu kosztów utrzymania domu, co jest przyczyną awantur. Dom jest w bardzo złym stanie technicznym.
W ocenie Sądu wnioskodawczyni udokumentowała, że ma bardzo niskie dochody. Co prawda, skarżąca mieszka we własnym domu z dorosłym synem, który ma ustawowy obowiązek wspierania matki, także finansowo (art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy; Dz. U. Nr 9 poz. 59 z późn. zm.) i którego, w myśl art. 128 i następnych tej ustawy, w pierwszej kolejności obciąża obowiązek alimentacyjny, jednak jej oświadczenie dotyczące sytuacji rodzinnej i majątkowej nie budzi wątpliwości. Znane powszechnie są bowiem przypadki, gdy dorosłe dzieci odmawiają pomocy rodzicom i dla uzyskania takiej pomocy konieczne jest zastosowanie środków prawnych.
Skarżąca jest osobą w podeszłym wieku, schorowaną i w tej sytuacji należy uznać, że wnioskodawczyni wykazała w sposób przekonujący, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania w sprawie.
Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu.